VII SA/Wa 840/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Miron, Protokolant Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] listopada 2009 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. uchyla decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2009 r. znak [...]; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej zw. ZUS, decyzją z dnia [...] września 2009r. (znak: [...]), na podstawie art. 157 § 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. Nr 78, poz. 682), dalej zw. kpa, art. 83 a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. - o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998r. Nr 137. poz. 887 ze zm.) - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2000r. ([...]). W uzasadnieniu wskazał, powołując się na ww. przepisy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu mogą być z urzędu przez zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach kpa. Decyzją z dnia [...] października 2000r. zobowiązano E. S. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego w kwocie 4.212 zł za okres od 6 sierpnia 1999r. do 1 lutego 2000r. wraz z odsetkami. Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z dnia [...] lutego 2001 r. (sygn. akt [...]) oddalił odwołanie E. S., a Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] wyrokiem z dnia [...] lipca 2002r., (sygn. akt [...]) oddalił apelację . Pismem z dnia 22 lipca 2009r. wnioskodawczyni wniosła o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] października 2000r.. W związku z tym organ wskazał, że nie można stwierdzić nieważności decyzji, od której wniesiono odwołanie do sądu oraz niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania na wniosek strony w przypadku, gdy przepis prawa dopuszcza tylko działanie z urzędu, dlatego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Po rozpatrzeniu wniosku E. S. o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia [...] listopada 2009r. (znak: [...]), na podstawie art. 157 § 2 i 3 kpa oraz art. 83 a ust. 2 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...] października 2000r. Organ podtrzymał uprzednio zajęte stanowisko wskazując, że po ponownym 1 rozpatrzeniu sprawy nie było podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2000r. W skardze na powyższą decyzję E. S. wniosła o: - uchylenie zaskarżonej decyzji, jako całkowicie i rażąco bezprawnej i bezprzedmiotowej oraz pozbawiającej skarżącą prawa do ponownego, sprawiedliwego rozstrzygnięcia sprawy, w której bezspornie zachodzi przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 kpa z powodu sfałszowania danych na jej koncie ubezpieczonego; ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] października 2000r. z wadą z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 kpa nie podlega odrzuceniu; zobowiązanie organu do rozpatrzenia żądania uzupełnienia zaskarżonej decyzji wniesionego w trybie art. 111 § 1 kpa z żądaniem z art. 113 § 2 kpa; * zawieszenia postępowania do czasu wydania ww. postanowienia w trybie art. 113 § 2 kpa; * uznanie, w trybie art. 111 § 2 kpa, terminu do wniesienia skargi od zaskarżonej decyzji od dnia doręczenia skarżącej postanowienia w trybie art. 113 § 2 kpa. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał zaprezentowane stanowisko i wniósł ojej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej podniesione. Na wstępie podkreślić należy, że uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. Przy czym zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1271) dalej zw. ppsa) Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 kpa. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Kontroli Sądu podlegała decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2009r., którą organ ten w postępowaniu odwoławczym - na podstawie art. 157 § 2 i 3 kpa oraz art. 83 a ust. 2 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - wydał rozstrzygnięcie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...] października 2000r. W tym miejscu wskazać trzeba, że zgodnie z art. 123 ustawy o systemie 2 ubezpieczeń społecznych w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie z art. 138 § 1 i 2 kpa organ odwoławczy może wydać tylko jedno z rozstrzygnięć w nim wymienionych. Przepis ten zawiera bowiem zamknięty katalog kompetencji przysługujących organowi odwoławczemu. Stosownie do jego treści organ II instancji może: utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję albo uchylić ją w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umorzyć postępowanie pierwszej instancji, albo umorzyć postępowanie odwoławcze. Organ odwoławczy może również uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Oznacza to, że w postępowaniu odwoławczym Prezes ZUS nie mógł wydać decyzji o sentencji innej niż wymienione w powołanym wyżej przepisie. Organ odwoławczy natomiast, po rozpoznaniu wniosku skarżącej o ponownie rozpatrzenie sprawy wydał rozstrzygnięcie, w którym odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2000r. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że decyzja organu II instancji, której sentencja wykracza poza granice wskazane w art. 138 § 1 i 2 k.p.a. stanowi o wydaniu zaskarżonej decyzji bez podstawy prawnej, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 19 września 2007r., sygn. akt II Sa/Rz 410/07, LEX nr 420233; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 1 kwietnia 2009r., sygn. akt II SA/GI 1161/2008 Lex Polonica nr 2056237 ). Z tej przyczyny Sąd zobligowany był do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do decyzji pierwszoinstancyjnej Sąd miał na uwadze, że we wniosku inicjującym postępowanie w niniejszej sprawie skarżąca domagała się wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] października 2000r., jako przesłankę wskazując art. 145 § 1 pkt 1 i 2 kpa. Pomimo tak określonego żądania organ wydał rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. W tym miejscu podkreślić należy, że organ administracyjny nie jest uprawniony do zmiany ani zakresu, ani trybu w jakim strona domaga się wszczęcia postępowania administracyjnego. Treść żądania, w którym strona wskazuje na konkretną normę prawną wyznacza bowiem rodzaj sprawy, którym organ jest związany (por. wyrok NSA 3 z dnia 16 maja 2008r., II OSK 510/07, LEX nr 505314). Zaznaczyć przy tym trzeba, że stosownie do art. 83 a ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu - a taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie - Zakład, na podstawie dowodów lub okoliczności, o których mowa w ust. 1, może wystąpić do właściwego sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo nie istnieje lub zobowiązanie jest wyższe niż określone w decyzji. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że pozwala on na weryfikację ostatecznych decyzji w trybie wznowienia postępowania, poddanych już uprzedniej kontroli sądu powszechnego, jedynie poprzez wystąpienie organu do właściwego sądu o jego wznowienie przed tym organem, jeśli zachodzą przesłanki w nim wymienione. Przepis art. 83a ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest zatem przepisem szczególnym, zawierającym wyjątek od regulacji zawartej w art. 147 k.p.a., Oznacza to, że w takich sprawach ograniczone jest zastosowanie art. 147 kpa, bowiem organ może działać jedynie z urzędu. W związku z powyższym, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien rozważyć, czy informacje podane we wniosku skarżącej stanowią okoliczności, o których mowa w art. 83 a ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uzasadniające zwrócenie się organu do właściwego sądu o wszczęcie postępowania wznowieniowego. W przeciwnym razie organ umorzy postępowanie, jako bezprzedmiotowe. W świetle przedstawionej argumentacji pozostałe zarzuty skargi pozostawały bez wpływu na rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa oraz art. 145 § 1 pkt 1 c ppsa orzekł jak w pkt I i II sentencji. W oparciu o art. 152 ppsa orzeczono jak w pkt III wyroku.