VII SA/Wa 92/13

Maciej Majewski referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. Spółka Akcyjna z siedzibą w W. na decyzję Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2012 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy określenia szacunkowej wartości rekompensaty postanawia: odmówić Ministrowi Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął w dniu 9 września 2013 r. na formularzu PPPr wniosek Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej). W niniejszej sprawie wnioskodawca zobowiązany jest do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 50 000 zł. W formularzu wniosku pełnomocnik Ministra wskazał, że obsługę Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zapewnia Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, które jest zorganizowane w formie organizacyjnej jednostki budżetowej. Podstawę gospodarki finansowej Ministerstwa Transportu, Budownictwa Gospodarki Morskiej w danym roku budżetowym stanowi plan finansowy dochodów i wydatków ustalany zgodnie z założeniami zawartym w ustawie budżetowej na dany rok. Wszelkie dochody Ministerstwa (jednostki budżetowej) są przekazywane na rachunek centralny. Ministerstwo nie ma więc możliwości prawnej uzyskania kwoty potrzebnej na wniesienie wpisu z uzyskiwanych dochodów. Środki przekazane z budżetu państwa służą do finansowania zadań publicznych, ich wydatkowanie określa plan finansowy. Realizowane w 2013 roku wydatki muszą być zgodne z planem finansowym na ten rok. Wydatki w wysokości 50 000 zł z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie mogą być zrealizowane z uwagi na fakt, iż nie ma wystarczających środków na ich realizację. Ponadto pełnomocnik wyjaśnił, że we wniosku PPPr w poz. 9.3 stan konta podano kwotę 5 000 zł czyli stan środków na wskazanym rachunku bankowym. Kwota ta wynika z zapisów § 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2010 roku w sprawie szczegółowego sposobu wykonania budżetu państwa a mianowicie są to środki pozostające na rachunku bieżącym wydatków w jednostce budżetowej, które niepodlegają codziennemu przekazywaniu na rachunki dysponentów części budżetowych a następnie do MF. Przywołane rozporządzenie wprowadziło codzienne zasilanie w środki na wydatki bieżące m.in dysponentów trzeciego stopnia (np. BAF) przez dysponentów części budżetowych (np. DB) oraz codzienny zwrot niewykorzystanych środków do kwoty granicznej tj. 5 000 zł, która może pozostać na rachunku. Kwota 5 000 zł stanowi formę zabezpieczenia na nagłe wydatki związane z podstawową działalnością organu. Do wydatków tych zalicza się kwoty zaliczek udzielanych pracownikom na pokrycie kosztów podróży służbowej, w związku z wypadkami lotniczymi albo kolejowymi oraz obejmuje koszty usuwania nagłych awarii, w związku z zabezpieczeniem mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa. Wartość środków trwałych wnioskodawcy określono na 44 989 050,90 zł. W sprawie zważono, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, a także, że prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Stosownie zaś do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy strona ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do rozpoznającego wniosek referendarza sądowego bądź sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie ma charakteru obowiązkowego. Następnie wskazać trzeba, że Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej jest instytucją państwową - państwową jednostką budżetową. W literaturze wskazuje się, że uprawnienie do ubiegania się o prawo pomocy przysługuje każdej ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, tj. skarżącemu, organowi, a także uczestnikowi postępowania (M.Niezgódka-Medek, w: B.Dauter, B.Gruszczynski, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. II Zakamycze 2006 s. 549). Przyjęcie powyższego stanowiska nie oznacza jednak, że wniosek Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarko Morskiej o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie spełnia przesłankę wskazaną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W szczególności nie jest trafny argument podniesiony w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie, że organ nie może uiścić wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego w niniejszej sprawie 50.000 zł. z uwagi na brak środków przewidzianych na ten cel w planie finansowym na 2013 r. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., l FZ 567/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może budzić wątpliwości teza, że możliwość składania skarg na działalność organów administracji wiąże się z wszczynaniem przez obywateli postępowań sądowych. Oznacza to, że organ administracji powinien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu Państwa. Należy uznać, że skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia organów administracji publicznej od kosztów sądowych, administracja rządowa obowiązana jest przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków. Jeżeli jednak zdecydowano się przeznaczyć posiadane środki na inne cele, nie można powoływać się na ten fakt w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., II OZ 709/07, www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto dodać, że w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, odmowa prawa pomocy następuje również w przypadkach, gdy dana jednostka nie wykorzystuje dostępnych możliwości zdobycia koniecznych środków. W tym kontekście pozytywne rozpoznanie wniosku Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarko Morskiej o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione uprzywilejowanie organu administracji w postępowaniu, w którym dysponuje on nie tylko środkami budżetowymi, ale i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym (por. postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 12 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Go 655/09, publ. www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także wskazać na pogląd wyrażony w doktrynie, że niedopuszczalne jest przyznanie prawa pomocy organowi administracji rządowej, ponieważ koszty postępowania w takim wypadku pokrywa Skarb Państwa. Nie można więc w takiej sytuacji przyjąć, że zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 246 § 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym żadnego znaczenia okoliczność, że w budżecie państwa nie przewidziano środków finansowych na koszty postępowania sądowego danego organu (zob. J.P.Tarno, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2008, s. 591). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej (np. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) W rozpoznawanej sprawie nie można także pominąć, że decyzja organu l instancji została wydana w dniu 7 września 2012 r. Organ od dłuższego czasu winien liczyć się więc z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego w razie wniesienia skargi do sądu przez uprawniony podmiot, a dysponując zarówno środkami budżetowymi, jak i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym, mógł uwzględnić środki pieniężne w odpowiedniej wysokości w planie finansowym. W konkluzji należy stwierdzić, że wniosek Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Z uwagi na powyższe, w oparci o art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.