VII SA/Wa 400/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Gierak - Podsiadły po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B.K. i E.K. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 marca 2012 r. w sprawie ze skargi B.K. i E.K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: I. przyznać B.K. i E.K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego i poprzez ustanowienie adwokata; II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Postanowieniem z dnia 14 marca 2012 r. referendarz sądowy przyznał skarżącym B.K. i E.K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od uiszczenia połowy wpisu sądowego oraz ustanowienie adwokata w pozostałym zakresie oddalił wniosek skarżących Uzasadniając rozstrzygnięcie z dnia 14 marca 2012 r. referendarz sądowy biorąc pod uwagę sytuację majątkową B.K. i E.K. uznał, iż uzasadnione jest częściowe przychylenie się do wniosku skarżących poprzez zwolnienie od połowy wpisu sądowego tj. o kwotę w wysokości 100 zł (całkowity wpis od skargi w sprawie wynosi 200 zł) i poprzez ustanowienie adwokata. Wnioskodawcy wykazali, że nie są w stanie ponieść tego wydatku. Trzyosobowa rodzina utrzymuje się z emerytury w wysokości 2771 zł netto, co daje 923,67 zł w przeliczeniu na jedną osobę. Strona nie posiada oszczędności. Jednocześnie uznano, że stronę stać na poniesienie pozostałych, ewentualnych kosztów sądowych, które mogą pojawić się w sprawie na późniejszych etapach postępowania (opłata za uzasadnienie wyroku, wpis od skargi kasacyjnej, opłaty za odpisy). Wydatki te, o ile się pojawią, będą odsunięte w czasie, stąd strona ma możliwość odpowiedniego przygotowania się na ich poniesienie. Uznano, że skoro stronę stać na zaciąganie kredytów konsumpcyjnych (kredyt na sprzęt AGD, zaciągnięty po spłaceniu kredytu na sprzęt sportowy), to strona nie znajduje się w tak trudniej sytuacji, by uzasadnione było zwolnienie od obowiązku uiszczenia całości kosztów sądowych. Wydatku tego nie można zaliczyć do koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem i zaspokojeniem podstawowych potrzeb (utrzymanie konieczne). W dniu 23 marca 2012 r. skarżący wnieśli sprzeciw od postanowienia z dnia 14 marca 2012 r. W tym stanie rzeczy ww. postanowienie traci moc, a wniosek podlega ponownemu rozpatrzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, a także, że prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód, to powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż B.K. i E.K. prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłym synem. Utrzymują się z emerytury E.K. w wysokości 3374,77 zł brutto, natomiast B.K. i S.K. są osobami bezrobotnymi. W skład ich majątku wchodzi dom o pow. 63,92 m2 oraz działka siedliskowa o pow. 0,44 ha. Do stałych miesięcznych wydatków strona zaliczyła opłaty na spłatę kredytów - 900 zł, transport (sklepy, urzędy) - 200 zł, inne opłaty (prąd, gaz, woda, telefon, ubezpieczenia, podatki itp.) -1200 zł. Strona ma zaciągnięte trzy kredyty, w tym na: cele mieszkaniowe (kredyt odnawialny) – 13 000 zł, kredyt ratalny (na sprzęt AGD) – saldo 1036,80 zł, na cele bieżące (m.in. naprawa samochodu) – 5 489,64 zł. Na utrzymaniu mają również 6 psów. Wraz ze sprzeciwem wnioskodawcy nadesłali aktualny rachunek wystawiony na stronę przez [...] S.A. w wysokości 3044,25 zł z terminem płatności zakreślonym do 16 marca 2012 r. W niniejszej sprawie nie można jednak uznać, by skarżący nie posiadali środków na zaspokojenie podstawowych własnych potrzeb życiowych. Ze zgromadzonego materiału wynika, że wnioskodawcy posiadają płynność finansową – regularną comiesięczną stałą kwotę wypłacaną z tytułu emerytury, stać ich również m.in. na opłacenie rachunków oraz rat kredytów konsumpcyjnych. Z nadesłanego sprzeciwu nie wynika, żeby sytuacja wnioskodawcy uległa radykalnemu pogorszeniu od czasu postanowienia wydanego w dniu 14 marca 2012 r., i mimo, iż wniosek rozpoznawany jest przez Sąd ponownie od początku, to jednak biorąc pod uwagę informacje zawarte w formularzu oraz w sprzeciwie - zarówno w kwestii otrzymywanego świadczenia z tytułu emerytury, jak i wystawienia rachunku przez firmę [...] S.A., stwierdzić należy, że nie jest to sytuacja uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Bank zanim udzieli kredytu przewiduje i kalkuluje zdolność kredytową kredytobiorcy, bez której kredytu nie udziela, wydatku zaś związanego ze spłatą kredytu konsumpcyjnego nie można zaliczyć do koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem i zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (utrzymanie konieczne). Odnośnie rachunku wystawionego przez firmę [...] S.A. wskazać należy, że każdy ogrzewając swój dom winien mieć na uwadze, że w najbliższej przyszłości będzie musiał uregulować rachunek z tego tytułu, zaciąganie zaś kredytów jest przesłanką skłaniającą do zastanowienia czy skarżący rzeczywiście znajdują się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie stwierdzić zatem należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Wnioskodawcy nie wykazali, że ich sytuacja jest na tyle ciężka, żeby uzasadniała przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z całą mocą jeszcze raz należy podkreślić, iż instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Strona zakładając, iż będzie brała udział w sprawach sądowych powinna przewidywać, że może się to wiązać z poniesieniem pewnych kosztów. Skoro zaś wnioskodawcy w niniejszej sprawie mogą pozwolić sobie na zaciąganie kredytów konsumpcyjnych, to przedstawiana przez nich sytuacja materialna nie jest obiektywnie aż tak trudna, aby nie mogli zdobyć środków na sfinansowanie przynajmniej części postępowania sądowego, zwłaszcza, że każdy z możliwych wydatków w sprawie sądowej powstaje na innym etapie tego postępowania, a więc w różnym czasie. Nie jest to zatem koszt jednorazowy i tak wysoki, aby nie można go było przewidzieć i zabezpieczyć środków na jego ewentualne poniesienie. Co do zasady bowiem strona winna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli. Jednocześnie Sąd zauważył, iż przyznanie stronie adwokata z urzędu jest jak najbardziej zasadne, gdyż profesjonalne zastępstwo procesowe może rodzić o wiele większe wydatki i na takie rzeczywiście wnioskodawców w niniejszej sprawie może nie być stać. Z tych też przyczyn Sąd uznał, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i jest w stanie ponieść część (ewentualnie powstałych) kosztów sądowych samodzielnie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji postanowienia.