VII SA/Wa 943/13
WyrokWSA w Warszawie2013-07-30
Skład orzekający: Maria Tarnowska, Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Elżbieta Zielińska-Śpiewak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia naruszenia przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 przez przewoźnika lotniczego, wszczęte po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej tego przewoźnika, powinno zostać umorzone lub zawieszone?Ratio decidendi
Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia naruszenia przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004, dotyczące wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości, wszczęte po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej przewoźnika lotniczego, nie może być kontynuowane. Organ administracji publicznej powinien zawiesić takie postępowanie, a następnie zgłosić wierzytelność do sędziego komisarza, a po jej umieszczeniu na liście wierzytelności – umorzyć postępowanie.Stan faktyczny
Spółka OLT Express Regional sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej została ukarana przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego za naruszenie przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004, polegające na nie zwrócić pasażerowi pełnego kosztu niewykorzystanego biletu. Spółka wniosła skargę, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w tym niezastosowanie przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego, które miałyby skutkować umorzeniem postępowania administracyjnego z uwagi na ogłoszenie upadłości spółki po złożeniu skargi przez pasażera. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, i zasądził zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak, Protokolant ref. Hubert Dobrowolski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2013 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. reprezentowanej przez Syndyka masy upadłości na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lutego 2013 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. reprezentowanej przez Syndyka masy upadłości kwotę 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. znak :
[...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3
ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z
2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2, art. 205b ust.
5, art. 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2012r. poz.
933, 951 i 1544 oraz z 2013r. poz. 134), art. 5, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 14
rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego
2004r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w
przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów,
uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz. Urz. WE L 46 s.1, 2004, s.1), dalej
rozpoiządzenie, po rozpatrzeniu wniosku OLT Express Regional sp. z o.o. w
upadłości likwidacyjnej-reprezentowanego przez syndyka - o ponowne rozpatrzenie
sprawy - utrzymał w mocy decyzję wydaną dnia [...] grudnia 2012 r. ([...]), którą stwierdził naruszenie przez ww. Spółkę art. 8 ust. 1
rozporządzenia poprzez zaniedbanie obowiązku zwrotu pasażerowi (J. B.)
pełnego kosztu niewykorzystanego biletu na trasie W.-W.; ustalił
czternastodniowy termin usunięcia nieprawidłowości oraz nałożył karę pieniężną w
wysokości 500 zł.
Organ stwierdził, że art. 97 § 1 i art. 105 kpa. nie mogą stanowić podstawy do
zawieszenia/umorzenia postępowań wszczętych przed lub po ogłoszeniu upadłości,
a tym bardziej uchylenia decyzji.
Według organu w prawie upadłościowym i naprawczym nie ma normy
przewidującej zawieszenie/umorzenie postępowania administracyjnego z mocy
prawa, która odnosiłaby się wprost do postępowania o stwierdzenie naruszenia
rozporządzenia. Nie ma zatem przeszkód do prowadzenia/wszczęcia postępowań
administracyjnych w celu ustalenia lub określenia zobowiązań po ogłoszeniu
upadłości. Decyzja nie konstytuuje nowego zobowiązania upadłego, którego
beneficjentem jest skarżący pasażer, lecz jest jedynie formalnym potwierdzeniem
powstania z mocy prawa obowiązku przed ogłoszeniem upadłości. Z uwagi na tę
specyfikę, przy braku przepisów, z których wprost wynikałaby kompetencja sędziego
komisarza do określania obowiązków powstałych na mocy rozporządzenia (WE) nr
261/2004, nie można przyjąć, że postępowanie po ogłoszeniu upadłości przewoźnika
nie może być kontynuowane. Skutkiem ogłoszenia upadłości jest zastąpienie
upadłego przez syndyka, który działa za upadły podmiot i zarządza jego mieniem.
Upadły nie traci jednak swego bytu prawnego, pozostając podmiotem praw i
obowiązków materialnoprawnych wynikających z rozporządzenia.
Organ wskazał, że [...] -09-2012 r. lot W. – W. (kod [...]) nie
odbył, a J. B. o jego odwołaniu dowiedział się 27-07-2012 r., a więc ponad dwa
tygodnie przed planowanym wylotem.
Dodał, że faktem powszechnie znanym jest także, iż w terminalu portu
wywieszone są plakaty informujące o prawach pasażerów określonych w
rozporządzeniu (WE) nr 261/2004, które przytwierdzone są również do pulpitów
stanowisk odpraw, a nadto w terminalu dostępne są broszury informacyjne. Faktem
jest także to, iż mierzona metodą trasy po ortodromie odległość pomiędzy lotniskiem
wylotu a lotniskiem przylotu wynosi mniej niż 1500 km.
Z uwagi na to, że J. B. miał potwierdzoną rezerwację oraz to, że lot się nie
odbył organ stwierdził, iż lot ten był lotem odwołanym w rozumieniu rozporządzenia.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. a rozporządzenia w przypadku odwołania lotu,
pasażerowie, których to odwołanie dotyczy otrzymują pomoc od obsługującego
przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 8. Organ przytoczył art. 8 rozporządzenia,
stwierdzając, iż J. B. nie otrzymał w terminie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 lit a
rozporządzenia, zwrotu pełnego kosztu biletu za lot.
Następnie powołał art. 5 ust. 1 lit. b oraz z art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 9 ust. 2
rozporządzenia i stwierdził brak ich naruszenia. Podobnie odnośnie art. 7 ust. 1 i art.
5 ust. 1 lit. c i a oraz 14 rozporządzenia nie dostrzegł uchybień.
Organ stwierdził, że przewoźnik wbrew pkt 1.2 załącznika nr 2 do ww. ustawy
nie zwrócił pełnego kosztu biletu, zasadne było zatem nałożenie kary pieniężnej w
kwocie 500 zł. Dodał, że kara pieniężna w takiej wysokości spełni przesłanki z art. 16
ust. 3 rozporządzenia i będzie adekwatna do zakresu naruszenia wspólnotowego, a
w przyszłości przewoźnik nie będzie dopuszczał się podobnych naruszeń.
Skargę na powyższą decyzję wniosła [...] Sp. z o.o. w
upadłości likwidacyjnej w Gdańsku reprezentowana przez syndyka i wnosząc o
uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach zarzuciła naruszenie przepisów
postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) art. 105 § 1 kpa. w zw. z art. 236 i 144 Prawo upadłościowe i naprawcze, dalej
p.u.n., poprzez ich niezastosowanie oraz niewydanie decyzji o umorzeniu
postępowania wszczętego pomimo ogłoszenia upadłości Spółki;
2) art. 236 w zw. z art. 144 p.u.n. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na
przyjęciu, że postępowanie mogło zostać wszczęte, pomimo ogłoszenia upadłości
Spółki;
3) art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji, brak rozpatrzenia
wniosku o umorzenie postępowania i nie ustosunkowanie się do tego wniosku;
4) art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek
odmowy uchylenia decyzji pierwszej instancji i umorzenia postępowania;
5) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji, tj. niedostateczne
wyjaśnienie jej podstaw i przesłanek i zawarcie zbyt ogólnych twierdzeń.
Zdaniem skarżącej ww. decyzje wydano z rażącym naruszeniem prawa.
Organ nie ustosunkował się do wniosku o umorzenie postępowania oraz wszczęcia
postępowania administracyjnego, pomimo ogłoszenia upadłości likwidacyjnej. Skarga
pasażera została bowiem złożona do organu po ogłoszeniu upadłości. Natomiast
rozważania organu w zakresie zawieszenia postępowania są bezcelowe, gdyż mają
zastosowanie tylko do postępowań wszczętych przez ogłoszeniem upadłości (art.
145 p.u.n.).
Skarżąca dodała, że powoływane przez organ orzeczenia wydano w innym
stanie faktycznym i prawnym, gdyż dotyczą one zawieszenia postępowań
wszczętych przed ogłoszeniem upadłości w sprawach podatkowych, a więc w
oparciu o Ordynację Podatkową, a nie k.p.a. Nadto, weryfikują deklaracje podatnika i
prawidłowość określenia wysokości zobowiązania podatkowego, a nie jak w tej
sprawie deklaratywnego stwierdzenia powstania zobowiązania z mocy prawa.
Zobowiązania podatkowe mają charakter publicznoprawny, a ta sprawa dotyczy
należności o charakterze cywilnoprawnym.
Zdaniem skarżącej, złożenie skargi przez pasażera po ogłoszeniu upadłości
powinno skutkować odmową wszczęcia postępowania w trybie art. 61 a § 1 k.p.a.,
gdyż postępowanie upadłościowe jest wyłącznym trybem dochodzenia należności w
niniejszej sprawie. Po ogłoszeniu upadłości Spółki zgłoszenie wierzytelności jest
wyłączną drogą do uczestniczenia wierzyciela w postępowaniu upadłościowym i
umieszczenia wierzytelności na liście wierzytelności. Przyzwolenie na wszczęcie
postępowania administracyjnego, pomimo ogłoszenia upadłości, prowadziłoby do
sytuacji, w której wierzyciel musiałby uczestniczyć równolegle w dwóch
postępowaniach w sprawie tego samego roszczenia, z których i tak tylko jedno
prowadziłoby do zaspokojenia z majątku upadłego (możliwość wszczęcia egzekucji w
stosunku do majątku upadłego jest bowiem na mocy p.u.n. wyłączona). Z tego
względu zastosowanie winny mieć przepisy prawa upadłościowego i naprawczego
jako lex specialis względem k.p.a.
Skarżąca podniosła, że zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu
upadłościowym jest wyłączną formą dochodzenia od upadłego należności
powstałych przed ogłoszeniem upadłości. Z tego względu wszczęcie postępowania
administracyjnego w tej sprawie było niedopuszczalne, a skoro zostało wszczęte, to
winno podlegać umorzeniu z urzędu niezwłocznie po uzyskaniu takiej informacji.
Odnośnie kary skarżąca podkreśliła, że postępowanie o stwierdzenie
naruszeń rozporządzenia ma charakter skargowy. Jednak w momencie ogłoszenia
upadłości obejmującej likwidację majątku, tj. trwałe zaprzestanie świadczenia usług
przewozowych, odpada cel nakładania kary pieniężnej, którym jest ochrona praw
pasażerów.
Nadto, wysokość kary nie została uzasadniona, gdyż lakoniczne stwierdzenie,
że jest ona "adekwatna do zakresu naruszenia" jest ogólne i nie pozwala na
obiektywną ocenę zasadności wyliczonej kwoty.
Reasumując skarżąca stwierdziła, że w dacie wydania decyzji w obu
instancjach organ miał wiedzę o ogłoszeniu upadłości spółki, gdyż był kilkukrotnie o
tym powiadamiany. Skoro po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej spółki postępowanie
administracyjne nie mogło zostać wszczęte, to postępowanie wszczęte wbrew temu
zakazowi podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe w trybie art. 105 § 1 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w
zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia
prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy lub istotnych wad w
przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 217),
dalej ppsa.
Na gruncie niniejszej sprawy podkreślenia wymaga również, że od dnia wejścia
w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz.
864), mocą którego Rzeczpospolita Polska stała się państwem członkowskim Unii
Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również badanie zgodności
rozstrzygnięć organów administracji publicznej z prawem wspólnotowym,
rozumianym jako cały dorobek prawny Wspólnoty Europejskiej - tzw. acquis
communautaire, w tym zasad ogólnych prawa wspólnotowego, który jest
interpretowany i stosowany na całym obszarze Unii Europejskiej w sposób jednolity.
W przypadku kolizji z ustawami polskimi prawo europejskie ma pierwszeństwo, w
oparciu o art. 91 ust. 3 in iine Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawę rozstrzygnięcia organu stanowiły przepisy art. 205a ust. 1, art. 205b
ust. 1 ustawy Prawo lotnicze oraz art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 14
rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego
2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w
przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów,
uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91.
Zgodnie z art. 205a ust. 1 Prawa lotniczego Prezes Urzędu kontroluje
przestrzeganie przepisów m. in. rozporządzenia nr 261/2004/WE ustanawiającego
wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy
przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. Stosownie
natomiast do art. 205b ust. 1 Prawa lotniczego w razie złożenia skargi, o której mowa
w art. 205a ust. 1, Prezes Urzędu stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej:
1) brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo
2) naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres
nieprawidłowości oraz nakładając karę, o której mowa w art. 209b ust. 1, zaś w razie
stwierdzenia naruszenia przepisu art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2
Rozporządzenia określa również obowiązek i termin jego usunięcia.
Stosownie zaś do art. 209b ust. 1 Prawa lotniczego, kto działa z naruszeniem
obowiązków lub warunków wynikających z przepisów rozporządzeń, o których mowa
w art. 205a ust. 1, lub nie wykonuje albo nienależycie wykonuje zobowiązania
wynikające z przepisów tych rozporządzeń, podlega karze pieniężnej w wysokości
określonej w załączniku nr 2 do ustawy.
Ustawodawca unijny w art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 wskazał,
że: " w przypadku odwołania lotu, pasażerowie mają prawo wyboru pomiędzy:
a) zwrotem w terminie siedmiu dni, za pomocą ośrodków przewidzianych w art. 7
ust. 3, pełnego kosztu biletu po cenie za jaką został kupiony, za część lub części nie
odbytej podróży oraz za część lub części już odbyte, jeżeli lot nie służy już dłużej
jakiemukolwiek celowi związanemu z pierwotnym planem podróży pasażera, wraz z,
gdy jest to odpowiednie,
- lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu, w najwcześniejszym możliwym
terminie;
b) zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do ich miejsca
docelowego, w najwcześniejszym możliwym terminie; lub
c) zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do ich miejsca
docelowego, w późniejszym terminie dogodnym dla pasażera, w zależności od
dostępności wolnych miejsc."
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że lot nr [...]
przewidziany [...] września 2012r. został odwołany z uwagi na wstrzymanie w dniu [...]
lipca 2012r. koncesji na wykonywanie usług lotniczych oraz wniesienie przez [...] Sp. z o.o. do Sądu Rejonowego w G. wniosku o upadłość
spółki oraz ogłoszenie dnia [...] września 2012r. upadłości likwidacyjnej spółki ze
wskazaniem trzymiesięcznego terminu do zgłaszania wierzytelności przez jej
wierzycieli.
Bezsporne jest, również to, że podróżny J. B. nie otrzymał w terminie
wymienionym w art. 8 ust. 1 lit a rozporządzenia zwrotu pełnego kosztu biletu za ww.
lot. Na tej podstawie organ przyjął, że doszło do naruszenia przez skarżącą art. 8 ust.
1 lit a rozporządzenia.
Oceniając prawidłowość stanowiska organu należy odnieść się do stosunku
pomiędzy niniejszym postępowaniem administracyjnym prowadzonym przez Prezesa
Urzędu Lotnictwa Cywilnego a postępowaniem upadłościowym prowadzonym wobec
przewoźnika lotniczego uwzględniając okoliczność, że w niniejszej sprawie
naruszenie art. 8 ust. 1 lit a rozporządzenia przez przewoźnika było skutkiem
wszczęcia postępowania upadłościowego, a skoro tak, to należy odpowiedzieć
również na pytanie, czy spółka miała prawne możliwości realizacji obowiązku
wynikającego z ww. przepisu.
Kwestie te zostały uregulowane w szeregu przepisach ustawy p.u.n.
I tak zgodnie z art. 75 ust. 1 p.u.n., jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą
likwidację majątku upadłego, upadły traci prawo zarządu majątkiem oraz możliwość
korzystania z majątku.
Nadto, stosownie do art. 144 ust. 1 p.u.n., jeżeli ogłoszono upadłość
obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne
dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez
syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk
prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (ust. 2).
Z powołanego przepisu wynika zatem, że syndyk jest stroną w znaczeniu
formalnym (procesowym), tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu, natomiast
stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły,
jako podmiot stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu
przez syndyka odbywa się więc na rzecz upadłego. Użyte w powołanym przepisie
wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy mogą być wszczęte i dalej prowadzone
"jedynie" przez syndyka lub przeciwko niemu oznacza, że upadły będąc stroną w
znaczeniu materialnym pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w
tych postępowaniach. Podstawienie syndyka w miejsce upadłego ma więc
bezwzględny charakter (wyrok SN z dnia 22 maja 2009r., sygn. akt III CSK 244/08,
LEX nr 523687).
W myśl art. 52 i 61 p.u.n. masą upadłości jest część majątku upadłego, który
służy zaspokojeniu wierzycieli w postępowaniu upadłościowym, a powstaje ona w
dniu, w którym ogłoszono upadłość. W trakcie postępowania upadłościowego
obejmującego likwidację majątku upadłego, zaspokojenie wierzycieli następuje w
drodze likwidacji masy upadłości, to jest spieniężenie jej składników i podział tak
uzyskanych funduszów między wierzycieli. Należyta ochrona wierzycieli w
postępowaniu upadłościowym wymaga zrównania ich statusu pod względem
możliwości zaspokojenia się z funduszów masy upadłości. Jednym z przejawów
zrównania statusu wierzycieli w postępowaniu upadłościowym jest natychmiastowa
wymagalność ich należności, o której mowa w art. 91 p.u.n.
Od chwili ogłoszenia upadłości likwidacyjnej dochodzenie wierzytelności
odbywa się zatem przez jej zgłoszenie sędziemu-komisarzowi.
W konsekwencji w art. 145 ust. 1 cyt. ustawy ustawodawca wskazuje, że
postępowanie sądowe lub administracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu
przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do
masy upadłości, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, może być podjęte
przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym
wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona
na liście wierzytelności.
Należy zatem ustalić, czy postępowanie toczące się przed Prezesem Urzędu
Lotnictwa Cywilnego w sprawie naruszeń postanowień rozporządzenia (WE) nr
261/2004 jest postępowaniem dotyczącym masy upadłości oraz wierzytelności
podlegającej zgłoszeniu do tej masy.
Odpowiadając na to pytanie wskazać trzeba, że jak podkreśla się w
orzecznictwie sądów powszechnych postępowanie dotyczy masy upadłości, jeżeli
jego wynik mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się
z niej. Do postępowań tych zalicza się postępowania, w których upadłemu przypada
rola strony, bez różnicy czy chodzi w nich o pozycje czynne czy bierne masy
upadłości, jak też bez różnicy, czy sprawa jest sprawą o świadczenie, ukształtowanie
lub ustalenie (wyrok z 14 września 2003, uchwała z 24 maja 2002 r., III CZP 25/02,
OSNC 2003/7-8, p. 94, uchwała z 10 lutego 2006 r., IV CZP 2/06, OSNC 2007/1/3).
Nie dotyczą masy upadłości postępowania w sprawach o roszczenia niemajątkowe
(np. prawa stanu, ochronę dóbr osobistych), oraz o roszczenia majątkowe nie
podlegające zaspokojeniu z masy ze względu na swój charakter (roszczenia o
zaniechanie wynikające z praw bezwzględnych), w sprawach o alimenty (art. 145 ust.
2 p.u.n.), w sprawach dotyczących mienia nie wchodzącego do masy upadłości (art.
63-67 p.u.n.).
Przez wierzytelność upadłościową rozumie się natomiast wierzytelność
powstałą przeciw upadłemu przed ogłoszeniem upadłości, którą jest tak
wierzytelność pieniężna, jak i wierzytelność niepieniężna, która wskutek ogłoszenia
upadłości, na podstawie art. 91 ust. 1 p.u.n. zmieniła się w wierzytelność pieniężną.
Kontrolowane w rozpatrywanej sprawie rozstrzygnięcie obejmuje - obok
stwierdzenia naruszenia przepisów prawa - obowiązek usunięcia tego naruszenia w
zakreślonym terminie poprzez zapłatę pełnego kosztu niewykorzystanego biletu oraz
karę pieniężną.
Zdaniem Sądu, dwa ostatnie elementy decyzji - wbrew argumentacji organu -
są bezpośrednio związane ze stanem masy upadłości, a ich wpływ na stan masy
upadłości pozostaje w relacji z zaspokojeniem wierzycieli w postępowaniu
egzekucyjnym.
Obowiązek zwrotu pasażerowi ceny biletu w terminie 14 dni stanowi nałożenie
obowiązku o charakterze pieniężnym, który nie może być wykonany przez
przewoźnika w toku toczącego się wobec niego postępowania upadłościowego,
którego celem jest m.in. zaspokojenie wierzytelności podróżnego za odwołany lot,
jeśli wierzytelność taka została zgłoszona na listę wierzytelności. Dla uznania
wierzytelności pasażera nie jest zatem konieczne wydanie decyzji administracyjnej,
jak podnoszono w zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do ostatniego z elementów decyzji należy mieć na uwadze, że
kara pieniężna, o której mowa w art. 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002r. Prawo
lotnicze stanowi daninę publiczną, do której z mocy art. 209 w ust. 5 tej ustawy
stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej i mieści się w trzeciej kategorii należności
podlegających zaspokojeniu z masy upadłości. Z mocy zaś art. 205b ust 5 w zw. z
ust 2 tego przepisu do egzekucji należności z tytułu kary stosuje się przepisy
kodeksu postępowania cywilnego.
Przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja
dotyczy wierzytelności objętych art. 144 p.u.n.
Przytoczony wyżej art. 145 p.u.n. wprawdzie ustanawia zakaz podjęcia
postępowania z tytułu wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości po
ogłoszeniu upadłości, a więc reguluje sytuację, w której toczące się przed
ogłoszeniem upadłości postępowanie zostało zawieszone. Niemniej, jeśli z woli
ustawodawcy nie można podjąć postępowania zawieszonego przed ogłoszeniem
upadłości, to tym bardziej nie może toczyć się postępowanie - dotyczące należności
podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości - wszczęte wnioskiem strony już po
ogłoszeniu upadłości.
Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Postępowanie
zostało bowiem zainicjowane skargą J. B. na przewoźnika lotniczego, która
wpłynęła do organu w dniu 13 września 2012r., a zatem po ogłoszeniu upadłości
skarżącej spółki.
W związku z powyższym, skoro kontynuowanie postępowania administracyjnego,
przed odmową wciągnięcia należności na listę wierzytelności w postępowaniu
upadłościowym nie jest dopuszczalne, to należy uznać, iż podlega ono zawieszeniu,
a Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego obowiązany był do zgłoszenia wierzytelności
do sędziego komisarza na podstawie art. 236 p.u.n..
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ winien zatem per analogiam
zastosować art. S7 § 1 pkt 4 k.p.a, bowiem w ustawie p.u.n. brak jest podstawy
prawnej do stwierdzenia skutku zawieszenia postępowania administracyjnego z
mocy prawa. Przepis ten stanowi, że postępowanie administracyjne zawiesza się,
gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia
zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Reguluje więc sytuację, w której
zagadnienie to nie było jeszcze przedmiotem postępowania przed właściwymi
organami, a w toczącym się postępowaniu nie zapadło prawomocne (ostateczne)
rozstrzygnięcie w tej kwestii. Powstała zatem konieczność rozstrzygnięcia
zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, co należy rozumieć w ten sposób,
że dana kwestia prawna stała się sporna w toku postępowania administracyjnego lub
przepisy prawa wymagają ustalenia stanu prawnego w danej kwestii mającej
znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w toku postępowania okaże się, że ustalenie
tego stanu może nastąpić tylko w drodze rozstrzygnięcia właściwego organu lub
sądu.
Reasumując, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego zobowiązany był w pierwszej
kolejności zawiesić postępowanie wszczęte skargą J. B. na przewoźnika
lotniczego z dnia 13 września 2012r., następnie zgłosić wierzytelność, na podstawie
art. 236 p.u.n. do sędziego komisarza, a po jej umieszczeniu na iiście wierzytelności
postępowanie umorzyć.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie uwzględnienie
stanowiska Sądu.
W tym stanie rzeczy Sąd uwzględnił skargę, bowiem zaskarżona decyzja oraz
poprzedzająca ja decyzja zapadły z naruszeniem przepisów postępowania, to jest
art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 145 ust. 1 i art. 144 oraz art. 236 ustawy z dnia 28
lutego 2003r. p.u.n. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów należało uchylić decyzje wydane w obu instancjach, na
podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 ppsa. Rozstrzygnięcie w pkt II i III
wyroku wydano na mocy art. 152 oraz 200 ppsa.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło