VII SA/Wa 590/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. N. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2013 r. znak [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 26 maja 2013r. M. N. wniosła o przyznanie prawa pomocy , zaś w dniu 26 czerwca wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca posiada dom o powierzchni 180 m2 oraz nieruchomość rolną (1,2 ha). We wspólnym gospodarstwie domowym z M. N. pozostaje mąż oraz dwoje dzieci. Skarżąca wskazała, że utrzymuje się wraz z rodziną z dochodów w wysokości 4200 zł miesięcznie, na które składają się wynagrodzenia za pracę uzyskiwane przez skarżącą i jej męża. M. N. oświadczyła ponadto, że posiada oszczędności w wysokości 20.000 zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2013r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Skarżąca zarzuciła niewzięcie pod uwagę kosztów całkowitych, jakie ponosi w związku z toczącą się sprawą, a jedynie skupienie się przez Sąd na dochodach jakie skarżąca uzyskuje. Dodała, że postanowienie jest dla niej krzywdzące. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 16 listopada 2012 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 ppsa). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego(art. 245 § 3 ppsa). Stosownie do treści art. 246 ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy też zauważyć, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej uczestnictwem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (art. 199 ustawy). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź przyznaniu pełnomocnika z urzędu. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Konkludując wskazać trzeba, że instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W rozpoznawanej sprawie, z oświadczenia zawartego we wniosku złożonym na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżąca wraz z mężem uzyskują stały dochód w łącznej wysokości 4200 zł miesięcznie (z którego utrzymują się cztery osoby), posiadają ponadto oszczędności w kwocie 20.000 zł. Kwoty te, zwłaszcza kwota zgromadzonych oszczędności. w ocenie Sądu wskazują, że Skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w rozpatrywanej sprawie. Koszty aktualnie są równe wysokości wpisu sądowego i wynoszą 100 zł. Na obecnym etapie postępowania można uznać, iż ewentualne koszty - np. wpisy od środków odwoławczych, nie powinny przekraczać wysokości 100 zł. Dodatkowo należy wskazać, że w przypadku zmiany okoliczności Skarżąca może wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. A zatem należy stwierdzić, że w świetle art. 246 § 1 pkt 2 ppsa Skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy, a przedstawiony przez nią we wniosku stan majątkowy nie pozwala przyjąć, iż uiszczenie stuzłotowego wpisu spowoduje uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla niej i dla jej rodziny. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak na wstępie.