VII SA/Wa 68/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 marca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2015 r. znak [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 marca 2016 r. odmawiające M.S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 68/16 wpłynął na formularzu PPF wniosek M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści nadesłanego przez wnioskodawczynię formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Mieszka w mieszkaniu córki o pow. 29,9 m2, utrzymuje się z pracy wykonywanej na umowę o dzieło, za którą otrzymuje 500 zł wynagrodzenia. Nie wykazała posiadania majątku, ani oszczędności. Wskazała, że ponosi wydatki związane z mieszkaniem, leczeniem i rehabilitacją. Wobec wezwania o uzupełnienie powyższych danych o bardziej szczegółowe informacje wnioskodawczyni wskazała, że posiada nieruchomości (wskazała, że wynikają z załączonego wydruku), dodała, że nie uzyskuje z nich żadnego dochodu, gdyż nie ma tam zabudowań, nie uprawia tej ziemi, ani nie otrzymuje dotacji. Nie prowadzi z córką wspólnego gospodarstwa domowego. Do miesięcznych wydatków zaliczyła leki, żywność, wizyty lekarskie, badanie w laboratorium, podatek gruntowy. Nie prowadzi żadnej działalności, pracuje na umowę o dzieło, nie posiada pojazdów mechanicznych, nie otrzymuje świadczeń społecznych. Do pisma dołączyła kartę leczenia szpitalnego z 2012 r., kopię wydruku mapy ewidencyjnej, kopię wykazu zmiany danych ewidencyjnych dotyczących działki, ksero paragonów, ksero dokumentów PIT za 2015 r. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 marca 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 68/16 odmówiono M.S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie M.S. wskazała, że "w formularzu wskazała wszystkie wymagane informacje dotyczące jej sytuacji materialnej. Wniosek wypełniła z rzeczywistym stanem, wskazała, że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, żyje bardzo skromnie, w trudnych sytuacjach gdzie wymagany jest nieprzewidziany wydatek - pomaga jej rodzina, jednak są to sporadycznie przekazane sumy rzędu 200 zł. Nie otrzymuje zasiłku, ani dotacji unijnych, nie prowadzi działalności gospodarczej, ani nie posiada inwentarza żywego. Wszystkie dokumenty złożyła wraz z wcześniejszym wnioskiem i formularzem, wskazała, że jest właścicielką 2 nieruchomości jednak nie czerpie z nich żadnych korzyści (nie dzierżawi, nie uprawnia żadnej roślinności). Skarżąca ponownie przesłała fragmenty mapy tym razem z zaznaczeniem nieruchomości, które są jej własnością, jedna z nich ma 1,78 ha, natomiast druga po podziale nie została wymierzona. Wskazała że mieszka samotnie, pracuje na podstawie umowy o dzieło na czas nieokreślony, koszty utrzymania siebie i domu zostały wyszczególnione w formularzu i nie zmieniły się. Żyje w ubóstwie, w którym pomaga jej córka, ale są to sporadycznie przekazywane sumy." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie wobec czego postanowienie z 23 lutego 2016 r. należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawców sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Ten zakres pomocy zarezerwowany jest dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim. Podsumowując, instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). W niniejszej sprawie -jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 4 marca 2016 r.- z wniosku wynika, że skarżąca mieszka w mieszkaniu córki o powierzchni 29,9 m2. Trudno jednak przyjąć by wnioskodawczyni potrafiła utrzymać się miesięcznie z kwoty 500 zł dochodu ponosząc koszty opłat mieszkaniowych, leków, rehabilitacji, podatków za posiadane nieruchomości, wydatków na żywność, środki czystości. Skarżąca we wniosku przedstawiła swoje dochody i sytuację materialną, którą jednak Sąd uznał za mało wiarygodną. Nawet biorąc pod uwagę pomoc córki w sporadycznie przekazywanych sumach 200 zł, sytuacja ta wydaje się nieprawdopodobna. Skarżąca wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie - nie wykazała ani w formularzu ani dodatkowo nadesłanych informacjach ani w sprzeciwie - jakie wydatki miesięcznie ponosi na mieszkanie, leki, jedynie podatek gruntowy określiła na 50 zł jednak nie wskazała czy jest to kwota jaką ponosi miesięcznie czy rocznie czy za inny okres. Wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie również nadesłanych paragonów nie sposób ocenić prawidłowo w odniesieniu do sytuacji finansowej skarżącej bowiem kilka z nich jest nieczytelna, a z kilku wynika, że zostały wystawione w 2012 oraz 2013 roku. Wnioskodawczyni nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego, ani nie wskazała, że nie posiada takiego rachunku. Trudno zatem odnieść się do aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni. W razie niekompletności lub niejasności danych zawartych we wniosku informacje te powinny być uzupełnione przez stronę na wezwanie Sądu w określonym terminie (art. 255 p.p.s.a.). Gdy wnioskodawca podaje informacje niekompletne i na wezwanie nie precyzuje ich w sposób dostateczny, a kolejne wyjaśnienia nie korespondują z wcześniejszymi oświadczeniami - sam uniemożliwia Sądowi ocenę swojej sytuacji materialnej. Sąd nie prowadzi dochodzenia na temat rzeczywistego stanu majątkowego strony. Ciężar dowodu w tym zakresie i co się z tym wiąże jednoznaczne i precyzyjne wykazanie swojej aktualnej sytuacji majątkowej spoczywa na stronie zainteresowanej przyznaniem prawa pomocy. Wnioskodawczyni przedstawiając swoją sytuację majątkową w sposób niejasny i pozostawiający wiele wątpliwości, pozbawiła Sąd możliwości rzetelnego ustalenia sytuacji materialnej strony. Złożone oświadczenie jest niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych strony. Informacje posiadane przez Sąd są niepełne. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom wyjątkowo ubogim, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 1 marca 2011 r. sygn. II FZ 80/11 LEX nr 1080061, z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. II FZ 97/11 LEX nr 1081481). Jednak to na stronie ciąży obowiązek przedstawienia Sądowi sytuacji materialnej w sposób umożliwiający rzetelną jej ocenę. W związku z niewystarczającym uzasadnieniem wniosku zawartym w formularzu PPF, dodatkowych wyjaśnieniach oraz sprzeciwie, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd w sytuacji braku informacji wymaganych od wnioskodawcy, na których mógłby oprzeć orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy, uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i zmuszony był odmówić jego przyznania. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.