VII SA/Wa 352/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Kuśmirek (spr), , Sędzia WSA Bożena Więch-Baranowska, Sędzia WSA Tadeusz Nowak, Protokolant Joanna Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2009 r. sprawy ze skargi R. N. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2008 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie dalszego prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową postanawia skargę odrzucić. Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej cytowany jako ZUS) – oddział w [...], odmówił R. N. dalszego prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową i dodatku pielęgnacyjnego od dnia [...] lipca 2008 r. Jak wynika z pisma ZUS z dnia [...] września 2008 r. R. N. zaskarżył tę decyzję do Sądu Okręgowego w [...]. Sprawa do chwili obecnej nie została przez ten Sąd zakończona. Równocześnie R. N. w dniu [...] lipca 2008 r. złożył do Ministra Pracy i Polityki Społecznej wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] czerwca 2008 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją nr [...] z dnia [...] października 2008 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji ZUS z [...] czerwca 2008 r. o odmowie dalszego prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową i dodatku pielęgnacyjnego od dnia [...] lipca 2008 r. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego R. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją nr [...] z [...] listopada 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na decyzję tę złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. N. Zarzucił on zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy – art. 114 ust. 1 i 1a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – poprzez błędne ich zastosowanie w sytuacji, gdy nie wystąpiły przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego w celu ponownego ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z choroba zawodową oraz prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz od organu kosztów postępowania i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że Sąd z urzędu bada w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych w art. 58 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przesłankami tymi są niewłaściwość sądu, wniesienie skargi po terminie, nieuzupełnienie braków formalnych, zawisłość sprawy, brak zdolności sądowej lub procesowej oraz niedopuszczalność z innych przyczyn. Stosownie do przepisu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznawania powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych sądów. Sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy dotyczące ubezpieczeń społecznych, emerytur i rent. Uprawnienia ZUS do wydawania rozstrzygnięć w zakresie ustalania uprawnień do świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych zawiera art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z art. 83 ust. 2 tej ustawy od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Organami odwoławczymi, o których mowa w tych przepisach, są Sądy Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, zaś postępowanie odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zakończonych wydaniem decyzji przez organ rentowy regulują przepisy art. od 4778 do 47714a k.p.c., a także przepisy wspólne dla tych spraw oraz dla spraw z zakresu prawa pracy zawarte w art. 459-476 k.p.c. Przepisy te tworzą łącznie system rozpoznawania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, co zasadniczo wyklucza stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis art. 114 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). stanowi, że prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawnione nowe okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. W art. 107 tej ustawy określono zaś, iż prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy oraz wysokość tych świadczeń ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ustalono zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie. Ponieważ sprawa ta dotyczy ubezpieczenia społecznego, od takiego rozstrzygnięcia odwołanie służy do sądu powszechnego. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego również decyzja w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji organów rentowych należy do spraw z zakresu ubezpieczenia społecznego. Tym samym właściwym do jej rozpoznania jest sąd powszechny, a nie sąd administracyjny. W ocenie Sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Właściwość rzeczową sądu należy oceniać przez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych, z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy, Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących m.in. ustalenia uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym. Na gruncie niniejszej sprawy należy uznać, iż także wszelkie rozstrzygnięcia wydane przez organ rentowy w postępowaniu wszczętym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia rentowego podlegają osądowi sądu powszechnego. W sprawie, w której wydana została decyzja w zakresie indywidualnej sprawy ubezpieczeniowej, rozstrzygającej kwestię odmowy uprawnień do świadczenia rentowego (taki charakter ma właśnie decyzja ZUS z dnia [...] czerwca 2008 r.) właściwy będzie sąd powszechny. Taki pogląd wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 279/07. Skoro zaś w tej sprawie nie jest właściwy sąd administracyjny, skarga wniesiona przez skarżącego jest niedopuszczalna (art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.). Nadmienić tu należy, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż przepisy o postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie przewidują możliwości stwierdzenia nieważności decyzji organu rentowego (postanowienie SN z 14 kwietnia 1999 r., II UKW 161/99 oraz z 28 maja 2002 r. II UKW 356/01). Zdaniem Sądu Najwyższego zawartego w postanowieniu z 25 lutego 2003 r., III KKO 16/02 – żądanie strony zmierzające do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych powinno podlegać rozpoznaniu jako odwołanie od wydanej (zaskarżonej) decyzji bądź jako wniosek o ustalenie (ponowne ustalenie) uprawnień z tego ubezpieczenia rozstrzyganych nową decyzją, która może być zaskarżona do sądu ubezpieczeń społecznych.