VII SA/Wa 851/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 8 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skarg M. L., K. K., P. K., W. K., B. S., J. L., K. G., A. K., A. J., S. K., U. S., J. S. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r. znak: [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: odmówić P. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 lipca 2013 r. odmówiono P. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata. W dniu 13 sierpnia 2013 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw ww. od postanowienia z dnia 31 lipca 2013 r. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 31 lipca 2013 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż: "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe" (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (zob. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawca jest kawalerem i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wskazał, że utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z tytułu zatrudnienia w wysokości 3.400 złotych brutto miesięcznie. Podał, że posiada mieszkanie o powierzchni 76 m², 1/3 udziału w działce usługowej przy ul. M. [...] w W. oraz samochód osobowy marki Honda z 2004 r. o wartości około 25.000 złotych. Wnioskodawca oświadczył, że posiada zadłużenie wobec Cyfry Plus oraz Urzędu Skarbowego. Dodał, że posiada kredyt majątkowy w BRE Banku oraz ponosi koszty związane z opłatą za studia. W złożonym sprzeciwie P. K. podkreślił, że sprawa sądowa w Naczelnym Sądzie Administracyjnym należy do najcięższych i najbardziej profesjonalnych postępowań w których pozbawiony adwokata będę narażony na brak profesjonalnej wiedzy ale również na błędy wymiaru sprawiedliwości, strony przeciwnej bądź nawet elementy nieczystego, bezprawnego postępowania strony przeciwnej. Podniósł, iż oceniając jego sytuację finansową referendarz sądowy błędnie uznał, iż nie należy mu się pomoc we wnioskowanym zakresie. Zaznaczył, że zarobki w kwocie 2600 złotych netto, są uzyskiwane od niedługiego czasu czyli od 13 maja 2013 r., z tytułu umowy okresowej kończącej się 13 sierpnia 2013 r., która może nie być przedłużona, a nawet może być w każdej chwili zerwana. Samochód zaś który posiada służy mu jako narzędzi pracy i aktualnie jest uszkodzony, doznał uszkodzenia skrzyni biegów i jest niesprawny, zatem przyszłość pracy jest poważnie zagrożona. Wskazał, że jest studentem i znaczną część wynagrodzenia przeznacza zarówno na opłacenie studiów, jak również na: zakup książek, materiałów szkolnych, zeszytów itp. dokształcanie, korepetycje. Ponadto, zaznaczył, że kredyt majątkowy który został zaciągnięty i z którego został sfinansowany zakup samochodu nie był regularnie spłacany, nadal zalega z ratami. W wykonaniu zarządzenia z dnia 16 sierpnia 2013 r., pismem z tego samego dnia, na podstawie art. 255 p.p.s.a. zobowiązano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez podanie: - czy umowa okresowa o pracę kończąca się 13 sierpnia 2013 r. została przedłużona, jeśli tak należało wskazać na jaki okres i kwotę wynagrodzenia (netto), - wysokości miesięcznych kosztów utrzymania i wysokości zaległych obciążeń, - czy wnioskodawca uzyskuje jakąkolwiek pomoc od rodziny, instytucji społecznych lub państwowych, jeśli tak należało wskazać od kogo, w jakiej wysokości lub formie. Powyższe należało wykonać w terminie 3 dni, od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Pismem datowanym na dzień 12 lipca 2013 r. (2 września 2013 r. data wpływu do Sądu) wnioskodawca udzielił dodatkowych wyjaśnień, wskazując, że nie otrzymuje pomocy od rodziny, instytucji społecznych czy państwowych. Umowa o pracę została przedłużona na czas nieokreślony "co oznacza, że może zostać zwolniony w każdej chwili". P. K. zaznaczył, że jego koszty utrzymania czyli czynsz, wydatki na utrzymanie samochodu oraz pozostałe koszty nie pozwalają mu na odłożenia oszczędności. Jako że przedmiotowe pismo z dnia 12 lipca 2013 r. dotknięte było brakiem formalnym, pismem z dnia 5 września 2013 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału VII wezwano P. K. do uzupełnienia braków formalnych pisma z dnia 12 lipca 2013 r., zatytułowanego "Dodatkowe wyjaśnienia", poprzez jego podpisanie – w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Wyżej wymienione wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy, w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a. Wnioskodawca nie uczynił zadość wezwaniu, tj. w zakreślonym terminie nie podpisał przedmiotowego pisma (zarządzeniem z dnia 8 października 2013 r. pozostawiono pismo z dnia 12 lipca 2013 r. bez rozpoznania). Powyższe zaś oznacza, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy pismo z dnia 12 lipca 2013 r. nie może być wzięte pod uwagę. Biorąc pod uwagę przedstawione informacje, Sąd uznał, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez ustanowienie adwokata. Przedstawione przez stronę informacje nie dają podstaw do twierdzenia, iż skarżącego zaliczyć można do kręgu osób, którym można przypisać jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy. Należy mieć na względzie, że wnioskodawca posiada stały miesięczny dochód, zaś koszty utrzymania ponoszone są powszechnie przez obywateli i przy ocenie możliwości finansowych nie mogą być wyjątkowo traktowane. P. K. nie można uznać za osobę ubogą znajdującą się w bardzo trudnej sytuacji materialnej bądź pozbawioną środków do życia, bądź za osobę zaspokajającą tylko podstawowe potrzeby do życia. Ponadto zauważyć należy, iż wnioskodawca nie wykonał wezwania z dnia 16 sierpnia 2013 r., tj. nie wskazał wysokości miesięcznych kosztów utrzymania i wysokości zaległych obciążeń. To zaś oznacza, że nie wykazał w sposób dostateczny, że naprawdę znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Podstawą przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie może być zaś zawiły charakter sprawy, bowiem jedynym warunkiem jego ustanowienia jest szczególna sytuacja materialna strony. W ocenie Sądu, w rozpatrywanym przypadku, brak jest uzasadnionych powodów do przerzucenia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na współobywateli, a do tego sprowadzałoby się przyznanie stronie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.