VII SA/Wa 957/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2016 r. w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...]marca 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie M. K., nazywana dalej "skarżącą" wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Pismem z 19 maja 2016 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z treści złożonego wniosku wynika, iż prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe mieszkając w lokalu będącym własnością jej matki. Skarżąca utrzymuje się z renty socjalnej w wysokości 644,63 zł miesięcznie oraz doraźnej pomocy matki. Nie wskazała posiadania majątku, posiada jedynie udział w nieruchomości przy ul. W. w W., jednakże nie czerpie z niej dochodów z uwagi na brak posiadania tej nieruchomości. W piśmie z dnia 22 czerwca 2016 r. wskazała, że finansowo pomaga jej rodzina (babcia i matka) dokładając do utrzymania i ponosząc koszty wyżywienia, ubrania, zajęć rewalidacyjnych i rehabilitacyjnych. Opłaty stałe lokalu zajmowanego przez M. K. to około 200-280 zł. miesięcznie, jednakże zmieniają się one w zależności od pory roku. Skarżąca nie posiada rachunku bankowego i jest wolontariuszem w Zespole Szkół [...] w W. Do wniosku dołączyła kopię decyzji z dnia [...] marca 2015 r. o waloryzacji renty socjalnej oraz kopię dokumentu PIT 37, z którego wynika, ze wnioskodawczyni osiągnęła w zeszłym roku dochód w wysokości 9 010 zł. oraz kopię wyciągu z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2016 r. referendarz sądowy odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu.. Postanowienie to zostało doręczone skarżącej w dniu 1 sierpnia 2016 r. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu wskazała, że niska wysokość otrzymywanego świadczenia jest niewystarczająca do samodzielnego przeżycia miesiąca, korzysta jedynie z doraźnej finansowej pomocy matki oraz możliwości zamieszkania w użyczonym lokalu, a zatem nie pozostaje na jej utrzymaniu. Podkreśliła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponadto matka skarżącej – A. K., będąca jednocześnie pełnomocnikiem skarżącej oświadczyła, że nie wyraża zgody na poddanie ocenie jej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd stwierdził, że skarżąca wniosła w terminie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2016 r. Nie zawiera on braków skutkujących jego odrzuceniem, a zatem sprzeciw podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Rozpoznając wniesiony sprzeciw należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Dalej należy wskazać, że na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zaznaczyć należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, a w szczególności zaś posiada zgromadzone oszczędności pieniężne, to powinna partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Rozpoznając wniesiony sprzeciw Sąd uznał, że referendarz sądowy słusznie zauważył, że co prawda sytuacja skarżącej jest trudna, a osiągane przez nią dochody nie są wystarczające do samodzielnej egzystencji, jednakże okoliczność ta stanowi również jeden z determinantów poddania ocenie sytuacji majątkowej osób, na utrzymaniu których pozostaje skarżąca. W sprawie niniejszej jak wskazano we wniosku, skarżąca korzysta głównie z pomocy matki – A. K. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 listopada 2014 r. (sygn. akt. I FZ 407/14 LEX 1538441) w sytuacji gdy strona twierdzi, że pomieszkuje u rodziny, nawet jeśli zaprzecza jakoby było to wspólne gospodarstwo domowe, to powinna wskazać szczegółowe dane o stanie majątkowym i dochodach osób, na których utrzymaniu się znajduje. Wspólne mieszkanie oznacza wszak wspólne korzystanie z lokalu, mediów, zaspokajanie potrzeb życiowych. Dla oceny, że mamy do czynienia ze wspólnym gospodarstwem domowym, nie ma więc istotnego znaczenia, że jest to sytuacja oparta na gościnności czy życzliwości rodziny. Informacje te nie pozostają zaś bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Skarżąca kwestii tej nie wyjaśniła. Skoro zaś strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale i czy pomoc, której może udzielić jej rodzina, jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. W sprawie niniejszej skarżąca co prawda zamieszkuje oddzielnie od matki, nie mniej lokal ten stanowi jej własność, a także znajduje się w tej samej kamienicy To matka skarżącej ponosi faktycznie koszty utrzymania lokalu, który użycza córce. Skoro zadeklarowane dochody przez skarżącą są niewystarczające do samodzielnego utrzymania, to należy przyjąć, że pozostaje ona choćby na częściowym utrzymaniu swojej matki. Mając na uwadze cytowane powyżej postanowienie, należy wskazać, że oparcie wsparcia dla skarżącej, na zasadzie życzliwości, pozostaje bez znaczenia dla oceny stanu majątkowego zarówno córki jak i jej matki, albowiem dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Z podanych danych wynika, że matki skarżącej nie można zaliczyć do grona osób ubogich, znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej bądź pozbawionych środków do życia, albowiem uzyskiwane przez nią dochody pozwalają na utrzymanie przynajmniej dwóch lokali mieszkalnych zajmowanych przez dwie osoby. Z powyższych względów uznać należy, iż skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie spełnia ona bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia