VII SA/Wa 63/10
WyrokWSA w Warszawie2010-03-18
Skład orzekający: Sędzia WSA Leszek Kamiński, Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o stwierdzeniu nieważności pozwolenia na budowę, wydana z powodu braku prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w odniesieniu do części działki, może zostać utrzymana w mocy w całości, mimo że inwestor posiadał prawo do dysponowania inną częścią nieruchomości, na której posadowiono budynek stanowiący konstrukcyjną całość?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, stwierdzając, że organy administracji błędnie orzekły o nieważności pozwolenia na budowę w całości. Pozwolenie dotyczyło budynku posadowionego na dwóch działkach, przy czym inwestor posiadał prawo do dysponowania jedną z nich. Wady projektowania na drugiej działce nie uzasadniały całkowitego unieważnienia pozwolenia, zwłaszcza gdy decyzja ta zmieniała poprzednią decyzję, która nie zawierała wad w odniesieniu do działki, do której inwestor miał prawo. Ponadto, organy nie zbadały wystarczająco dowodów dotyczących zatwierdzenia planu realizacyjnego, nie wyjaśniły kwestii niewykonalności decyzji oraz nie oceniły skutków społeczno-gospodarczych jej uchylenia.Stan faktyczny
Spółdzielnia Mieszkaniowa Budowlanych zaskarżyła decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB), która utrzymała w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta Miasta Ł. o pozwoleniu na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego. Wojewoda stwierdził nieważność decyzji z powodu braku dowodu dysponowania nieruchomością na cele budowlane w odniesieniu do działki nr [...], na której posadowiono część budynku. Spółdzielnia zarzuciła naruszenie przepisów prawa, w tym brak uwzględnienia 10-letniego terminu do stwierdzenia nieważności oraz nieodwracalne skutki prawne. GINB utrzymał decyzję Wojewody, uznając, że rażące naruszenie prawa wyłącza stosowanie 10-letniego terminu i że pozwolenie dotyczyło obu działek.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej Budowlanych kwotę 500 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kamiński (spr.), , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Protokolant Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2010 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej Budowlanych [...] w Ł. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2009 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej Budowlanych [...] w Ł. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., Nr [...], na podstawie art. 157 § 1 i 2, art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.), zw. dalej k.p.a., w związku z art. 32 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 89, poz. 414), zw. dalej Prawem budowlanym, stwierdził z urzędu nieważność decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lutego 1995 r., Nr [...], orzekającej o:
• uchyleniu decyzji Nr [...] z dnia [...] października 1992 r. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. Z-cy Dyrektora Wydziału Urbanistyki, Architektury i Budownictwa [...], zatwierdzającej plan realizacyjny zagospodarowania terenu wschodniej części osiedla "[...]", wydanej dla Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w Ł., zw. dalej Spółdzielnią, w zakresie dotyczącym budynku Nr [...] – sekcja [...],
• udzieleniu Spółdzielni, pozwolenia na budowę inwestycji obejmującej budynek mieszkalny wielorodzinny Nr [...] z garażami w kondygnacji piwnic oraz częścią usługową - zgodnie z załączoną dokumentacją - na terenie położonym w Ł. w osiedlu [...], przy [...], Nr [...].
W uzasadnieniu stwierdził, że Prezydent Miasta Ł. dopuścił się rażącego naruszenie art. 32 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 35 Prawa budowlanego, wobec braku dowodu dysponowania nieruchomością na cele budowlane, co stanowi wadę materialną decyzji, skutkującą koniecznością wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego, w trybie stwierdzenia nieważności. Na poparcie swych twierdzeń organ wyjaśnił, że zgodnie z ówcześnie obowiązującym art. 32 ust. 4 pkt 2 Prawa budowlanego, pozwolenie na budowę mogło być wydane wyłącznie temu, kto wykazał się prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. W ocenie Wojewody [...], inwestor nie mógł wykazać się prawem do dysponowania działką o Nr [...], gdyż takiego prawa nie posiadał, mimo tego dopuścił do zaprojektowania części sekcji F, budynku [...] na tej działce. Organ I instancji nie zobowiązał zaś inwestora do uzupełnienia dokumentu potwierdzającego jego prawo do dysponowania tą działką na cele budowlane.
Do powyżej wskazanych wniosków organ doszedł na skutek analizy akt sprawy, w których stwierdził, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 1993 r. Gmina Miejska Ł. nabyła z mocy prawa, nieodpłatnie własność, m. in. działki o Nr [...], obr. [...], o powierzchni [...] m2, uregulowanej w księdze wieczystej KW [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Ł., XX Wydział Ksiąg Wieczystych. Działka ta nie została Spółdzielni oddana w użytkowanie wieczyste ani w dzierżawę. Przekazanie Spółdzielni działki o Nr [...] do tej pory nie nastąpiło, chociaż wnioskiem z dnia [...] lipca 1992 r., Prezes Zarządu Spółdzielni zwrócił się do Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami [...] o wydanie decyzji wieczystego użytkowania, m. in. dla tej działki. Przedmiotem zaś umowy notarialnej zawartej w dniu [...] lipca 1992 r., Rep. A Nr [...] o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste stanowi tylko skomunalizowana wcześniej działka Nr [...]. Jak stwierdził organ, z powodu braku dokumentacji odnoszącej się do czterech decyzji wcześniej wydanych w tej sprawie (tj. z dnia [...] maja 1987 r.; z dnia [...] sierpnia 1987 r.; z dnia [...] października 1992 r. i z dnia [...] marca 1994 r.) ograniczono się tylko do zbadania decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 1995 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Spółdzielnia, wnosząc o jej uchylenie, z uwagi na rażące naruszenie prawa. Według Spółdzielni, Wojewoda [...], wydając decyzję nie uwzględnił, że nie stwierdza się nieważności decyzji, jeżeli od dnia jej doręczenia upłynęło 10 lat, a także, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, jak w niniejszej sprawie. Nadto, zdaniem odwołującej, w decyzji Nr [...] unieważniono uchylenie decyzji z [...] października 1992 r., Nr [...], co nie ma związku z problematyką działki Nr [...], a komplikuje realizacyjny plan zagospodarowania wschodniej części osiedla [...]. Spółdzielnia stwierdziła, że pozwolenie na budowę w części tekstowej odnosiło się wyłącznie do działki Nr [...], zatwierdzony zaś załącznik graficzny obejmował zabudowę na działkach Nr [...] i [...]. W ocenie Spółdzielni, Wojewoda [...] nie ustalił, jaka część obiektu położona jest na działce Nr [...], a jaka na działce Nr [...], co czyni bezzasadnym uchylenie pozwolenia na budowę również w odniesieniu do działki Nr [...]. Nadto, organ nie rozważył: konstrukcyjnego związania całego budynku [...] i konsekwencji uchylenia pozwolenia na budowę, w części użytkowanego od kilkunastu lat budynku; względów społecznych; działań spółdzielni dotyczących pozyskania działki Nr [...].
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, zw. dalej GINB, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpoznaniu odwołania Spółdzielni, decyzją z dnia [...] października 2009 r., znak: [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...], akceptując zawartą w niej argumentację. W odniesieniu do zarzutów Spółdzielni wyjaśnił, że ograniczenie zakazu stwierdzania nieważności decyzji po upływie 10 lat, od daty jej wydania, nie dotyczy sytuacji, gdy podstawą stwierdzenia nieważności decyzji jest przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, co ma miejsca w przedmiotowej sprawie. Bezzasadny jest również, w ocenie organu odwoławczego, zarzut skarżącej, że decyzja o pozwoleniu na budowę dotyczy działki Nr [...], bowiem tylko ta nieruchomość została wymieniona w jej treści. Ze stanowiącego załącznik do decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lutego 1995 r., Nr [...], projektu budowlanego bezspornie wynika, że przedmiotowa inwestycja została zaplanowana na działce Nr [...] i działce Nr [...], a zatem inwestor powinien posiadać prawo do dysponowania obiema działkami.
Ponadto, GINB podał, że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę wyłącznie w części dotyczącej działki Nr [...], gdyż jak wynika z projektu budowlanego sporny budynek [...] usytuowany na działce Nr [...] i działce Nr [...] stanowi konstrukcyjną całość. Stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lutego 1995 r., Nr [...], wyłącznie w części dotyczącej nieruchomości usytuowanej na działce Nr [...] powodowałoby, że pozostająca w obrocie prawnym część decyzji byłaby niewykonalna. W odniesieniu do twierdzeń odwołującego się dotyczących nieodwracalnych skutków decyzji z uwagi na ustanowienie własnościowych praw do lokalu i wpisania tych praw do ksiąg wieczystych, organ wskazał, że z uwagi na ciężar gatunkowy wady decyzji o pozwoleniu na budowę, nie mogą one mieć wpływu na ocenę legalności badanej decyzji.
Skargę na decyzję GINB złożyła Spółdzielnia, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, przez niewzięcie pod uwagę racji ekonomicznych oraz skutków społeczno-gospodarczych, które wywołała decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lutego 1995 r., Nr [...].
Zdaniem skarżącej, organ naruszył także przepisy prawa materialnego, przez naruszenie art. 3 oraz 6 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 7 oraz art. 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie faktu, iż rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni rozporządzenia dokonywane na rzecz nabywcy działającego w dobrej wierze. W uzasadnieniu podała, że pomimo wniosku Prezesa Zarządu Spółdzielni do Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami [...] z dnia [...] lipca 1992 r. o wydanie decyzji o oddaniu w wieczyste użytkowanie działki gruntu o Nr [...], Spółdzielni, przedmiotowa działka gruntu nie została oddana Spółdzielni, ani w użytkowanie wieczyste, ani w dzierżawę. W użytkowaniu wieczystym Spółdzielni znajduje się, więc tylko działka gruntu Nr [...] (akt notarialny z dnia [...] lipca 1992 r., Rep. A Nr [...]).
Spółdzielnia nie zgadza się z twierdzeniem GINB, iż skutki społeczno-gospodarcze decyzji Prezydenta Miasta Ł. Nr [...] nie pozwalają utrzymać jej w mocy, ponieważ uchylenie decyzji Nr [...] wywoła, w stosunku do członków Spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze własnościowe prawa do lokali mieszkalnych, niezwykle niekorzystne skutki społeczne.
Według skarżącej podkreślenia wymaga również okoliczność, iż budynek [...], w skład, którego wchodzą sekcje [...] tworzy pod względem konstrukcyjnym integralną całość. Nieuzasadnionym zatem, a w szczególności mając na względzie
społeczno-gospodarcze skutki skarżonej decyzji, jest wyrugowanie z obrotu prawnego pozwolenia na budowę dotyczącego tylko części budynku, tj. sekcji [...], który przecież pod względem architektonicznym jak i urbanistycznym tworzy jednorodną całość.
GINB nie odniósł się, w ocenie skarżącej, do argumentu dotyczącego wywołania już przez uchyloną decyzję Nr [...] nieodwracalnych skutków prawnych. Wydanie decyzji o uchyleniu pozwolenia na budowę przedmiotowego budynku narusza ponadto, według skarżącej Spółdzielni, art. 64 Konstytucji RP, stanowiący o równej dla wszystkich ochronie prawnej własności i innych praw majątkowych oraz konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych, będąca podstawą bezpieczeństwa prawnego obywateli. Spółdzielnia uważa, że organ powinien się ograniczyć do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa a nie stwierdzać jej nieważność.
Na rozprawie Prezes Spółdzielni oświadczył, że ok. 20-30 % lokali własnościowych związanych z miejscami garażowymi znajdującymi się na działce [...] w budynku [...] ma założone księgi wieczyste, czego organy w ogóle nie rozpatrywały. Pomimo wieloletnich starań od 1992 r. o ustanowienie prawa do gruntu działki nr [...] do chwili obecnej nie rozstrzygnięto tej sprawy. Pozwolenie na budowę wydawał zaś ten sam organ, od którego zależy ustanowienie prawa do gruntu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dna 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wykonywana kontrola polega na weryfikacji decyzji lub postanowienia organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.
Rozpatrując sprawę pod kątem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu.
Organy orzekły o unieważnieniu pozwolenia na budowę w całości (str. [...] uzasadnienia) w odniesieniu do budynku położonego na działce [...], czyli tej do której Spółdzielnia miała ustanowione prawo użytkowania wieczystego, chociaż za obarczoną ewentualną wadą organy uznały zaprojektowanie części sekcji budynku [...] na działce nr [...], do której Spółdzielnia nie wykazała się odpowiednim prawem. Jako podstawę faktyczną takiego orzeczenia organy przyjęły, że nie istnieje możliwość (gdyż byłaby ona niewykonalna) stwierdzenia nieważności decyzji w części, co do której ustaliły naruszenie prawa, dlatego należy unieważnić w całości całą decyzję, która udziela pozwolenia na budowę na działce nr [...]. Organy przyjmując niemożność faktycznego rozdzielenia przedmiotu decyzji orzekły w skutku o unieważnieniu pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego nr [...] z garażami w kondygnacji piwnic oraz częścią usługową na działce nr [...].
Rozstrzygnięcie to stoi w sprzeczności z treścią art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż decyzja nr [...] zmieniająca na podstawie art. 155 k.p.a. decyzję nr [...] z dnia [...] października 1992 r., co wprost wynika z jej sentencji, udziela pozwolenia na budowę budynku na działce nr [...], a do działki tej, czego nie kwestionują organy Spółdzielnia miała prawo. Wady opisanej przez organy nie ma zatem w treści unieważnionej decyzji.
Ustalono natomiast, że załączona do decyzji dokumentacja obejmuje również posadowienie części sekcji [...] budynku nr [...] (garaże i część usługowa) na działce nr [...]. Podkreślić należy, że decyzja nr [...] nie powoływała się na zatwierdzenie projektu budowlanego, a na dołączoną dokumentację. Organy dochodząc do wniosku, iż wady zaprojektowania budynku na działce nr [...] wynikają z tej właśnie dokumentacji nie rozważyły jaki charakter dokumentacja ta posiada, szczególnie, iż decyzja nr [...] zmieniała wcześniej wydaną decyzję, która dotyczyła zatwierdzenia planu realizacyjnego. Bez dostatecznego zatem wyjaśnienia przyjęto w uzasadnieniu decyzji organu II instancji, że dokumentacja, o której mowa w sentencji decyzji nr [...] to projekt budowlany.
Decyzja nr [...] z dnia [...] października 1992 r. wydana została bowiem również w oparciu o art. 155 k.p.a., a materialnie o art. 21 ust. 3 Prawa budowlanego z 1974 r. i (chociaż tego nie przywołano w treści tej decyzji) na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów wykonawczych, w tym rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (Dz. U. Nr 8, poz. 48, ze zm.), obowiązujących do 1 stycznia 1995 r., a w zakresie niesprzecznym z przepisami nowej ustawy jeszcze przez trzy miesiące (art. 107 ust. 2 Prawa budowlanego). Oznacza to, że w dacie wydawania decyzji nr [...] w dniu [...] lutego 1995 r. przepisy wykonawcze dotyczące zatwierdzania planów realizacyjnych zachowały w części moc.
Według powołanych przepisów plan realizacyjny był swojego rodzaju promesą do wydania decyzji o pozwoleniu na budowę. Dopiero przy wystąpieniu o pozwolenie na budowę inwestor zobligowany był do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Wynika z powyższego, że przed uzyskaniem pozwolenia na budowę należało uzyskać zatwierdzenie planu realizacyjnego, do którego nie było wymagane prawo do nieruchomości na cele budowlane. Jeżeli tak, to rozstrzygnięcie sprawy ważności decyzji nr [...] wydanej w trybie art. 155 k.p.a. nie mogło zapaść bez zbadania dowodów służących zatwierdzeniu planu realizacyjnego decyzją nr [...] z dnia [...] października 1992 r., ale i decyzji nr [...] z dnia [...] maja 1987 r. Należało ustalić również w jakim zakresie poszczególne zmiany mogły mieć wpływ na treść decyzji poddanej kontroli w postępowaniu nadzorczym.
Pomiędzy wymienionymi decyzjami nr [...] z dnia [...] maja 1987 r.; nr [...] z dnia [...] października 1992 r., i nr [...] poddanej kontroli w postępowaniu nadzorczym istnieje bowiem ścisły związek podmiotowy i przedmiotowy, skoro były kolejno zmieniane w trybie art. 155 k.p.a. W tym zakresie nie przeprowadzono żadnego postępowania dowodowego.
Wyjaśnić też należało w jakim trybie i na jakiej podstawie prawnej inwestor domagał się ustalenia prawa do tej nieruchomości i dlaczego, mimo upływu bez mała dwudziestu lat organ jednostki samorządu terytorialnego, przejąwszy prawa od państwa w drodze komunalizacji i będąc właściwy zarówno w sprawie ustanowienia prawa do nieruchomości jak i wydania pozwolenia na budowę, prawa do gruntu nie ustanowił. Okoliczności te aczkolwiek nie odnoszą się wprost do nieważności decyzji mogą mieć wpływ na ocenę jej skutków społeczno – gospodarczych. W tym zakresie nie przeprowadzono żadnego postępowania dowodowego
Nie wyjaśniono też w decyzji II instancji na czym niewykonalność decyzji miałaby polegać. Skutki unieważnienia decyzji o pozwoleniu na budowę wcale nie muszą się przecież rozciągać się na rozbiórkę takiego obiektu, przeciwnie utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje, że legitymowanie się przez inwestora ważną decyzją w chwili rozpoczęcia budowy wyklucza możliwość stwierdzenia samowoli budowlanej i nakazu rozbiórki z tej przyczyny.
W odniesieniu do skutków społeczno-gospodarczych stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę zrealizowanego przed 10 latami budynku wielomieszkaniowego, w którym dokonano wyodrębnienia prawnego niektórych lokali własnościowych, wpisując te prawa do ksiąg wieczystych, co wynika z twierdzenia Spółdzielni, nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego, nie poddano też ocenie tych skutków.
Sąd w składzie orzekającym nie akceptuje twierdzenia organów, że odstąpienie od unieważnienia tej decyzji byłoby wyrazem pobłażliwości społecznie nagannej i niepożądanej z punktu widzenia państwa prawnego tendencji nierespektowania obowiązującego porządku prawnego. Obowiązek respektowania przepisów prawa zgodnie z art. 7 Konstytucji, a także zasadą wyrażoną w art. 6 k.p.a. dotyczy przede wszystkim organów państwa i to one są obowiązane nie tylko przestrzegać prawa, ale i czuwać w toku postępowania administracyjnego przed jego naruszeniem. Wytknięcie więc naruszenia prawa podmiotowi, któremu wydano decyzję dotkniętą wadami, jako skutku społeczno-gospodarczego wpływającego na przyjęcie, iż rażąco naruszył on prawo, nie jest do zaakceptowania.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 września 2008 r., sygn. akt II OSK 1043/07 odniósł się do jeszcze dalej idącej kwestii, mianowicie nieuzasadnionego naruszenia cudzego prawa własności przy przekroczeniu gruntu sąsiedniego w sytuacji wznoszenia budynków wielokondygnacyjnych. W takiej sytuacji osłabienie ochrony własności sąsiedniej nieruchomości przewidziano w przepisie art. 151 Kodeksu cywilnego, który winien również być brany pod uwagę przy ocenie zaistnienia przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z przepisu tego wynika, iż jeżeli przy wnoszeniu budynku lub innego urządzenia przekroczono bez winy umyślnej granice sąsiedniego gruntu, właściciel tego gruntu nie może żądać przywrócenia stanu poprzedniego chyba , że bez nieuzasadnionej zwłoki sprzeciwił się przekroczeniu granicy albo , że grozi mu niewspółmiernie wielka szkoda. Może on żądać albo stosownego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie odpowiedniej służebności gruntowej , albo wykupienia zajętej części gruntu (....). Tym samym roszczenia o przywrócenie stanu poprzedniego uzależniono wyłącznie od winy umyślnej inwestora oraz niezwłocznego sprzeciwu sąsiada albo zagrożenia niewspółmiernie wielką szkodą. Osłabiając omawianą normą prawa cywilnego ochronę własności sąsiedniej ustawodawca dokonuje kompromisu, starając się w usprawiedliwionych okolicznościach , chronić przydatne , kosztowne cudze inwestycje. Takie rozwiązanie ustawowe świadczy o legitymowanej aprobacie dla ważnego interesu indywidualnego inwestora, przy uwzględnieniu ogólnego interesu społeczno-gospodarczego z ograniczeniem bezwzględnie pojmowanej ochrony cudzej własności.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, że organ II instancji nie odniósł się do zarzutów i wniosków Spółdzielni dotyczących powstania nieodwracalnych skutków prawnych pozwolenia na budowę przedmiotowego budynku. W żadnym razie nie jest do zaakceptowania twierdzenie organu zawarte w uzasadnieniu decyzji, że ciężar gatunkowy wad, które dostrzegły organy, nie ma wpływu na ocenę legalności decyzji. Nie o ocenę legalności tu bowiem chodzi, lecz o ocenę skutków decyzji, w przypadku stwierdzenia, że prawo i to rażąco naruszyła, czego w okolicznościach tej sprawy nie wykazano.
W orzecznictwie NSA wyróżnia się akty administracyjne powodujące bezpośrednie i pośrednie skutki cywilnoprawne. Skutek prawny decyzji administracyjnej wywołującej jedynie pośrednie skutki cywilnoprawne, dotkniętej wadą nieważności, będzie miał cechę skutku nieodwracalnego, oczywiście z punktu widzenia właściwości i kompetencji organu administracji publicznej. W takim przypadku wyłączona jest dopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji i daje to podstawy do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa. (por. uchwała NSA z 9 listopada 1998 r., OPK 4/98, ONSA 1999/1/13). Jeśli skutki prawne decyzji administracyjnej mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego oznacza to, iż nie mają one charakteru nieodwracalnego. Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego określonego aktu trzeba rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych form działania. A więc, jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. W konsekwencji stwierdzić należy, że dany akt wywołuje nieodwracalny skutek prawny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. por. wyrok SN z dnia 6 kwietnia 1995 r., III ARN 8/95, OSNAP 1995, nr 18, poz. 283 czy wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002 r. sygn. akt I S.A. 1796/00.
Organy ponownie rozpoznając sprawę uczynią to z uwzględnieniem powyższych uwag i rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. W pkt II wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ww. ustawy. Koszty zasądzono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło