VII SA/Wa 649/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Fundacji [...] w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K., D. U., J. S., Fundacji [...] w K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: odmówić Fundacji [...] w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 26 czerwca 2013 r. Fundacja [...] wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2013 r., którym odmówiono jej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym sprzeciwie skarżąca podniosła, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, iż nie posiada środków finansowych, które przeznacza na prowadzenie działalności statutowej, a tym samym, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, skoro dostarczone dowody wskazują iż Fundacja nie dysponuje jakimikolwiek wolnymi środkami finansowymi, które pozwalałyby jej ponieść koszty sądowe w niniejszym postępowaniu. Ponadto, Fundacja zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na odmowie zwolnienia od kosztów sadowych Fundacji, pomimo iż wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. W uzasadnieniu sprzeciwu Fundacja podniosła, że w jej ocenie wykazany brak środków na rachunku bankowym uzasadnia przyznanie przynajmniej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, a zaskarżone postanowienie nie uwzględnia okoliczności braku środków na rachunku bankowym oraz kwestii, iż większość aktywów Fundacji przeznaczona została na realizację jej celów statutowych. Fundacja wniosła o uwzględnienie wniosku poprzez zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości lub ewentualnie o zwolnienie Fundacji od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w części. Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej jako p.p.s.a. wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, Sąd rozpoznając sprawę ponownie, zważył co następuje : Fundacja [...] w K. wniosła w dniu 18 stycznia 2013 r. skargę na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2013r., znak: [...] wraz z dołączonym do niej wypełniony wnioskiem PPPr, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy wezwał Fundację [...] w K. do usunięcia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podpisanie nadesłanego do Sądu formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr lub nadesłanie do Sądu nowego wypełnionego i podpisanego formularza PPPr. Poinformowano Fundację, że nadesłany formularz nie został podpisany, co uniemożliwia jego merytoryczne rozpoznanie. Jednocześnie wezwano Fundację do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie czy z tytułu prowadzenia działalności statutowej uzyskuje dochody, jeśli tak, należało wskazać ich wysokość, oraz czy otrzymuje świadczenia od sponsorów, jeśli tak należało wskazać w jakim zakresie, formie lub wysokości, jak również czy uzyskuje dochody ze zbiórek i imprez publicznych. Zapytano Fundację także jakie ponosi miesięczne koszty związane z jej działalnością należało, je wyszczególnić i podać ich wysokość oraz wezwano do nadesłania listy środków trwałych, oraz raportów kasowych z dwóch ostatnich miesięcy. Ponadto, zobowiązano wnioskodawcę do nadesłania kserokopii rocznego zeznania podatkowego za rok 2011 r. lub 2012 ( w przypadku, jeśli Fundacja złożyła zeznanie podatkowe w bieżącym roku), wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z dwóch ostatnich miesięcy, oraz Statutu Fundacji. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W dniu 30 kwietnia 2013 r. do Sądu wpłynął wypełniony i podpisany formularz PPPr, wyjaśnienia, zeznanie podatkowe CIT-8, statut Fundacji, wyciąg z banku [...] S.A. uwzględniający transakcję z dnia 3 kwietnia 2013r. We wniosku PPPr wskazano, iż celem działania Fundacji jest wspieranie działalności społecznej w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych na rzecz wychowanków domów dziecka, rodzin zastępczych, jak również rodzin polskich na Wschodzie, wspieranie działalności na rzecz ochrony zdrowia i pomocy społecznej, wspieranie działalności na rzecz ochrony środowiska naturalnego oraz propagowanie kultury fizycznej i sportu, w szczególności w zakresie sportów zimowych i wodnych, a także turystyki górskiej. Wskazano, że fundusz statutowy Fundacji według bilansu za rok 2011 wynosił 4.440.582,09 zł, zaś wartość środków trwałych według bilansu za rok 2011 r. wynosiła 54.691,27 zł, a rok obrotowy 2011 r. strona zamknęła stratą w wysokości 6.959,55 zł. Podano, że Fundacja dysponuje rachunkiem bankowym w [...] S.A., na którym stan konta jest zerowy. Wskazano, że na koniec 31 grudnia 2012 roku Fundacja posiadała aktywa trwałe w kwocie 950.691,27 zł, z czego 896.000,00 zł stanowiły inwestycje długoterminowe oraz aktywa obrotowe w kwocie 3.744.690,59 złotych. Strona uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy podniosła, iż w dniu 6 grudnia 2002 roku na podstawie oświadczenia woli fundatora sporządzonego w postaci aktu notarialnego rep A nr [...] została utworzona Fundacja [...]. Podmiot ten został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego - Rejestru Stowarzyszeń, Innych Organizacji Społecznych i Zdrowotnych, Fundacji i Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej pod numerem [...]. Fundacja została wyposażona przez fundatora w majątek, który został w całości przeznaczony na realizację celów statutowych, które są celami społecznie użytecznymi z zakresu pomocy społecznej oraz pożytku publicznego. Fundacja [...] podała, że jest organizacją pozarządową nienastawioną na zysk, a jej statut nie przewiduje prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym Fundacji w roku 2011 poniosła ona stratę w wysokości 6.959,55 zł. Oświadczyła, że nie sporządziła jeszcze sprawozdania finansowego za rok 2012. Fundacja podniosła, że nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania z uwagi na jej trudną sytuacją finansową. W nadesłanych dodatkowych wyjaśnieniach Fundacja podała, że nie uzyskuje dochodów. Informacje te potwierdzają dane ujęte w księgach rachunkowych Fundacji prowadzonych w latach 2012 i 2013, które wskazują na brak przychodów. Oświadczyła, że nie otrzymuje dochodów ze zbiórek i imprez publicznych. Nie posiada stałych sponsorów, od których otrzymywałaby świadczenia. Sporadycznie otrzymywane są wyłącznie darowizny. Fundacja podała, że miesięcznie koszty jakie ponosi na swoją działalność wynoszą około 380,00 złotych (tj. opłatę za czynsz w wysokości 213,32 złotych, opłatę za prąd w wysokości 135,14 złotych oraz opłatę za prowadzenie rachunku bankowego 30,00 złotych). Fundacja nadesłała listę środków trwałych oraz wydruk rocznego zeznania podatkowego za rok 2012 r. CIT -8 oraz wyciąg bankowy z dnia 3 kwietnia 2013 r. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia z kosztów sądowych lub częściowego Zwolenia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a .) Wskazać należy, że przez pojęcie "środki" należy rozumieć środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, a także wartość środków trwałych. Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12). Wskazać należy, że prawo pomocy w postępowaniu administracyjnym przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego też względu powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna jednak wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ppsa, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W niniejszej sprawie stroną wnioskującą o przyznanie prawa pomocy jest Fundacja [...] w K.. Zgodnie z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm.) w oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację. Fundator ustala statut fundacji, określający m.in. jej majątek, cele i zakres działalności (art. 5 ust. 1 ustawy o fundacjach). Fundacja składa corocznie właściwemu ministrowi sprawozdanie ze swojej działalności (art. 12 ust. 2 ustawy o fundacjach). W świetle ww. przepisów fundacje muszą mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinny się liczyć z obowiązkiem ponoszenia kosztów i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Mając na uwadze treść art. 3 ustawy o fundacjach stwierdzić należy, iż fundator zobligowany jest do zapewnienia składników majątkowych, pozwalających realizować cele fundacji. Fundacja nie może przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa, czyli wszystkich podatników, pozostawałoby to bowiem w sprzeczności z zasadą finansowania działalności fundacji, wyrażoną w art. 3 ustawy o fundacjach. Nadmienić należy, iż w razie wyczerpania środków finansowych i majątku fundacji, fundacja podlega likwidacji w sposób wskazany w statucie (art. 15 ust. 1 ustawy o fundacjach). Natomiast cel w jakim fundacja działa nie może stanowić samoistnego uzasadnienia dla udzielenia prawa pomocy. Z przedłożonego Statutu przez wnioskującą Fundację wynika, że majątek fundacji stanowią środki finansowe, nieruchomości i inne aktywa nabyte przez fundację (§ 9 Statutu). Natomiast § 11 Statutu wyszczególnia źródła z których mogą pochodzić środki na prowadzenie przez Fundację statutowej działalności. Są to: dochody z majątku własnego Fundacji, spadki, zapisy, darowizny, subwencje i innego rodzaju przysporzenia majątkowe poczynione na rzecz Fundacji przez krajowe i zagraniczne osoby fizyczne i prawne, wpływy ze zbiórek organizowanych przez Fundację na podstawie odpowiednich zezwoleń, oprocentowania rachunków bankowych i lokat, z zysków ze sprzedaży i posiadania obligacji skarbowych Skarbu Państwa, zaciągania pożyczek. Z powyższego wynika, że Fundacja posiada zatem realną możliwość uzyskania środków finansowych na opłacenie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym z wielu źródeł. Fundacja w piśmie z dnia 26 kwietnia 2013r. podała, że wprawdzie nie posiada stałych sponsorów, od których otrzymywałaby stałe świadczenia, ale jednocześnie oświadczyła, że sporadycznie otrzymuje darowizny. Strona ponosi koszty związane z prowadzeniem swej działalności w wysokości około 380,00 złotych miesięcznie. Najistotniejszym jest jednak fakt, że Fundacja dysponuje majątkiem znacznych rozmiarów. Na koniec 31 grudnia 2012 roku Fundacja posiadała aktywa trwałe w kwocie 950.691,27 zł, z czego 896.000,00 zł stanowiły inwestycje długoterminowe oraz aktywa obrotowe w kwocie 3.744.690,59 złotych. Ponadto, z przedłożonego spisu środków trwałych wynika, że Fundacja posiada dwa mieszkania oraz udziały w dwóch działkach. Podkreślić należy, iż posiadanie przez Fundację znacznego majątku, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie ma wpływu na podjęte rozstrzygnięcie wskazywany we wniosku fakt, iż Fundacja w 2011 r. poniosła stratę, gdyż miało to miejsca dwa lata temu, a sytuacja finansowa Fundacji od tego czasu mogła zmienić się. Zaznaczyć należy, że z założenia fundacja nie jest organizacją, która ma przynosić dochody i która prowadziłaby z zyskiem działalność gospodarczą. Dodać należy, iż Fundacja nie wskazywała, aby była w stanie likwidacji, a zatem świadczy to o tym, że nie zostały wyczerpane środków finansowe, czy majątek fundacji. Uwzględniwszy powyższe, a przede wszystkim wysokość kapitału zakładowego, majątku i środków trwałych Fundacji uznano, że jest ona w stanie samodzielnie ponosić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Wskazać należy, iż Fundacja w złożonym sprzeciwie nie przedstawiła żadnych argumentów oraz nowych okoliczności, które uzasadniałyby jego uwzględnienie. Podniesione przez Fundację zarzuty stanowią bowiem polemikę z dokonaną przez referendarza sądowego oceną zgromadzonych w sprawie dowodów oraz wydanym przez niego rozstrzygnięciem wraz z uzasadnieniem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a orzeczono, jak w sentencji postanowienia.