VII SA/Wa 463/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r. w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 463/17. K. K., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wnioskodawca wskazał, że utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej w wysokości około 1884,08 zł. Wskazał, że posiada nieruchomość o pow. 935 m2 zabudowaną budynkiem o pow. 95 m2 o szacunkowej wartości 150 000 zł. Budynek jest drewniany, przedwojenny, wymagający kapitalnego remontu należący do współwłasności. Dodał, że posiada samochód [...] o wartości około 10 000 zł. Wskazał następujące wydatki: światło 70 zł, woda 50 zł., telefon 100 zł., ubrania 200 zł., środki czystości 100 zł. Wnioskodawca wskazał, że dojdą nowe wydatki związane z podatkiem od nieruchomości z kilku lat. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że sprawa jest skomplikowana i wymaga ustanowienia adwokata. Do wniosku dołączono kopię dokumentu PIT B za 2016 r. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 463/17 odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie wnioskodawca podniósł, że nie zgadza się z dokonaną przez referendarza sądowego oceną jego sytuacji finansowej. Wskazał, że udział w nieruchomości, której jest współwłaścicielem nabyli dla niego jego rodzice. Pozostałymi współwłaścicielami są strony pozostające w sporze. Zdaniem wnioskodawcy wartość tej nieruchomości nie może wpłynąć ujemnie na przyznanie prawa pomocy. Ponadto nieruchomość ta przynosi same straty, a w związku ze sporami między współwłaścicielami wnioskodawca ponosił wydatki na tą nieruchomość, a nie mógł z niej korzystać. Dalej wnioskodawca podniósł, że samochód, który posiada otrzymał ze środków unijnych na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Natomiast dochód w wysokości 1884,08 zł miesięcznie jaki wynikał z rocznego rozliczenia nie może być oceniony jako stały. Dochód ten jest zmienny i wynikł ze średniej z całego roku. Wskazał, że ponosi koszty z tytułu składki do ZUS w wysokości 1161 zł miesięcznie i w niektórych miesiącach brakuje mu na opłacenie tej składki. W ocenie wnioskodawcy sprawa jest skomplikowana i wymaga fachowej wiedzy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, wobec czego postanowienie referendarza sądowego z 10 maja 2017 r. należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawców sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w oparciu zaś o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ten zakres pomocy zarezerwowany jest dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie, brak regularnych wpływów w postaci wypłaty wynagrodzenia za pracę, emerytury, czy renty). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim. Podsumowując, instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). W niniejszej sprawie - jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 10 maja 2017 r. - z wniosku nie wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest bardzo trudna. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych. Jak wskazał, uzyskał pomoc ze środków Unii Europejskiej, w postaci samochodu, a udział w nieruchomości, której jest współwłaścicielem kupili dla niego rodzice. Nie można zgodzić się z zarzutem wnioskodawcy, iż referendarz sądowy dokonał błędnej oceny jego sytuacji finansowej i majątkowej. Sam wnioskodawca w formularzu PPF określił swój miesięczny dochód netto na kwotę 1884,08 zł, a swoje miesięczne zobowiązania na kwotę 520 zł. Wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na utrzymaniu. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, by stan majątkowy wnioskodawcy pozwalał zaliczyć go do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014r., sygn. akt II OZ 1238/14 źródło www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd uznał, że skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jej szczególnie trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie zwrócenia uwagi wymaga, że ustawa procesowa tzn. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie nakazuje obecności zastępcy prawnego w postaci adwokata na aktualnym etapie postępowania. Oznacza to, że strona może działać samodzielnie. Fakt, że nie dysponuje ona dostateczną wiedzą prawną nie ma dla należytego rozpoznania sprawy przez sąd żadnego znaczenia. W świetle bowiem art. 134 § 1 p.p.s.a., rozpatrując sprawę sąd nie jest związany podniesionymi w skardze zarzutami czy wnioskami, a tylko granicami tej sprawy i z urzędu bierze pod uwagę uchybienia, które miały miejsce w postępowaniu administracyjnym, poprzedzającym postępowanie sądowe. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a.