VII SA/Wa 88/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. [...] w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi G. [...] w K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [....] listopada 2014 r. znak [....] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: odmówić G. [...] w K. przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 7 kwietnia 2015 r. wpłynął do Sądu wniosek strony skarżącej - G. [...] w K. o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez obniżenie wpisu do kwoty 125 zł. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 88/15 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu podniosła, że wysokość pobieranych składek członkowskich nie odbiega od wysokości składek pobieranych w organizacjach o profilu przyrodniczym. Teoretyczny roczny budżet strony skarżącej wynosi około 1200 zł. Dochody w 2014 r. wyniosły 1900 zł, a wydatki 1918 zł. Aktualne zobowiązania przekraczają kwotę 25000 zł. Strona skarżąca podniosła, że nie jest w stanie uzyskać dochodów ze spadków, darowizn, działalności gospodarczej itp. Dodała, że niemożliwe jest podjęcie dodatkowych działań mających na celu pozyskanie funduszy. Działalność strony skarżące nie powinna koncentrować się na zabezpieczeniu środków na swoją działalność statutową. Powołując się na międzynarodową Konwencję o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, ratyfikowaną przez Polskę w dniu 31 grudnia 2001 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 707) podniosła, że konwencja gwarantuje dostęp do wymiaru sprawiedliwości, zaś bariera finansowa nie powinna być przeszkodą w dostępie do wymiaru sprawiedliwości (art. 9). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że jedynym źródłem dochodów Stowarzyszenia są składki członkowskie, niepokrywające kosztów funkcjonowania Towarzystwa. Z treści uchwały nadesłanej przy piśmie z dnia [...] maja 2015 r. wynika, że wysokość podstawowej składki opłacanej w cyklu miesięcznym wynosi 5 zł, natomiast składki ulgowe wynoszą 3 zł dla studentów i uczniów lub 1,50 zł dla emerytów, rencistów, osób bezrobotnych, a także innych osób pozostających w trudnej sytuacji życiowej. Z kolei w cyklu rocznym podstawowa składka wynosi 50 zł, natomiast składki ulgowe odpowiednio 25 zł lub 12 zł. Uchwała przewiduje także składkę rodzinną płatną wyłącznie w cyklu rocznym w wysokości 80 zł. Stowarzyszenie podało, że liczy 29 członków zwyczajnych oraz czterech członków wspierających. Towarzystwo wskazało, że jego zobowiązania przekraczają posiadane środki. Podniosło, że działalność Towarzystwa z założenia opiera się wyłącznie na pracy społecznej – jest to praca o charakterze eksperckim, wykonywana bez wynagrodzenia. Jej koszty rzutują na zobowiązania, czego przejawem są straty finansowe. Składki członkowskie są jedynym źródłem dochodów i nie pokrywają kosztów funkcjonowania Towarzystwa. Kwota uzyskana ze składek w skali roku wystarcza na pokrycie kosztów korespondencji i materiałów biurowych. Towarzystwo nie zatrudnia pracowników, nie prowadzi działalności gospodarczej, podejmuje jednak kroki zmierzające do pozyskiwania darowizn. Korzystając z eksperckiej wiedzy członków, Towarzystwo eliminuje koszty zatrudniania ekspertów zewnętrznych. Produktem jego pracy są ekspertyzy. Ich rynkowa wartość przekracza ponoszone koszty funkcjonowania Towarzystwa, nie przynoszą one jednak realnego przychodu. Jak wynika z wniosku, rok 2013 zakończył się stratą w wysokości 5894,67 zł, rok 2012 r. – stratą w wysokości 6295,66 zł. W 2014 roku dochody Towarzystwa z tytułu składek członkowskich wyniosły 1900 zł, natomiast wydatki wyniosły 8738,35 zł (w tym 6820 zł to koszty użytkowania samochodu). Aktualne zobowiązania przekraczają kwotę 25000 zł. Strona skarżąca podniosła, że nie jest w stanie uzyskać dochodów ze spadków, darowizn, działalności gospodarczej itp. W złożonym wniosku Towarzystwo oświadczyło jednocześnie, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, bowiem "zatraciłoby swój ideowy charakter, skupiając się na pozyskiwaniu środków zamiast na ochronie przyrody". Zdaniem Sądu, strona skarżąca określiła wysokość obowiązkowych składek na poziomie nieadekwatnym do szeroko zakreślonych w statucie form jego działalności, a jednocześnie nie zapewnia środków na tę działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań. W takiej sytuacji stwierdzić trzeba, że strona skarżąca sama pozbawiła się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Stowarzyszenie posiada pełne, przewidziane ustawą, możliwości pozyskiwania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą określoną statutem działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec tego realizując cele statutowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08, oraz w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 133/09, członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić żadnej działalności. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Realizując cele statutowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei w razie trudności w prowadzeniu działalności statutowej podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. ustalenie wyższych składek. Wskazać również należy, że Stowarzyszenie w § 25 Statutu ustanowiło, że źródłami majątku Towarzystwa oprócz składki członkowskiej są darowizny, zapisy i spadki, środki pochodzące z ofiarności publicznej lub ze sponsoringu, dotacje, subwencje, udziały i lokaty. Wskazać również należy, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, by podejmowało działania mające na celu pozyskanie środków na finansowanie swojej działalności. Stowarzyszenie działając aktywnie w zakresie ochrony środowiska winno również zadbać o zwiększenie źródeł finansowania. Nie można bowiem przerzucać ciężaru finansowania stowarzyszenia na Państwo, a więc finansowania działania podmiotów prywatnych ze środków publicznych. Zasadą pozostaje bowiem prowadzenie działalności osób prawnych, jak i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, na bazie ich majątku własnego. Okolicznością przemawiającą za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może być również podnoszony przez Stowarzyszenie argument, że zaangażowanie w realizację statutowych celów Towarzystwa powoduje niemożność działania organizacji celem pozyskania środków na prowadzoną działalność. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, jak również z faktu, iż Stowarzyszenie nie wykazało, iż z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.