VII SA/Wa 589/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. K. i Z. K. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2018 r. w sprawie ze skargi Z. K. i Z. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości dotyczących stanu technicznego komina postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać skarżącym – Z. K. i Z. K. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na formularzu PPF wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu renty wnioskodawcy w wysokości 987 zł oraz wsparcia syna. Posiadany majątek obejmuje dom jednorodzinny o pow. 74 m2. Wnioskodawcy wskazali, że posiadają samochód marki Volvo o wartości 10 000 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Z. K. jest osobą bezrobotną, a Z. K. od 2015 r. jest rencistą. Jako wydatki wskazali: ogrzewanie domu 300 zł, prąd 110 zł, woda 60 zł, wywóz śmieci 25 zł, opłaty za użytkowanie działki 80 zł, podatek 55 zł, leki 100 zł, telefony 60 zł. Dodali, że są w trakcie budowy domu o pow. około 120 m2. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2018 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Starszy referendarz sądowy wskazał, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy jest niepełne wyjaśnienie sytuacji materialnej wnioskodawców. W postanowieniu podkreślono, że nie jest wiadome jak wnioskodawcy przy dochodach rzędu 987 zł finansują budowę domu, gdyż przy takich dochodach trudno jest się utrzymać dwójce osób, a wręcz niemożliwym jest dodatkowe prowadzenie budowy domu. Ponadto wnioskodawcy posiadają samochód, którego utrzymanie również generuje koszty. W terminie wnioskodawcy wnieśli sprzeciw od ww. postanowienia, wnosząc o jego zmianę. Wyjaśnili, że obecnie nie prowadzą żadnych prac budowlanych z uwagi na trudną sytuacją finansową. Wnioskodawcy podkreślili, że budowa domu, która rozpoczęła się w 2003 r. była finansowana z dochodów wnioskodawcy i do budowy nikogo nie zatrudniali, lecz budowali we własnym zakresie, w tempie na jakie pozwalały środki finansowe. Wskazali również, że wnioskodawca od 2008 do 2014 roku prowadził działalność gospodarczą, z dochodów której finansowali budowę. W 2014 r. wnioskodawca miał zawał i od tamtej pory się leczy, jest niezdolny do pracy i z tego tytułu otrzymuje rentę. W kwestii samochodu podali, że tankują go sporadycznie, gdyż mało jeżdżą, a często pożyczają synowi, który tankuje paliwo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Użyte w powyższym przepisie sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy, nie zaś na Sądzie. Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osobom ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie, wnioskodawcy w złożonym wniosku ale przede wszystkim w złożonym sprzeciwie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, a jedynym źródłem utrzymania jego i jego żony jest dochód z tytułu renty w wysokości 987 zł oraz pomoc finansowa syna między innymi w utrzymaniu również samochodu. W świetle powyższych ustaleń, a przede wszystkich wyjaśnień zawartych w sprzeciwie zdaniem Sądu, wnioskodawcy nie posiadają środków finansowych ani majątku, z którego mogliby pokryć koszty postępowania sądowego i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Niemniej jednak zaznaczyć należy, że do niekorzystnego orzeczenia referendarza przyczynili się sami wnioskodawcy podając we wniosku o przyznanie prawa pomocy niepełne informacje, które zostały uzupełnione dopiero na etapie złożonego sprzeciwu. Mając na uwadze powyższe Sąd przyjął, że zasadnym jest przyznanie wnioskodawcom prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1 pkt 1 ppsa). Wpis sądowy w niniejszej sprawie kształtujący się w wysokości 500 złotych pozostaje poza zasięgiem finansowym skarżących podobnie jak i możliwość ustanowienia pełnomocnika z wyboru, szczególnie że wnioskodawca już od kilku lat nie prowadzi działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.