VII SA/Wa 634/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Kowalska, , Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2015 r. sprawy ze skargi K. F. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji skargę oddala Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) - po rozpatrzeniu wniosku K. F. o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty [...] nr [...] z dnia [...] października 2013 r., zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej Gminie K. pozwolenia na budowę sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej odprowadzającej ścieki z terenu południowych miejscowości gminy K . Zadanie II - Budowa sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej wzdłuż ulic: L., B., P. oraz G. wraz z budową armatury towarzyszącej oraz pompowniami i ich zasilaniem na działkach o nr ew.: [...],[...],[...],[...] – O., [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] O. gmina K. - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2013 r. Nr [...]. Organ wskazał, że zgodnie z art. 157 § 2 Kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast stosownie do art. 61a § 1 Kpa, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zależy zatem od uprzedniej kontroli przez organ, czy zachodzą formalnoprawne przesłanki warunkujące jego dopuszczalność. Należy do nich w pierwszej kolejności ustalenie, czy wnioskodawcy przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu. Wojewoda [...] podniósł, że stosownie do treści art. 28 Kpa, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, a pojęcie interesu prawnego, na którym oparta jest legitymacja procesowa strony w postępowaniu administracyjnym, należy ustalać według norm prawa materialnego. W postępowaniu w sprawie dotyczącej decyzji o pozwoleniu na budowę tak rozumiany interes prawny ustala się w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane, który ogranicza krąg stron do inwestora oraz właścicieli, użytkowników wieczystych lub zarządców nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 20 Prawa budowlanego poprzez obszar oddziaływania obiektu należy rozumieć teren wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych, wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zagospodarowaniu tego terenu. Wojewoda [...] podkreślił, że właściciele, użytkownicy wieczyści czy zarządcy nieruchomości sąsiadujących z działką, na której będą prowadzone roboty budowlane, aby uzyskać status strony w sprawie muszą zatem wskazać przepis przewidujący w konkretnej sytuacji ograniczenie w swobodnym korzystaniu z ich nieruchomości wprowadzone ze względu na prowadzone roboty. Organ wskazał, iż wezwaniem z dnia 3 października 2014 r. zobowiązał K. F. do wykazania interesu prawnego w przedmiotowym postępowaniu poprzez przedłożenie oryginału bądź poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii dokumentu, z którego wynika posiadanie prawa własności, użytkowania wieczystego lub zarządu w stosunku do działek znajdujących się w sferze oddziaływania inwestycji oraz wskazanie skonkretyzowanego przepisu prawa materialnego, z którego wywodzi swój interes prawny w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Starosty [...]. K. F. nie wskazała, w jaki sposób budowa sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej odprowadzającej ścieki z terenu południowych miejscowości gminy K. ograniczy zagospodarowanie jej nieruchomości, tj. który konkretny przepis prawa materialnego został naruszony poprzez wydanie ww. decyzji Starosty [...]. Wojewoda [...] stwierdził, że podnoszona przez skarżącą kwestia dotycząca odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości nie jest tożsama z posiadaniem interesu prawnego. Wskazał też, iż z treści księgi wieczystej nr [...]wynika, iż K. F. jest współwłaścicielką działek drogowych o nr ew. [...]i [...], na których przedmiotowa inwestycja nie jest lokalizowana. W ocenie Wojewody [...] K. F. nie posiada przymiotu strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] nr [...] z dnia [...] października 2013 r., bowiem nieruchomość, co do której posiada tytuł prawny wynikający ze współwłasności leży w całości poza obszarem oddziaływania planowanej inwestycji. Organ podkreślił, że projektowana inwestycja nie niesie ze sobą ograniczeń, które wpływałyby bezpośrednio na nieruchomości będące współwłasnością K. F., zamierzona inwestycja nie wpłynie negatywnie na nieruchomości skarżącej, zasadna jest zatem odmowa wszczęcia na jej wniosek postępowania w trybie nadzorczym, dotyczącego kwestionowanego pozwolenia na budowę. K. F. złożyła zażalenie na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r., wskazując, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2013 r. dotyczy jej interesu prawnego, bowiem utrzymanie w mocy decyzji udzielającej pozwolenia na budowę wpływa niekorzystnie na jej prawa, w tym prawo do własności. K. F. podkreśliła, że działka o nr [...], której jest współwłaścicielem, nie tylko znajduje się w strefie oddziaływania inwestycji, ale bezpośrednio z inwestycją sąsiaduje, co bez wątpienia utrudni normalne korzystanie z nieruchomości nie tylko przez czas trwania budowy, kiedy będzie to niemożliwe ze względu na hałas towarzyszący robotom, ale przede wszystkim po zakończeniu inwestycji. K. F. podniosła też, że w trakcie robót budowlanych doszło do naruszenia jej posiadania poprzez wtargnięcie na jej działkę przez przedsiębiorstwo budujące sieć kanalizacyjną i wodociągową. Zdaniem K. F. jej interes prawny w postępowaniu nieważnościowym nie powinien budzić wątpliwości, bowiem sieć wodociągowa i kanalizacja sanitarna odprowadzająca ścieki wiąże się z przykrymi zapachami, które będą roztaczały się na pobliskie działki, ponadto usytuowanie inwestycji obok jej działki wpłynie na obniżenie wartości należącej do niej nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. znak [...] Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...]listopada 2014 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy podniósł, że K. F. swój interes prawny w kwestionowaniu decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2013 r. wywodzi z tytułu prawa własności działek o nr ew. [...] i [...], położonych w m. O. Z treści księgi wieczystej nr [...] oraz z projektu zagospodarowania działek wynika, że działki o nr ew. [...] i [...]są działkami drogowymi i tylko działka o nr ew. [...] graniczy z działkami inwestycyjnymi. Wobec powyższego oraz z uwagi na treść art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego oczywiste jest, w ocenie organu, że K. F. nie może być w jakikolwiek sposób ograniczona w zagospodarowaniu działek o nr ew. [...] i [...] i nie posiada interesu prawnego w kwestionowaniu rozstrzygnięcia organu podstawowego. Organ podkreślił, że sam fakt, iż dany podmiot jest właścicielem, zarządcą lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości sąsiadującej z nieruchomością inwestycyjną nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż podmiotowi takiemu przysługuje status strony postępowania dotyczącego decyzji o pozwoleniu na budowę. Odnosząc się do zarzutu, że w trakcie robót budowlanych doszło do naruszenia posiadania poprzez wtargnięcie na działkę stanowiącą własność K. F. organ wskazał, że projekt spornego przedsięwzięcia nie przewiduje, aby zamierzone roboty budowlane były wykonywane na nieruchomości należącej do skarżącej. Jednocześnie wyjaśnił, że organem właściwym do podjęcia działań w przypadku realizacji robót budowlanych w sposób niezgodny z pozwoleniem na budowę jest powiatowy inspektor nadzoru budowlanego. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego zauważył, że w niniejszym postępowaniu ocenie podlega jedynie to, czy sporna inwestycja w jej projektowanym kształcie ogranicza możliwość zagospodarowania działek K. F., a nie wystąpienie ewentualnych uciążliwości związanych z procesem wykonywania robót budowlanych. Źródłem interesu prawnego skarżącej nie mogą być również immisje pośrednie, na które powołuje się w zażaleniu (hałas), bowiem ewentualne przekroczenie poziomu immisji pośrednich rodzi wyłącznie roszczenie o charakterze cywilnoprawnym, lecz nie daje praw strony w rozumieniu unormowań Prawa budowlanego. Organ podniósł też, że kwestie dotyczące ewentualnego spadku wartości nieruchomości nie podlegają ocenie organów administracji architektoniczno-budowlanej, ale sądów powszechnych. Zdaniem Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego K. F. nie wykazała, aby miała interes prawny w kwestionowaniu decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2013 r. Nr [...], wobec czego należało utrzymać w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia 5 listopada 2014 r. Nr [...]. K. F. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015 r., zarzucając naruszenie art. 157 § 2, art. 61a § 1 i art. 28 Kpa oraz art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego. Wskazała, że w dniu 27 października 2011 r. w siedzibie UMiG K. odbyły się negocjacje dotyczące zaprojektowania i budowy sieci wodociągowej oraz kanalizacji sanitarnej terenu sołectwa Parcela. K. F. uczestniczyła w negocjacjach jako właściciel nieruchomości nr [...], nie wyraziła jednak zgody na budowę i jednocześnie wyraziła oczekiwanie przeprowadzenia wykupu ww. nieruchomości przez Gminę. Następnie pismem z dnia 14 lutego 2013 r. Urząd Miasta i Gminy K. zwrócił się do K. F. z prośbą o udzielenie zgody Gminie na nieodpłatne zainstalowanie i pozostawienie na gruncie sieci kanalizacji sanitarnej oraz udzielenie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane dla działki [...]. K. F. w odpowiedzi odmówiła wyrażenia zgody, wskazując na inne sposoby rozwiązania problemu realizacji inwestycji w postaci budowy infrastruktury wodociągowej i kanalizacyjnej. Zdaniem K. F. jej interes prawny w postępowaniu nie powinien budzić wątpliwości, gdyby bowiem nie miała interesu w uczestniczeniu w postępowaniu dotyczącym realizacji ww. inwestycji, Urząd Gminy K. nie zwróciłby się do niej o udzielenie zgody na wykorzystanie jej nieruchomości. K. F. podniosła, że decyzja zatwierdzająca projekt budowlany bezpośrednio wpływa na jej prawo własności, ponieważ nieruchomość, której jest właścicielem znajduje się w strefie oddziaływania obiektu, tym bowiem jest "przejście przez teren", o którym mowa w piśmie U. K. z 14 lutego 2013 r. W piśmie tym wskazano bowiem: "Z przeprowadzonych analiz wynika, iż optymalną drogą poprowadzenia sieci wodociągowych i kanalizacyjnych jest przejście przez teren będący Państwa własnością". Skarżąca wskazała, że swego interesu prawnego w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] upatruje m.in. w art. 144 kodeksu cywilnego. Zdaniem K. F. należąca do niej nieruchomość znajduje się w obszarze oddziaływania spornego obiektu. Skarżąca podniosła, że usytuowanie sieci wodociągowej i sanitarnej w znacznym stopniu utrudni korzystanie z nieruchomości. W związku z położeniem blisko sieci sanitarnej działka straci możliwość zagospodarowania jej z powodu przykrych zapachów, a także z powodu hałasu, które wiążą się z funkcjonowaniem sieci, przy czym w czasie trwania budowy poziom hałasu będzie wyższy. Skarżąca wskazała ponadto, że niemożliwym jest także wybudowanie na działce np. domu, bowiem mieszkanie w opisanych warunkach jest niebezpieczne ze względów zdrowotnych, dodatkowo bliskość sieci wodociągowo-sanitarnej znacznie obniży wartość należącej do niej nieruchomości. Zdaniem K. F. jej prawo własności zostanie ograniczone, wobec czego posiada ona interes prawny w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2013 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi przez Sąd następuje więc jedynie w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły i w związku z tym skarga nie mogła zostać uwzględniona. Zgodnie z treścią art. 157 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), zwanej dalej Kpa, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W sytuacji złożenia przez dany podmiot wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wszczęcie postępowania w omawianym trybie wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne warunkujące jego dopuszczalność, w tym konieczne jest ustalenie, czy wniosek ten pochodzi od strony. W przypadku, gdy z żądania wszczęcia postępowania wynika w sposób oczywisty i nie budzący wątpliwości, że podmiot je wnoszący nie ma przymiotu strony, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, na podstawie art. 61a § 1 Kpa. Stosownie do art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby. Podmiot dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 Kpa i nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania, czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy to dany podmiot jest wprawdzie zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wskazać przepisu prawa, który uprawniałby do żądania stosownych czynności organu administracyjnego. Zarówno w postępowaniu zwykłym dotyczącym pozwolenia na budowę, jak i w postępowaniu nieważnościowym, normą materialnoprawną określającą krąg stron postępowania jest art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r., będący przepisem szczególnym w stosunku do art. 28 Kpa. W myśl powołanego przepisu, w brzmieniu obowiązującym od dnia 11 lipca 2003 r., stronami w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę są: inwestor oraz właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu. Pojęcie "obszaru oddziaływania obiektu" zdefiniowane zostało w art. 3 pkt 20 ustawy Prawo budowlane jako teren wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych, wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zagospodarowaniu tego terenu. Do przepisów odrębnych, o których mowa w art. 3 pkt 20 ustawy, należą przede wszystkim przepisy określające warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, przepisy z zakresu ochrony środowiska oraz zagospodarowania przestrzennego, przepisy przeciwpożarowe, przepisy prawa wodnego. Podkreślenia wymaga, iż w świetle art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego nie wystarczy samo przekonanie właściciela danej nieruchomości, że ma on interes prawny uzasadniający udział jako strony w postępowaniu dotyczącym udzielenia pozwolenia na budowę. Warunkiem uznania wnioskodawcy za stronę postępowania w sprawie dotyczącej pozwolenia na budowę jest wykazanie, że planowana inwestycja będzie wpływać na jego nieruchomość i godzić w konkretne uprawnienie do jej zagospodarowania. Jak wynika z akt sprawy, K. F. wnosząca o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2013 r., udzielającej Gminie K. pozwolenia na budowę sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej, nie brała udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem tej decyzji. K. F. jest właścicielką działek o nr ew. [...]i [...] w miejscowości O., przy czym działka nr [...] graniczy z obszarem objętym inwestycją. Zauważyć w związku z tym należy, że z samego faktu sąsiedztwa z nieruchomością objętą daną inwestycją nie wynika jednak automatycznie przymiot strony w postępowaniu dotyczącym udzielenia pozwolenia na budowę. Kluczową kwestią dla wyjaśnienia, czy właścicielowi sąsiedniej nieruchomości przysługuje przymiot strony, jest ustalenie, czy istnieją konkretne normy prawa, które mogą stanowić źródło ewentualnych ograniczeń w zagospodarowaniu jego działki, spowodowanych realizacją kwestionowanej inwestycji. Wyznaczenie obszaru oddziaływania obiektu w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy, a co za tym idzie ustalenie kręgu stron postępowania, następuje z uwzględnieniem indywidualnych cech obiektu, jego funkcji, konstrukcji i innych cech charakterystycznych oraz sposobu zagospodarowania terenu znajdującego się w otoczeniu projektowanej inwestycji. Wskazać wobec tego trzeba, że pomimo, iż należąca do K. F. działka nr [...] bezpośrednio graniczy z terenem, na którym zaplanowano budowę sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej, to jednak charakter spornej inwestycji, realizowanej pod powierzchnią gruntu, jest tego rodzaju, że jej obszar oddziaływania nie obejmuje działki skarżącej. Planowana inwestycja nie narusza prawa własności skarżącej, nie powoduje żadnych ograniczeń w zagospodarowaniu należącej do K. F. nieruchomości czy też utrudnień w możliwości jej użytkowania zgodnie z przeznaczeniem. Istotne znaczenie w sprawie ma okoliczność, że nieruchomości skarżącej, w tym działka nr [...] granicząca z obszarem inwestycji, mają charakter działek drogowych. O posiadaniu przez K. F. interesu prawnego w kwestionowaniu decyzji Starosty [...] nie mogą więc świadczyć argumenty wskazujące, że zrealizowanie spornej inwestycji i spowodowana jej funkcjonowaniem emisja hałasu czy przykrych zapachów utrudni skarżącej korzystanie z należącej do niej nieruchomości oraz uniemożliwi zrealizowanie na niej budynku mieszkalnego. Zamierzonego skutku nie mogło też odnieść wywodzenie przez skarżącą interesu prawnego we wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] z okoliczności, że inwestor zwracał się do niej o wyrażenie zgody na poprowadzenie sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej przez należącą do niej działkę nr [...]. Niewątpliwie skarżącej przysługiwałby przymiot strony, gdyby sporna inwestycja zaprojektowana została na jej działce, jednakże zauważyć trzeba, że zarówno wniosek Gminy K. o udzielenie pozwolenia na budowę, jak i wydana po jego rozpoznaniu decyzja Starosty [...] z dnia [...] października 2013 r., nie obejmują działki należącej do K. F. Również argument wskazujący na przekroczenie w trakcie realizacji inwestycji granic działki skarżącej nie może wpłynąć na odmienną ocenę jej interesu prawnego w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę, kwestia ta mogłaby być przedmiotem oceny w postępowaniu przed sądem powszechnym. Źródła interesu prawnego skarżącej nie stanowi także potencjalne obniżenie wartości należącej do niej nieruchomości, tego rodzaju okoliczności świadczą bowiem jedynie o interesie faktycznym. W tych okolicznościach Sąd podziela stanowisko organu, że K. F. nie wykazała swego interesu prawnego we wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2013 r., udzielającej Gminie K. pozwolenia na budowę sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej. Właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości, o ile chcą być stroną postępowania w sprawie pozwolenia na budowę, także w trybie nieważnościowym, muszą wskazać przepis prawa materialnego administracyjnego przewidujący w konkretnej sytuacji ograniczenie w swobodnym zagospodarowaniu ich nieruchomości, wprowadzone ze względu na powstanie obiektu objętego postępowaniem o pozwoleniu na budowę. K. F. takiego przepisu i takich ograniczeń nie wskazała, nie wynikają one również ze zgromadzonej dokumentacji. Okoliczności niniejszej sprawy jednoznacznie wskazują, że nieruchomość K. F. nie pozostaje w obszarze oddziaływania inwestycji objętej kwestionowaną przez skarżącą decyzją o udzieleniu pozwolenia na budowę, wobec czego organ miał podstawy do zastosowania przepisu art. 61a Kpa i odmowy wszczęcia postępowania. Mając powyższe na uwadze, wobec bezzasadności skargi, należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).