VII SA/Wa 778/24

WyrokWSA w Warszawie2024-08-20

Skład orzekający: Mirosław Montowski, Waldemar Śledzik, Lucyna Staniszewska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nałożenie obowiązku wykonania nasadzenia zastępczego za usunięte drzewo na terenie zabytkowego cmentarza, w miejscu po usuniętym drzewie, jest uzasadnione, jeśli może to naruszać spokój osób pochowanych i infrastrukturę podziemną cmentarza?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy administracji nie wyjaśniły w sposób wystarczający stanu faktycznego sprawy. Kluczowe wątpliwości dotyczyły tego, czy usuwany dąb szypułkowy stanowił element alei drzew, co uzasadniałoby nasadzenie zastępcze, czy też był "samosiejką", której usunięcie i zastąpienie mogłoby naruszyć spokój pochowanych osób i infrastrukturę podziemną cmentarza. Brak jednoznacznych dowodów w tym zakresie uniemożliwił merytoryczne rozstrzygnięcie.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi Diecezji W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która utrzymała w mocy część decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zezwalającej na usunięcie dębu szypułkowego na cmentarzu B. w Warszawie. Kluczowym elementem sporu było nałożenie przez organy obowiązku wykonania nasadzenia zastępczego w miejscu usuniętego drzewa. Skarżąca podnosiła, że takie nasadzenie naruszałoby spokój osób pochowanych i infrastrukturę podziemną cmentarza, podczas gdy organy uzasadniały je koniecznością utrzymania kompozycji zieleni i ciągłości zadrzewień.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz zasądził od Ministra na rzecz Diecezji W. zwrot kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirosław Montowski, Sędziowie: sędzia WSA Waldemar Śledzik (spr.), asesor WSA Lucyna Staniszewska, , Protokolant: ref. Tomasz Bilewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi Diecezji W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 15 lutego 2024 r. znak: DOZ-OAiK.650.1039.2023.MT w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzewa I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz Diecezji W. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 15 lutego 2024 r. znak DOZ-OAiK.650.1039.2023.MT, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: "organ odwoławczy", "Minister"), działając na podstawie art. 7 pkt 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 840, dalej: "u.o.z."), art. 83a ust. 1, art. 83c ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. 2023 r. poz. 1336, dalej: "u.o.p.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775, dalej: "k.p.a.") po rozpatrzeniu odwołania D. W.- Zarządu Cmentarza B.(dalej: "skarżąca"), od decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej: "organ I instancji", "Mazowiecki WKZ") z 10 października 2023 r. znak WZ.5146.931.2023.PK(2) zezwalającej na usunięcie drzew z cmentarza położonego przy ul. Św. Wincentego 83 w Warszawie (dz. nr 1 z obrębu 4-08-23) – utrzymał w mocy zaskarżoną część decyzji (pkt 1 lit. b i pkt 3) oraz ustalił termin usunięcia drzewa wymienionego w punkcie 1 lit. b do 15 listopada 2024 r. Zaskarżona decyzja zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Mazowiecki WKZ po rozpatrzeniu skarżącej, decyzją z 10 października 2023 r., znak WZ.5146.931.2023.PK(2): 1. zezwolił skarżącej, na usunięcie następujących drzew: a)klon jesionolistny (Acer negundo) o obwodzie 73 cm (kwatera 114P-7-12), b) dąb szypułkowy (Quercus robur) o obwodzie 239 cm (kwatera 20P-1-30), c) robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia) o obwodzie 160 cm (kwatera 74A-2-8), d) jarząb pospolity (Sorbus aucuparia) o obwodzie 117 cm (kwatera 28B-5-32), e) topola szara (Populus x canescens) o obwodzie 316 cm (kwatera 72E-6-14), f) robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia) o obwodzie 180 cm (kwatera 73C-5-5), g) cis pospolity (Taxus baccata) o obwodzie 50+50 cm (kwatera 94B-1-17), rosnących na terenie działki nr 1 z obrębu 4-08-23 w Warszawie, w terminie do 31 grudnia 2023 r.; 2. nie naliczył opłaty za usunięcie drzew wymienionych w pkt. 1.; 3. ustalił, że usunięty dąb szypułkowy z pkt 1 lit. b) orzeczenia zostanie zastąpiony nasadzeniem 1 szt. drzewa gatunku dąb szypułkowy (Quercus robur), posadzonym w miejscu po usuniętym drzewie na działce nr 1 z obrębu 4-08-23 w Warszawie, o minimalnym obwodzie pnia na wys. 1 m - 16-18 cm w terminie do 31 grudnia 2024 r. O dokonaniu nasadzenia należy poinformować Mazowieckiego WKZ w terminie 14 dni od dnia jego dokonania.; 4. pouczył, że w przypadku niewykonania nasadzeń zastępczych stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z art. 86 ust. 2 u.o.p.; 5. odmówił stronie zezwolenia na usunięcie z działki nr 1 z obrębu 4-08-23 w Warszawie następujących drzew: . , a) lipa drobnolistna (Tilia cordata) o obwodzie 245 cm (kwatera 45H-1-2), b) jesion wyniosły (Fraxinus excelsior) o obwodzie 203 cm (kwatera 4L-7-20), c) dąb szypułkowy (Quercus robur) o obwodzie 255 cm (kwatera 20P-5-22), d) robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia) o obwodzie 200 cm (kwatera 74A-3-11/12), e) robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia) o obwodzie 280 cm (kwatera 80A-6-31); 6. umorzył postępowanie w sprawie wydania zezwolenia na usunięcie następujących drzew: a) wiąz szypułkowy (Ulmus laevis) o obwodzie 90 cm (kwatera 33F-1-6), b) jałowiec pospolity (Juniperus communis) o obwodzie 32 cm (kwatera 18G-3-12), c) żywotnik zachodni (Thuja occidentalis) o pow. 9 m2 (kwatera 12J-6-31), rosnących na działce nr 1 z obrębu 4-08-23 w Warszawie. W uzasadnieniu decyzji Mazowiecki WKZ opisał stan zachowania przedmiotowych drzew i wyjaśnił, że zezwoleniem objął drzewa w złym stanie zachowania lub kolidujące z nagrobkami, co uzasadnia zwolnienie strony z opłaty za ich usunięcie. Obowiązek wykonania nasadzenia zamiennego został uzasadniony koniecznością uzupełnienia ubytku w zieleni komponowanej przedmiotowego cmentarza. Odmowę udzielenia zezwolenia na usunięcie drzew wymienionych w punkcie 5 decyzji uzasadniono ich walorami estetycznymi i przyrodniczymi oraz dużą witalnością. Ponadto, wyjaśniono przesłanki umorzenia postępowania w odniesieniu do roślin wymienionych w punkcie 6. Od punktu 3 powyższej decyzji Mazowieckiego WKZ z 10 października 2023 r. w ustawowym terminie odwołanie złożyła skarżąca. Wskazała, że przyczyną usunięcia dębu szypułkowego wymienionego w punkcie 1 lit. b decyzji jest jego zły stan zdrowotny i duże ryzyko złamania się tego drzewa w dolnej partii pnia. Zdaniem skarżącej organ powinien odstąpić od wykonania nasadzeń zastępczych. W jej ocenie drzewo stwarza niebezpieczeństwo dla osób przebywających na cmentarzu i dla infrastruktury cmentarza. W uzasadnieniu ww. decyzji z 15 lutego 2024 r. Minister przytoczył art. 83a ust. 1 u.o.p. oraz art. 83c ust. 3 u.o.p. i wyjaśnił, że właściwość rzeczowa organu ochrony zabytków do rozstrzygnięcia sprawy udzielenia zezwolenia na usunięcie drzew z terenu Cmentarza B. przy ul. Ś. w W. wypływa z faktu wpisania tej nekropolii do rejestru zabytków decyzją Konserwatora Zabytków m. st. Warszawy z (1) lipca 1965 r., pod numerem rejestru [...]. Minister wyjaśnił, że decyzja o udzieleniu zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu pod warunkiem wykonania określonych przez organ nasadzeń zastępczych ma charakter niepodzielny. Postępowanie w takiej sprawie musi zakończyć się wydaniem jednego orzeczenia, w którym organ prowadzący postępowanie jednocześnie rozstrzygnie i o możliwości usunięcia roślin, i o ewentualnym nałożeniu obowiązku kompensacji przyrodniczej. Organ nie jest uprawniony do orzekania odrębną decyzją w przedmiocie kompensacji przyrodniczej, poza postępowaniem w sprawie udzielenia zezwolenia na usunięcie drzew, co wynika z art. 83c ust. 3 i art. 83d ust. 1 i ust. 2 u.o.p., określającego obligatoryjne elementy zezwolenia. Każda z powyższych części rozstrzygnięcia jest powiązana i uzależniona od drugiej - zakwestionowanie warunku wykonania nasadzeń w sposób określony przez organ wydający zezwolenie w decyzji rzutuje na możliwość wykonania samego zezwolenia i możliwość odroczenia opłaty, jeśli była naliczona. Jednocześnie przytoczył treść uzasadnienia wyroku NSA z 23 listopada 2018 r. sygn. akt II OSK 2907/16 i wyjaśnił, że rozpatruje odwołanie od decyzji Mazowieckiego WKZ w części dotyczącej zezwolenia na usunięcie dębu szypułkowego o obwodzie pnia 239 cm (pkt 1 lit. b sentencji decyzji), a nie jedynie od punktu 3 sentencji tej decyzji, obligującego do wykonania nasadzenia kompensacyjnego za wycięcie tego drzewa. Zaznaczył również, że decyzja Mazowieckiego WKZ z 10 października 2023 r. w zakresie pozostałych punktów, niezaskarżona przez stronę i mogąca samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym, stała się ostateczna. Dalej Minister wyjaśnił, że rozstrzygając niniejszą sprawę w postępowaniu odwoławczym zobowiązany jest przestrzegać zakazu orzekania na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Oznacza to brak możliwości orzeczenia o odmowie zezwolenia na usunięcie przedmiotowego drzewa. Wskazał, że organ I instancji ocenił jego stan zdrowotny jako zły, z obszernym ubytkiem wewnątrz pnia i brakiem reakcji obronnej drzewa (słabo wykształcona tkanka przyranna). Odnosząc się do kwestii zobowiązania strony do wykonania nasadzenia zastępczego za usuwane drzewo, w ocenie organu odwoławczego odpowiada ona prawu i jest zasadna merytorycznie. Podczas oględzin organ ustalił, że przedmiotowy dąb szypułkowy jest elementem alei drzew tego gatunku. Oczywistym jest, że po usunięciu drzewa w szpalerze powstanie luka, którą należy uzupełnić nowym nasadzeniem tożsamego gatunku, aby nie doszło do uszczerbku w kompozycji zieleni. Utrzymanie tego układu zieleni ma znaczenie dla zachowania zabytkowej substancji i walorów krajobrazowych cmentarza, chronionych wpisem do rejestru zabytków. Ponadto rekompensata za usuwane drzewo jest istotna ze względów przyrodniczych i pozwoli utrzymać ciągłość zadrzewień. Zachowanie, zrównoważone użytkowanie oraz odnawianie zasobów, tworów i składników przyrody, w tym zieleni w miastach i wsiach i zadrzewień jest jedną z zasad, przez które realizowane są cele ochrony przyrody. Ponadto przytoczył art. 83c ust. 4 u.o.p. i wyjaśnił, że dostępność miejsca do wykonania nowego nasadzenia w niniejszej sprawie jest bezsporna skoro powstaje luka po usuniętym dębie, którą należy wykorzystać na nowe nasadzenie. Będąc elementem alei cmentarnej, częścią komponowanej formy zieleni na terenie chronionego cmentarza, usuwany dąb ma dużą wartość kulturową i walory krajobrazowe, które muszą zostać zrekompensowane nowym nasadzeniem. Wymiana tkanki roślinnej podlegającej procesom chorobowym, obumieraniu, zniszczeniu jest naturalną koniecznością w przypadku utrzymywania i pielęgnacji komponowanych form zieleni. W takim stanie faktycznym powinnością organu konserwatorskiego było skorzystanie z możliwości, o której mowa w art. 83c ust. 3 u.o.p. i uzależnienie zezwolenia na wycinkę od wykonania nasadzenia zastępczego. Jednocześnie, ponieważ usunięcie przedmiotowego dębu jest zwolnione z obowiązku opłatowego, zastąpienie go nowym drzewem będzie jedyną formą wyrównania uszczerbku w środowisku przyrodniczym. Minister odnosząc się do treści art. 83c ust. 3 u.o.p. przytoczył uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z 5 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1822/20 i wskazał, że w rozpatrywanej sprawie dokonanie nasadzenia jest możliwe, a odstąpienie od obowiązku kompensacji byłoby niecelowe i nieuzasadnione względami konserwatorskimi. Ponadto stwierdził, że wyznaczenie nowego terminu usunięcia dębu szypułkowego o obwodzie pnia 239 cm (kwatera 20P-1-30) jest podyktowane upływem terminu wyznaczonego przez Mazowieckiego WKZ w toku postępowania odwoławczego. Wskazał ponadto, że niezależnie od okoliczności, iż w dacie oględzin drzewa (28 września 2023 r.) nie stwierdzono obecności gatunków chronionych, miejsc lęgowych czy gniazd, przedmiotowy dąb może być miejscem zimowania i bytowania gatunków chronionych zwierząt. W przypadku stwierdzenia obecności gatunków chronionych grzybów, roślin lub zwierząt, ich siedlisk, ostoi bądź gniazd, przed przystąpieniem do wykonywania decyzji należy wstrzymać wycinkę drzewa do czasu uzyskania zezwolenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska i/lub Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w stosunku do gatunków chronionych na czynności podlegające zakazom określonym w art. 51 ust. 1 pkt 1-4 i 10 oraz w art. 52 ust. 1 pkt 1,3,7,8,12,13 i 15 u.o.p. Skargę na decyzję Ministra z 15 lutego 2024 r. złożyła skarżąca i domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Mazowieckiego WKZ z 10 października 2023 r. w części pkt. 3, a także zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych zarzuciła naruszenie: - art. 7, art. 77 ust. 1, art. 80, art. 107 ust. 3 k.p.a. poprzez wadliwe ustalenia faktyczne, w zakresie ustalenia miejsca na nasadzenie zastępcze, w miejscu usuniętego dębu szypułkowego, podczas gdy wskazane miejsce nasadzenia zastępczego powodowałoby, niszczenie przez korzenie nowo nasadzonego drzewa, znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie grobów (podziemnych kwater - ziemnych i murowanych) oraz naruszało spokój już tam pochowanych wcześniej osób. Skarżąca w uzasadnieniu skargi przedstawiła stanowisko na poparcie podniesionych wyżej zarzutów. Wskazał ponadto, że ważniejszym dobrem chronionym przez prawo, niż utrzymanie kompozycji zieleni, która nie była zaplanowana przez nikogo i sama się wysiała, jest godność osób pochowanych i ich spokój po śmierci. Zauważyła ponadto, że organ I i II instancji mógł ale nie musiał skorzystać z art. 83 c ust. 3 u.o.p. Wskazała również, że organ I i II instancji zgodnie z art. 83 c ust. 4 u.o.p., powinien brać pod uwagę w szczególności dostępność wolnych miejsc do nasadzeń zastępczych. Zaznaczyła, że organ I i II instancji ustalając stan faktyczny sprawy, skoncentrował się wyłącznie na naziemnej infrastrukturze cmentarnej (pomniki), pomijając całkowicie podziemną infrastrukturę cmentarza (kwatery ziemne i murowane), co doprowadziło do błędnego ustalenia, iż można nasadzić drzewo w miejscu po wyciętym dębie. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP, w związku z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 – zwaną dalej "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne oraz odpowiednio na podstawie art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. na wskazane tamże postanowienia. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia – w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 O.p. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie sądu nie wymaga w tym wypadku wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy. W wypadku niestwierdzenia wad skutkujących uchyleniem zaskarżonego rozstrzygnięcia, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a. Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym. Należy przy tym podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok NSA z 6 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1665/06, opublikowany - podobnie jak pozostałe przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych – w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://cbois.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że "niezwiązanie granicami skargi" oznacza, że Sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze (por. wyrok NSA z 28 marca 2018 r., sygn. akt I FSK 1000/16, LEX nr 2486221) z tym, że nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim decyzji administracyjnych. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle wskazanych kryteriów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu albowiem przy jej wydaniu doszło do naruszeń prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, choć z innych z nieco względów, niż wskazane w skardze, do czego uprawnia Sąd wskazany wyżej przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. Istota sprawy, a w szczególności sporu między stronami, koncentruje się wokół kwestii czy w związku z pozwoleniem przez Organ na usunięcie dębu szypułkowego na cmentarzu B.D. W., należy dokonać nasadzenia 1 szt. drzewa tego samego gatunku (kwatera 20P-1-30), w miejscu po usunięciu tego drzewa. Zdaniem Skarżącego, Organy w wydanej decyzji winny odstąpić od wykonania zastępczego (pkt 3 zasakrżonej decyzji), gdyż takie nasadzenie w miejscu po usunięciu przedmiotowego drzewa (dębu szypułkowego) spowodowałoby niszczenie, poprzez korzenie nowo nasadzonego drzewa, znajdujących się w sąsiedztwie grobów (podziemnych kwater – ziemnych i murowanych) oraz naruszało spokój już pochowanych tam wcześniej osób. Skarżący podkreśla, że decydując o nasadzeniu zastępczym, organy nie wzięły specyfiki funkcjonowania cmentarza, w tym zwłaszcza zapewnienia zarządcy cmentarza swobodnego korzystania z nabytego prawa do pochówku w danym grobie oraz zapewnienia bezpieczeństwa dla osób przebywających na cmentarzu, jak i mienia na nim znajdującego się (pomniki, podziemne kwatery). Wskazuje także, że dąb mający być usunięty stanowi jest "samosiejką" a zatem nie należy do drzew rosnących na alei G., ew. P. i L .cmentarza. W ocenie organów, mający być usunięty dąb szypułkowy jest elementem alei drzew tego gatunku i dlatego, ponieważ po jego usunięciu, powstałaby luka, należy go uzupełnić nowym nasadzeniem. Przy tak zakreślonych granicach sporu Sąd w punkcie wyjścia rozważań wskazuje, że zgodnie z art. 83c ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2020 r. poz. 55 ze zm., dalej także: "ustawa"), wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu może być uzależnione od określonych przez organ nasadzeń zastępczych lub przesadzenia tego drzewa lub krzewu. Nie ulega wątpliwości, że użyte w powołanym wyżej przepisie sformułowanie "może być uzależnione (...)" przesądza w sposób jednoznaczny o tym, że kwestia nałożenia na podmiot uzyskujący zezwolenie na usunięcie drzewa obowiązku dokonania w to miejsce nasadzeń zastępczych została oparta o konstrukcję uznania administracyjnego. Oznacza to, że nałożenie ów obowiązku przez organ wydający zezwolenie ma charakter fakultatywny, a więc organ ten dysponuje pewnym luzem decyzyjnym, orzekająca o konieczności dokonania takich nasadzeń. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że mimo fakultatywnego charakteru takiej decyzji, nałożenie obowiązku nasadzenia zastępczego przez organ wydający wymaga szczegółowego uzasadnienia przyczyn, ze względu na które przewidział w swoim rozstrzygnięciu konieczności dokonania kompensacji przyrodniczej w postaci takich nasadzeń. W realiach sprawy, jak wskazano wcześniej, organ uzasadnił swoją decyzję w tym zakresie koniecznością zapewnienia "luki po usuniętym dębie" z uwagi na dotychczasowe walory krajobrazowe cmentarza, pozwalające na utrzymanie ciągłości zadrzewień. O ile Sąd – co do zasady – podziela takich pogląd organów, to jednak zauważa, że zgromadzony materiał dowodowy w sprawie nie pozwala na zweryfikowanie tej tezy. Podkreślić trzeba, że usunięte drzewo (i konieczność jego nasadzenia tym samym gatunkiem drzewa) dotyczy kwatery 20P-1-30. Z załączonych do akt sprawy zdjęć nie wynika jednak aby drzewo to w istocie należało, jak twierdzą organy, do "alei drzew" stanowiących pewien kompleks w ciągłości zadrzewień, co stanowiło zasadniczy cel wprowadzonego nasadzenia zastępczego przez organ. Taki stan kwestionuje Skarżący, podnosząc, że drzewo to stanowi "samosiejkę" przy kwaterze 20P-1-30. Zaznaczyć należy, że podjęte przez Sąd próby ustalenia stanu rzeczywistego poprzez narzędzie "geoportalu" w zakresie powstałych wątpliwości, istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia zasadności nasadzenia zastępczego, nie dało rezultatu. W konsekwencji, w ocenie Sądu, przedwczesnym jest rozstrzygnięcie czy wojewódzki konserwator zabytków zasadnie ustalił w pkt 3 zaskarżonej decyzji, że usunięty dąb szypułkowy winien być zastąpiony nasadzeniem drzewa tego samego gatunku. Podzielić bowiem należy – co do zasady - spostrzeżenie Skarżącego, że organy nie wyjaśniły zakresu sprawy istotnego z punktu widzenia jej merytorycznego rozstrzygnięcia, ponieważ uchyliły się od ustalenia ponad wszelką wątpliwość co do kwestii, że gdyby usunięty dąb stanowił "samosiejkę" przy kwaterze [...], to w konsekwencji nowego nasadzenia mogłoby dojść w przyszłości do szkód, opisanych przez Skarżącego, a także (w wyniku takich prac) naruszyć spokój wcześniej pochowanych tam osób. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej winien stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z przyczyn przedstawionych wyżej, Sąd uznał, że organy uchybiły tym zasadom nie wyjaśniając dostatecznie stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności czy mający stanowić nasadzenie zastępcze dąb szypułkowy stanowi istotnie element krajobrazowy alei cmentarza, skoro zgromadzony materiał dowodowy uniemożliwia odniesienie się do takiej tezy, a w konsekwencji, czy przedmiotowe nasadzenie zastępcze jest w istocie niezbędne. Dlatego też Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, w celu jednoznacznego wyjaśnienia tej kwestii w oparciu o jednoznaczne dowody na taką okoliczność. W świetle przedstawionych rozważań i ustaleń, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Wojewódzki konserwator posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radcowskie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Organu na rzecz Skarżącego kwotę uiszczonego wpisu sądowego oraz kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika, przy uwzględnieniu opłaconej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło