VII SA/Wa 741/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Stawecki po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. J. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 14 lutego 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. J., B. J. i J. J. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. B. J. ("wnioskodawczyni"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 23 października 2017 r., złożyła na przesłanym jej urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na fakt, że nie wykazała ona w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niej tej instytucji. Referendarz podkreślił, że wnioskodawczyni została wezwana do uiszczenia wpisu od zażalenia razem z pozostałymi skarżącymi, a więc nawet jeśli skarżąca uważa, że nie jest w stanie uiścić całej tej kwoty, może wraz z nimi zdecydować o podziale udziału skarżących w kosztach, stosownie do ich możliwości płatniczych. Pismem z dnia [...] marca 2018 r. wnioskodawczyni, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową i osobistą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wskazała, że posiada dom o powierzchni [...] m2, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni określiła, że jej opłaty mieszkaniowe wynoszą [...] zł, a wydatki na wyżywienie, odzież i obuwie – [...] zł miesięcznie. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Słusznie więc referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, choć wnioskodawczyni nie wskazała, czy uzyskuje dochody z tytułu najmu domu, to fakt posiadania przez nią, wskazanej we wniosku, nieruchomości nie może zostać przez sąd, dokonujący oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni, pominięty. Jak wynika z przywołanych orzeczeń, już sama potencjalna możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów z posiadanego majątku wyklucza lub czyni w praktyce niemożliwym pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Majątek taki może nie tylko przynosić stronie wymierne korzyści, ale może również stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu czy pożyczki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawcy nie wykazali, że w ich przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazali, że pozyskanie przez nich środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Nie bez znaczenia jest też fakt, że do uiszczenia wpisu od zażalenia (w wysokości 100 zł) wnioskodawczyni została wezwana solidarnie z pozostałymi skarżącymi. Oznacza to, że ciężar uiszczenia wpisu rozkłada się na trzy osoby, które mogą między sobą ustalić sposób podziału tej kwoty (np. na 3 równe części), ale mogą też uiścić ją za wnioskodawczynię, pozostawiając ewentualne dalsze rozliczenia we własnym zakresie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.