VII SA/Wa 506/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 sierpnia 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2016 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy J. P., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodu w wysokości 1707,94 złotych miesięcznie. Na kwotę tą składa się emerytura wnioskodawcy w wysokości 1544,94 złotych i dopłata obszarowa w wysokości 163,00 złotych. W skład majątku skarżącego wchodzi dom mieszkalny o pow. 60 m ² z mieszkaniem o pow. 8 m ² oraz nieruchomość rolna o pow. 2,86 ha i las o pow. 0,70 ha. Wnioskodawca podał, że na swoje utrzymanie wydaje kwotę 1947,60 złotych W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca zaznaczył, że jest osobą starszą i schorowaną. Cierpi na wiele schorzeń, które wyszczególnił we wniosku. Nadmienił, że "gospodarstwo rolne stanowią długi z powodu zakazania mu wszelkiej pracy". Podał, że gospodarstwo rolne jest w stanie ruiny i nie ma żadnej wartości. Zaznaczył, że znaczne wydatki na utrzymanie nie pozwalają mu na wykupienie zalecanych lekarstw. Do wniosku dołączona została kopia historii rachunku bankowego strony wnioskującej za okres od dnia 10 czerwca 2015r do dnia 10 grudnia 2015r., na której wykazane są jedynie 3 operacje – 11.06.2015 r. przelew przychodzący z ARIMR na kwotę 1967,48 zł, pobrane w dniu 11.06.205 r. opłaty i prowizje na kwotę 4,38 zł oraz wypłata gotówki dokonana w dniu 16.06.2015 r. na kwotę 1960 zł (saldo końcowe 3,10 złotych). Wnioskodawca załączył ponadto odcinek pobieranego świadczenia w wysokości 1540,96 złotych (za luty 2016 r.) oraz kopię faktury z dnia 7 marca 2016r. na zakup produktów spożywczych na łączną kwotę w wysokości 1947,60 złotych. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: - czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też pozostaje z innymi osobami, jeśli tak, należało wyszczególnić te osoby oraz podać wysokość uzyskiwanego przez nie dochodu, - jakie ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu (gaz, opłaty za energię, telefon, podatek od nieruchomości, itp.) należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, -wysokości kwoty pieniężnej jaką przeznacza miesięcznie na codzienne utrzymanie (żywność, odzież, leki, itp.), - czy faktura, którą wnioskodawca załączył do wniosku i wyszczególnione w niej zakupy spożywcze stanowią wyłącznie jego zakupy czy także innych osób, czy zostały dokonane jednorazowo, czy też dłuższym okresie, a następnie została wydana zbiorcza faktura, -czy uzyskuje do posiadanej nieruchomości rolnej dopłaty unijne lub inne, jeśli tak należy wskazać ich wysokość, - czy uzyskuje pomoc ze strony rodziny lub innych osób, organizacji społecznych lub państwowych, jeśli tak, należało podać od kogo, w jakiej wysokości lub formie, - czy posiada oszczędności pieniężne, jeśli tak należało wskazać ich wysokość, oraz do nadesłania -kserokopii wyciągów bądź wykazów z konta bankowego, jeśli wnioskodawca je posiada z dwóch ostatnich miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne. Ponosi następujące wydatki tj. podatek od nieruchomości w wysokości 18,90 złotych, wydatki na żywność w wysokości 1500,00 złotych, leki 150,00 złotych, zakup butów w wysokości 28,00 złotych. Wnioskodawca wyjaśnił, że produkty spożywcze w fakturze stanowią jego zakupy, które dokonywał w ciągu miesiąca i zostały uwzględnione w zbiorczej fakturze miesięcznej. Oświadczył, że do nieruchomości rolnej uzyskał dopłatę unijną za 2014r. w wysokości 2000 złotych -166,66 złotych miesięcznie. Nie uzyskuje pomocy ze strony rodziny i innych osób oraz organizacji społecznych i państwowych. Nie posiada oszczędności pieniężnych. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił J. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego podana przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości ani w części. Referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca jest bez wątpienia osobą starszą i schorowaną oraz niezbyt dobrze sytuowaną, jednakże dysponuje stałym, pewnym dochodem miesięcznym z tytułu emerytury w wysokości 1544,94 złotych. Dodatkowo uzyskuje dochody z tytułu dopłat w wysokości 166,66 złotych miesięcznie. Nie posiada nikogo na utrzymaniu. Referendarz sądowy podał, że decydujący wpływ na podjęte rozstrzygnięcia ma porównanie wysokości łącznych dochodów wnioskodawcy i ponoszonych wydatków na bieżące utrzymanie, zwłaszcza wyszczególnionych produktów żywnościowych w fakturze z dnia 7 marca 2016r. Wskazał przy tym, że z nadesłanej faktury jak i oświadczenia w formularzu wniosku wynika, że wydatki wnioskodawcy na bieżące utrzymanie - zakup żywności wynoszą 1947,60 złotych miesięcznie i jest to kwota wyższa, niż otrzymywana emerytura wnioskodawcy 1544,94 złotych. Referendarz sądowy wskazał również, że w piśmie z dnia 21 czerwca 2016r. wnioskodawca podał, że wydatki na żywność jakie ponosi wynoszą 1500 złotych miesięcznie, wydatki na leki to 150,00 złotych, podatek od nieruchomości 18,90 złotych, zakup butów 28,00 złotych – łącznie ponosi wydatki w wysokości 1678 złotych miesięcznie. W ocenie referendarza sądowego informacje w zakresie ponoszonych wydatków przez wnioskodawcę w formularzu wniosku PPF i w piśmie z dnia 21 czerwca 2016r. na bieżące utrzymanie są różne i wskazują na nieścisłość w przedstawionej sytuacji finansowej. Jednocześnie wnioskodawca zarówno w formularzu jak i piśmie wyjaśniającym nie wskazał, czy ponosi opłatę za energię, wodę, gaz lub wydatki na opał bądź nie oświadczył, że ich nie ponosi. Zdaniem referendarza sądowego o ile dochód wnioskodawcy został udokumentowany, to rodzaj obciążeń i wysokość wydatków nie została rzetelnie i w sposób przejrzysty wyjaśniona. Jednocześnie niektóre z pozycji produktów żywnościowych wyszczególnionych w fakturze trudno uznać za wydatki konieczne służące do zaspokojenia podstawowych potrzeb np. na piwo, dużą ilość słodyczy, itp. Po podliczeniu wydatków wnioskodawca na same słodycze przeznacza kwotę w wysokości ponad 300,00 złotych miesięcznie. Ponadto z podanych danych wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo samodzielnie, zatem zadeklarowane miesięczne koszty konsumpcyjne związane z zakupem żywności zdaniem referendarza sądowego wydają się zbyt wysokie. Referendarz sądowy wskazał ponadto, że wnioskodawca pomimo nadesłania wyjaśnień w piśmie z dnia 21 czerwca 2016 r. nie wykonał w pełni wezwania 9 czerwca 2016r. do którego został wezwany tj. do nadesłania wyciągów i wykazów z konta bankowego z dwóch ostatnich miesięcy, co pozwoliłoby ustalić czy wnioskodawca uzyskał dopłaty za rok 2015r. i czy posiada środki na koncie bankowym. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie utrzymaniu. Referendarz sądowy wyjaśnił, że niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia przez strony kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu (a więc wówczas, gdy poniesienie kosztów sądowych oznaczałoby dla strony pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb), nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wniósł J. P. wskazując, że nie dołączył wyciągów z konta bankowego bo oszczędności nie posiada. W ocenie wnioskodawcy postanowienie narusza Konwencję o Ochronie Praw Człowieka bowiem pozbawia go prawa do Sądu. Skarżący do sprzeciwu załączył trzecią stronę faktury za zakup produktów spożywczych. Faktura została wystawiona 5 marca 2016 r. i opiewa na kwotę 798,41 zł. Z nadesłanej trzeciej strony faktury wynika, że oprócz podstawowych produktów spożywczych wnioskodawca dokonywał również zakupu m.in. piwa oraz słodyczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a", rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych prawidłowo oceniając sytuację majątkową J. P. Wnioskodawca dysponuje stałym, pewnym dochodem miesięcznym z tytułu emerytury w wysokości 1544,94 złotych. Dodatkowo uzyskuje dochody z tytułu dopłat w wysokości 166,66 złotych miesięcznie. Nie posiada nikogo na utrzymaniu. Referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że rodzaj obciążeń i wysokość wydatków nie została rzetelnie i w sposób przejrzysty wyjaśniona, a wnioskodawca nie wykonał wezwania, w którym zobowiązany był do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego. Podnieść należy, że nie wnioskodawca decyduje o zasadności nadsyłania wyciągów bankowych (z uwagi na rzekomy brak oszczędności). Wyciągi bankowe stanowią bowiem potwierdzenie, czy wnioskodawca posiada środki na koncie bankowym i jakie uzyskuje wpływy. Ponadto w skarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie zwrócił uwagę, że nie wszystkie wydatki wyszczególnione w fakturze za zakup produktów żywnościowych to wydatki konieczne służące do zaspokojenia podstawowych potrzeb (np. na piwo czy duża ilość słodyczy). Stwierdzić bowiem należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Podkreślić jednocześnie trzeba, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie zauważyć należy, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca podał, że "Posiadanego majątku nie mogę sprzedać, bo dom jest bez wartości, nieruchomość rolna jest zabezpieczeniem opieki, a las wezmę do budowy domu". Z powyższego wynika, że wnioskodawca planuje budowę domu, zatem posiada na to odpowiednie środki. Przy czym wskazać należy, że majątek nieruchomy wnioskodawcy może być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli stronie brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Zatem wnioskodawca dysponując wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że referendarz sądowy badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania J. P. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.