VII SA/Wa 794/14

Maciej Majewski - referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić A. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek A. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż A. W. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu pracy etatowej uzyskując dochód brutto 1680 zł. Posiadany majątek obejmuje dom o pow. 106 m2, nieruchomość rolną o pow. 1,91 ha oraz samochód osobowy nissan micra rok prod. 2006 o wartości około 15 000 zł. Wnioskodawca wskazał, że uzyskiwany dochód w całości przeznaczany jest na bieżące utrzymanie, z tego względu nie jest możliwe poniesienie kosztów sadowych. W dodatkowym piśmie złożonym na wezwanie sądu wnioskodawca wskazał, że mieszka sam, nie otrzymuje pomocy od rodziny, osób trzecich, ani instytucji pomocy społecznej, nieruchomość rolna nie jest dzierżawiona, ani uprawiana i nie przynosi dochodów, środki zgromadzone na koncie oszczędnościowym pochodzą ze zlikwidowanej polisy ubezpieczeniowej i stanowią zabezpieczenie emerytalne. Do wniosku dołączono kopię PIT za 2013 r. zaświadczenie z pracy o zarobkach oraz kopę wyciągu bankowego za ostatnie trzy miesiące. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może zatem w stosunku do osób ubogich, nie posiadających bieżących dochodów, ani majątku, które nie są w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Warto również wskazać, że instytucja prawa pomocy (znana również pod nazwą "prawo ubogich") stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Biorąc pod uwagę sytuację majątkową A. W. uznać należy, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stwierdzono, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca jest osobą na tyle ubogą, że jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego, które na obecnym etapie wynoszą 500 zł wpisu od skargi, a na kolejnych etapach koszty jakie mogą się pojawić to opłata za uzasadnienie wyroku (jeśli nie będzie on sporządzany z urzędu) – 100 zł. oraz 250 zł. ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej. Wnioskodawca posiada stały dochód, posiada oszczędności, które przewyższają wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie, nie ma nikogo na utrzymaniu. Posiada dom, samochód osobowy, a ponadto nieruchomość rolną, która jeżeli nie przynosi dochodów z uprawy ziemi, to może zostać wykorzystana do uzyskania dochodu np. poprzez jej dzierżawę. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Nieruchomością rolną można rozporządzać w sposób przynoszący dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Tego typu majątek może też być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jako forma dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Należy także pamiętać, że w przypadku rozstrzygnięcia sprawy korzystnego dla wnioskodawcy (uchylenie zaskarżonej decyzji) możliwe jest zasądzenie zwrotu poniesionych kosztów sądowych. Okoliczności te wskazują, że wnioskodawcy nie można zaliczyć do osób ubogich, tym samym uznano, że możliwości płatnicze wnioskodawcy wystarczają na samodzielne poniesienie kosztów sądowych. W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.