VII SA/Wa 924/08
WyrokWSA w Warszawie2009-03-12
Skład orzekający: Izabela Ostrowska, Małgorzata Miron, Paweł Groński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy (Prezes NFZ) może stwierdzić nieważność decyzji organu pierwszej instancji (Dyrektora OW NFZ) w ramach postępowania odwoławczego, czy też takie rozstrzygnięcie jest dopuszczalne jedynie w odrębnym postępowaniu o stwierdzenie nieważności?Ratio decidendi
Organ odwoławczy, rozpatrując sprawę w trybie zwykłego postępowania odwoławczego, nie posiada kompetencji do stwierdzania nieważności decyzji organu pierwszej instancji. Taka czynność jest niedopuszczalna w świetle art. 138 KPA, który nie przewiduje takiej formy rozstrzygnięcia w postępowaniu odwoławczym. Stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy w ramach postępowania odwoławczego stanowi rażące naruszenie prawa.Stan faktyczny
A. M. wniosła o refundację kosztów zabiegu endoprotezoplastyki stawu biodrowego wykonanego w placówce medycznej nieposiadającej umowy z NFZ. Organ pierwszej instancji odmówił refundacji, a następnie umorzył postępowanie. Prezes NFZ uchylił decyzję organu pierwszej instancji, stwierdził nieważność innej decyzji Dyrektora OW NFZ i umorzył postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora OW NFZ, uznając to za rażące naruszenie prawa, a w pozostałej części skargę oddalił.Rozstrzygnięcie
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji w części stwierdzającej nieważność decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2007r.; w pozostałej części skargę oddalono; stwierdzono, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części opisanej w punkcie I wyroku; przyznano koszty nieopłaconej pomocy prawnej.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.), , Sędzia WSA Małgorzata Miron, Asesor WSA Paweł Groński, Protokolant Agnieszka Ciszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2009 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie refundacji kosztów leczenia I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2007r., znak: [...] II. w pozostałej części skargę oddala, III. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części opisanej w punkcie I niniejszego wyroku, IV. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. Z. z Kancelarii Adwokackiej w W. Al. J. lok. [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 250 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych), oraz kwotę 55 zł (pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem 22% podatku od towarów i usług łącznie kwotę 305 zł (trzysta pięć złotych).
Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] czerwca 2006r. działając na podstawie art. 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 ust. 1, w związku z art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 z póź. zm.) po rozpoznaniu wniosku A. M. odmówił zrefundowania kosztów zabiegu endoprotezoplastyki stawu biodrowego lewego sposobem BHR w NZOZ C. , ul. B. w W. w wysokości 36100 zł (słownie: trzydzieści sześć tysięcy sto złotych).
Organ I instancji wyjaśnił, iż A. M. zwróciła się z wnioskiem z dnia 24.05.2006r., który wpłynął do POW NFZ z siedzibą w R. 25.05.2006r. o zrefundowanie kosztów zabiegu endoprotezoplastyki stawu biodrowego lewego sposobem BHR w NZOZ C. , ul. B. w W.
Zgodnie z art. 132 ust. 1 ww. ustawy podstawą udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez Fundusz jest umowa o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej zawarta pomiędzy Świadczeniodawcą a dyrektorem oddziału wojewódzkiego Funduszu. NZOZ C. w W. nie podpisała umowy z NFZ. W związku z powyższym tego rodzaju świadczenie nie podlega refundacji. Zdaniem organu, pacjent, który świadomie decyduje się na wybór leczenia w prywatnej placówce medycznej nie posiadającej umowy z NFZ, ponosi pełną odpłatność za wykonany zabieg, gdyż świadczenie jest wykonane poza systemem ubezpieczenia zdrowotnego.
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r., na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 z późn. zm.) oraz na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego pisemnie przez A. M.:
1. uchylił decyzję z dnia [...] czerwca 2006r. znak: [...], dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia,
2. stwierdził nieważność decyzji z dnia [...]czerwca 2007r., znak: [...] dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia,
3. umorzył postępowanie w pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, iż Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia [...] czerwca 2006r., odmówił zrefundowania kosztów zabiegu - endoprotezoplastyki stawu biodrowego lewego. Od tej decyzji A. M., wniosła w dniu 13 lipca 2006r. odwołanie.
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia po rozpatrzeniu ww. odwołania - w dniu 3 sierpnia 2006r. wydał decyzję Nr [...], utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję. Od tej decyzji A. M. wniosła, w dniu 8 września 2006r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 lutego 2007 r. sygn. akt VII SA/Wa 1877/06, stwierdził nieważność decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia[...] sierpnia 2006 r. nr [...]
Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu [...] czerwca 2007r., wydał decyzję znak: [...] umarzającą postępowanie dotyczące zwrotu kosztów poniesionych przez A. M. i stwierdził, iż uzasadnione jest umorzenie postępowania w przedmiotowej sprawie ze względu na brak podstaw materialnoprawnych żądania.
A. M., pismem z dnia 27 grudnia 2007 r., ponownie zwróciła się do
dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ o zwrot kosztów poniesionych na leczenie szpitalne, w tym kosztów przebytego zabiegu endoprotezoplastyki stawu biodrowego. Wnioskująca poinformowała, iż nie zgadza się ze stwierdzeniem, że art. 109 ustawy o świadczeniach jest podstawą do przekazania, w zakresie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym oraz ustalenia prawa do świadczeń, ale nie uzasadnia bezpośredniego zwrotu świadczeniobiorcy poniesionych opłat za świadczenie.
Dyrektor [...] o OW NFZ po ponownym rozpoznaniu wniosku A. M. decyzją z dnia [...] stycznia 2008r., znak: [...], umorzył postępowanie dotyczące zwrotu kosztów poniesionych przez A. M . W uzasadnieniu wydanej decyzji wskazał, iż w tej sprawie w tym samym zakresie przedmiotowym i podmiotowym została wydana prawomocna decyzja. Od tej decyzji A. M. wniosła odwołanie. W ocenie organu rozpatrzenie ww. odwołania przez Prezesa NFZ może nastąpić dopiero po uprawomocnieniu się przedmiotowej decyzji.
Rozpatrując odwołanie, wniesione pisemnie przez A. M., od decyzji z dnia [...] czerwca 2006r., dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia – organ II instancji stwierdził, iż na podstawie art. 29 i art. 30 ww. ustawy - Ubezpieczony ma prawo wyboru świadczeniodawcy udzielającego ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych lub szpitala, spośród tych świadczeniodawców, którzy zawarli umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Zgodnie z art. 132 ww. ustawy - podstawą udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jest umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zawarta pomiędzy świadczeniodawcą a dyrektorem Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia.
Endoprotezoplastyka stawu biodrowego jest świadczeniem opieki zdrowotnej, realizowanym przez zakłady opieki zdrowotnej, z którymi Narodowy Fundusz Zdrowia zawarł stosowne umowy na 2006 rok, wśród tych świadczeniodawców nie ma jednak Kliniki C. S.A. z siedzibą w W. Tym samym podmiotu tego nie łączył z Narodowym Funduszem Zdrowia żaden stosunek prawny, z którego odwołująca mogłaby wywodzić swoje roszczenia. Leczenie w tym zakładzie opieki zdrowotnej odbywa się bowiem poza systemem powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego.
Jednocześnie należy stwierdzić, iż ustawa o świadczeniach nie dopuszcza możliwości rozliczeń Narodowego Funduszu Zdrowia bezpośrednio ze świadczeniobiorcą. Świadczeniobiorca ma prawo do świadczeń udzielanych przez świadczeniodawców związanych z Narodowym Funduszem Zdrowia stosowną umową.
W tym stanie rzeczy, żądanie refundacji poniesionych kosztów świadczenia udzielonego poza zakresem świadczeń określonych w ustawie o świadczeniach lub też z pominięciem warunków określonych w tej ustawie nie jest żądaniem mieszczącym się w jej granicach. Postępowanie w I instancji w sprawie refundacji poniesionych przez wnioskodawcę kosztów leczenia, z uwagi na brak podstawy prawnej do rozstrzygnięcia o zgłoszonym roszczeniu, jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu.
Skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2008r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła A. M., wnosząc o jej uchylenie.
Skarżąca wyjaśniła w skardze, iż złożyła ponowny wniosek, bowiem chciała zmodyfikować swoje żądanie, wobec tego w dniu 27 grudnia 2007r. wystąpiła o zwrot całości bądź części kosztów leczenia szpitalnego, w tym kosztów przebytego zabiegu -endoprotezoplastyki stawu biodrowego lewego sposobem BHR w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej C. w wysokości 32 600 zł (trzydzieści dwa tysiące sześćset złotych).
W skardze podniesiono również, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, czy Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia umorzył tylko postępowanie wszczęte w wyniku złożenia wniosku z dnia 24 maja 2006r., czy też z dnia 27 grudnia 2007 r.
Ponadto skarżąca nie zgadza się ze stwierdzeniem Dyrektora POW NFZ zawartym w uzasadnieniu do decyzji z dnia [...] stycznia 2008r., nr [...], że art. 109 powołanej ustawy jest podstawą do orzekania, w zakresie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym oraz ustalenia prawa do świadczeń, ale nie uzasadnia bezpośredniego zwrotu świadczeniobiorcy poniesionych opłat za wykonane świadczenie, tylko dlatego, że tak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 marca 2006 r., II GSK 403/05. Wskazany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże strony tego postępowania i może jedynie stanowić wskazówkę dla postępowania Wojewódzkich Sądów Administracyjnych i Narodowego Funduszu Zdrowia, nie stanowi jednak prawa.
Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 109 ww. ustawy dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń (ust. 1), a więc również sprawy o zwrot kosztów leczenia. Wniosek o rozpatrzenie sprawy, zgodnie z art. 109 ust. 3 ustawy składa ubezpieczony.
Pomimo tego, iż przepis art. 25 ww. ustawy stanowi, iż Fundusz nie finansuje kosztów leczenia ubezpieczonego lub badań diagnostycznych poza granicami kraju, chyba, że w wyjątkowych sytuacjach, za zgodą Prezesa NFZ, to podstawa do ubiegania się o zwrot kosztów leczenia za granicą wynika wprost z wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z [...] maja 2006 r. w sprawie pani Y. ([...]). W powyższym wyroku, który powinien być również stosowany w Polsce, Europejski Trybunał Sprawiedliwości uznał, że jeśli ubezpieczony nie może skorzystać w terminie z leczenia w swoim kraju, ma prawo poddać się zabiegowi za granicą, a następnie domagać się kosztów leczenia, a świadczenia na rzecz świadczeniodawcy.
Strona skarżąca wyjaśniła, iż szukając w Internecie alternatywnego sposobu, znalazła informacje o zabiegu endoprotezoplastyki (kapoplastyki) stawu biodrowego metodą BHR, wykonywanym w Polsce przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej C. w W. Gdyby jakakolwiek inna Klinika wykonywała taki zabieg skarżąca poddałabym się niemu, nie narażając siebie na tak wysokie koszty. Wybierając tą Klinikę, nie zrezygnowała z wynikającego z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i z ustawy z dnia z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z poźn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.
Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd może uwzględnić skargę także ze względu na inne uchybienia niż te, które podnoszono w skardze.
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, a podstawę rozstrzygnięcia stanowią okoliczności, które Sąd winien wziąć pod uwagę z urzędu.
Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja, w części, w której stwierdza nieważność decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2007r. zapadła z rażącym naruszeniem przepisu art. 138 kpa.
Zgodnie z art. 138 § 1 kpa, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. Ponadto zgodnie z § 2 w/w przepisu organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Dyspozycja cytowanego przepisu nie zna rozstrzygnięcia polegającego na stwierdzeniu nieważności decyzji. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia nie mógł orzekać o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2007r. działając jako organ odwoławczy. Wskazać należy, iż postępowanie odwoławcze, ma zawsze pierwszeństwo przed postępowaniem w trybie nadzoru. W przypadku, w którym organ uznał, iż decyzja ta jest dotknięta wadą, skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego, winien orzec w odrębnej decyzji o stwierdzeniu nieważności pamiętając, iż od decyzji wydanej w I instancji służy środek zaskarżenia zgodnie z przepisami kpa. Zakres kompetencji organu odwoławczego w postępowaniu zwykłym nie obejmuje stwierdzenia nieważności decyzji. Ponadto z akt sprawy nie wynika również, aby zostało wszczęte postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2007r.
W ocenie Sądu powyższe naruszenie ma charakter rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Doktryna i orzecznictwo sądowo-administracyjne zgodnie przyjmują, że rażące naruszenie prawa, to oczywiste naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej.
W niniejszej sprawie konieczne jest stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w części, bowiem została ona wydana wbrew dyspozycji ustanowionej w przepisie prawnym. Treść zaskarżonej decyzji stanowi zaprzeczenie stanu prawnego. Przepis art. 138 kpa jest jasny w swej treści, zatem rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy w niniejszej sprawie, które nie zostało przewidziane w katalogu ujętym w w/w przepisie, w sposób rażący narusza prawo.
Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd w trybie art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w części, w jakiej stwierdzała ona nieważność decyzji z dnia [...] czerwca 2007r.
W pozostałej części zaskarżona decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia odpowiada prawu, organ prawidłowo bowiem orzekł o uchyleniu decyzji z dnia [...] czerwca 2006r. i umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Podkreślić należy, iż organ związany był oceną prawną dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 lutego 2007r. w sprawie VII SA/Wa 1877/06. Stosownie bowiem do treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna dotyczy stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji obowiązany był rozpatrzyć sprawę stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Przy czym związanie wynikające z omawianego przepisu przestaje jedynie obowiązywać w przypadku zmiany stanu prawnego i faktycznego, a która na gruncie niniejszej sprawy nie miała miejsca.
Z akt sprawy wynika, iż w dniu 14 czerwca 2006 r. skarżąca podpisała umowę na zabieg operacyjny z Kliniką C. S.A. i w okresie od 27 czerwca 2006 r. do dnia 1 lipca 2006 r. przebywała w ww. Klinice w związku z leczeniem operacyjnym, Z faktury VAT nr [...] wystawionej przez ww. Klinikę w dniu 6 lipca 2006 r. wynika, iż A. M. poniosła koszty leczenia świadczonego przez ten podmiot w łącznej kwocie 32600 zł.
Sąd podziela stanowisko Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, iż w niniejszej sprawie brak było podstaw prawnych do orzekania w sprawie zwrotu kosztów. Analiza przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zawartych w rozdziale 1 wykazuje, iż ustawa nie zna instytucji refinansowania leków lub refundacji kosztów leczenia bezpośrednio świadczeniobiorcy – ubezpieczonemu.
Kwestię tą, co podniesiono już w wyroku z dnia 20 lutego 2007r., jednoznacznie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2006 r. sygn. akt II GSK 403/05 (publ. ONSAiWSA 5 (14) 2006 poz. 144), który stwierdził, że ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie przewiduje możliwości zwrotu, na wniosek świadczeniobiorcy (ubezpieczonego), kosztów leczenia.
Na mocy artykułu 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Jest to przepis kompetencyjny upoważniający - z mocy ustawy – wymieniony organ funduszu do podejmowania konkretnych działań władczych, tj. prowadzenia postępowania administracyjnego i wydawania decyzji w sprawach indywidualnych z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Podkreślenia jednak wymaga, że przepis art. 109 ww. ustawy jest podstawą do orzekania w zakresie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym oraz ustalenia prawa do świadczeń, ale nie stanowi podstawy do orzekania bezpośredniego zwrotu świadczeniobiorcy poniesionych opłat za wykonane świadczenie.
W świetle powyższego należy zauważyć, że żaden przepis ustawy nie przyznaje osobom objętym jej działaniem prawa do żądania zwrotu środków poniesionych na opiekę zdrowotną poza systemem tej ustawy. W tym zakresie nie istnieje więc stosunek administracyjnoprawny pomiędzy osobą domagającą się refundacji, a którymkolwiek z organów wymienionych w ustawie. Podmiotem uprawnionym do wystąpienia do organu Funduszu z żądaniem wynagrodzenia za świadczenie opieki zdrowotnej udzielone świadczeniobiorcy jest wyłącznie świadczeniodawca. Orzekanie o refundacji poniesionych kosztów opieki zdrowotnej uzyskanej nie jest sprawą mieszczącą się w granicach tej ustawy, a przepis art.109 nie stanowi zatem podstawy do orzekania w tej sprawie. Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 30 marca 2006 r. – który to pogląd całkowicie podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie - czym innym jest ustalenie prawa do świadczeń, w trybie opisanym w ustawie, zaś czym innym żądanie zwrotu poniesionych nakładów na ochronę zdrowia realizowaną poza warunkami określonymi w ustawie.
Oznacza to, że ewentualna decyzja orzekająca o zwrocie poniesionych kosztów za przebyty zabieg operacyjny była by wydana bez podstawy prawnej. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej ma miejsce w sytuacji, gdy w obowiązującym systemie prawnym brak jest przepisu uprawniającego organ administracji do rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji.
Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, gdyż żądanie zwrotu kosztów za wykonanie zabiegu operacyjnego nie ma charakteru sprawy administracyjnej i z tego powodu nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 1990 r., sygn. akt IISA 1240/89, ONSA 1990 nr 1, poz. 16).
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak punkcie II sentencji wyroku.
W punkcie III orzeczono na podstawie art. 152 ww. ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło