VII SA/Wa 715/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 29 września 2017 r. o przyznaniu H. R. prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, w pozostałym zakresie oddalającego wniosek w sprawie ze skargi H. R. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. H. R. ("skarżąca", "wnioskodawczyni"), pismem z dnia [...] lutego 2017 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2017 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W skardze został zawarty wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. wnioskodawczyni został przesłany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej PPF w celu jego wypełnienia, podpisania i odesłania do Sądu, wraz z pouczeniem, w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Powyższe zarządzenie doręczono wnioskodawczyni w dniu [...] maja 2017 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 21). Zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2017 r. wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy został pozostawiony bez rozpoznania z uwagi na nienadesłanie przez nią wypełnionego formularza PPF. Zarządzenie to, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącej, do którego dołączono wypełniony formularz PPF, postanowieniem z dnia 26 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy. Zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. skarżąca została wezwana do złożenia dodatkowych wyjaśnień, dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na wezwanie to skarżąca odpowiedziała pismem z dnia [...] września 2017 r. (data nadania). W formularzu oraz w dokumentach przez nią złożonych skarżąca wskazała, że utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł miesięcznie i oświadczyła, że nie posiada oszczędności pieniężnych, papierów wartościowych, wierzytelności ani przedmiotów wartościowych. Skarżąca wskazała, że ponosi następujące wydatki: opłatę za energię elektryczną w wysokości [...] zł, opłatę za telefon w wysokości [...] zł, odpady stałe i płynne w wysokości [...] zł, butla do kuchni gazowej: [...] zł, leki: [...] zł, zakup żywności: [...] zł, inne wydatki (w tym środki czystości, żywność dla zwierząt): [...] zł. W ramach złożenia przez nią dodatkowych wyjaśnień w sprawie, wnioskodawczyni wskazała, że mieszka w domu jednorodzinnym o pow. [...] m2, i że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Oświadczyła, że nie otrzymuje świadczeń z opieki społecznej, nie posiada konta bankowego, a działalność gospodarczą w miejscu jej zamieszkania prowadzi jej syn, z którym zawarła umowę o nieodpłatnym użytkowaniu posesji. Dzieci pomagają jej w pracach podwórkowych i porządkowych, ale nie otrzymuje od nich wsparcia finansowego. Postanowieniem z dnia 29 września 2017 r. starszy referendarz sądowy przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, a w pozostałym zakresie oddalił wniosek. W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie analizy sytuacji finansowej skarżącej brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego samodzielnie – wnioskodawczyni otrzymuje rentę. Jednak jej możliwości finansowe wskazują na to, że nie jest ona w stanie, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, ponieść pełnych kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] października 2017 r. wnioskodawczyni wniosła sprzeciw od tego postanowienia, wnosząc o jego zmianę poprzez zwolnienie jej z całości od kosztów sądowych, "względnie od wpisu sądowego od skargi". Skarżąca podniosła, że jej trudna sytuacja wynika także z faktu na prowadzenie przez nią wielu postępowań dotyczących jej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. Natomiast na podstawie art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego – brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zwłaszcza, że art. 246 § 1 P.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (pkt 1), jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł miesięcznie. W odniesieniu do posiadanego majątku (dom, nieruchomość) stwierdziła, że "prowadzone jest postępowanie w sądzie". Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika ze złożonego wniosku, wnioskodawczyni uzyskuje stały dochód w postaci renty, który, jak stwierdził referendarz, pozwala na sukcesywne poczynienie oszczędności na pokrycie choćby części kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Słusznie więc referendarz wskazał, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący i nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc postanowienie referendarza sądowego należy uznać za prawidłowe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawczyni nie wykazała, że w jej przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazała, że pozyskanie przez nią środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, należało uznać zaskarżone postanowienie za prawidłowe – referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Należy również dodać, że postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 września 2017 r. skarżąca została zwolniona z uiszczenia wpisu od skargi, który na tym etapie stanowi jedyne koszty sądowe, jakie jest ona obowiązana ponieść na obecnym etapie postępowania. A to pozwala na rozpoznanie jej skargi. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.