VII SA/Wa 974/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2015 Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania organu I instancji oraz odmowy uchylenia decyzji w sprawie pozwolenia na budowę postanawia: odmówić D. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek D. P. o przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie w formularzu PPF wnioskodawca nie zakreślił pkt 4, jednak w uzasadnieniu wniosku jak i w piśmie przewodnim przy składaniu ww. wniosku zaznaczył, że wniosek został złożony w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń z dnia 24 lipca 2015 r. wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podstawowe źródło jego dochodu stanowi działalność rolnicza. Wnioskodawca określił wysokość uzyskiwanego dochodu z tego tytułu na 800 zł. miesięcznie. Poza tym, wnioskujący uzyskuje dochód z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 457 zł. netto miesięcznie. Skarżący jest właścicielem domu o pow.111,3 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 6,4788 ha oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,28 ha. Poza tym w skład prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego wchodzą budynki gospodarcze. D. P. jest właścicielem ciągnika rolniczego Pronar 82TSA (rok produkcji 2003) oraz samochodu osobowego Toyota Avensis Verso z 2005 roku. Skarżący wskazał, że ponosi następujące miesięczne wydatki: opłatę za gaz w wysokości 14,62 zł., opłatę za energię elektryczną w kwocie 171,47 zł, opłatę za usługi telekomunikacyjne – 33,65 zł, internet – 39,97 zł., woda i ścieki – 73,33 zł podatki 88 zł., ubezpieczenie 133 zł., ubezpieczenie komunikacyjne 92 zł., żywność, leki 250-350 zł. Z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego wynika, że był on zasilany wpłatą kwoty 1 000 zł z tytułu czynszu najmu, za dwa miesiące - czerwiec i lipiec 2015 r. oraz kwotą 260 zł. określoną jako "wpłata gotówkowa". Skarżący dokonywał z rachunku wypłat gotówkowych, a także płatności m.in. za usługi telekomunikacyjne, energię elektryczną, składek do KRUS. Saldo rachunku wyniosło na dzień 19 lipca br. 926,93 zł. Ze sprawy toczącej się w niniejszym Sądzie o sygn. IV SA/Wa 633/15 wynika, że w styczniu bieżącego roku na rachunku depozytowym zaksięgowano wpłatę w wysokości 8 079,42 zł tytułem płatności od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Jako okoliczność mającą przemawiać za uwzględnieniem przedmiotowego wniosku, skarżący wskazał też zadłużenie w banku z tytułu kredytu w wysokości 17 850,13 zł., który został zaciągnięty na spłatę zaległych opłat i pokrycia strat z wcześniej prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca posiada również kredyt z rachunku karty kredytowej, wysokość limitu w tym rachunku wynosi 4 800 zł. Nadesłane wyciągi wskazują, że skarżący dokonuje przy jej pomocy płatności. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że koszty utrzymania domu (opłaty wynoszące około 600-700 zł na miesiąc, koszty bieżącego utrzymania, leków, wyżywienia itp. pochłaniają cały jego dochód. W piśmie z dnia 24 lipca 2015 r. wskazał, że firmy I. nie prowadzi od kwietnia 2014 r. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Obejmuje zatem osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni prawie 6,5 ha oraz współwłasność nieruchomości rolnej o powierzchni 1,28 ha. Jest on także właścicielem ciągnika rolniczego i samochodu. Opisane gospodarstwo rolne stanowi podstawowe źródło dochodu wnioskodawcy, który według wskazań skarżącego wynosi 800 zł. miesięcznie. Uzyskuje on też dodatkowy dochód z najmu lokalu w wysokości 457 zł. netto miesięcznie. Z tego wynika, że skarżący uzyskuje systematycznie co miesiąc dochody na poziomie kwoty 1 257 zł., przy czym podkreślenia wymaga, że skarżący nie ma nikogo na swoim utrzymaniu i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponadto wnioskodawca pobiera płatności bezpośrednie wypłacane w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. W styczniu bieżącego roku otrzymał z tego tytułu kwotę 8 079,42 zł., które nie zostały wskazane w formularzu PPF ani w piśmie z dnia 24 lipca 2015 r. Z powyższego wynika, że strona posiada majątek w postaci gospodarstwa rolnego, domu, samochodu osobowego i ciągnika rolniczego. Posiada również stały dochód. Biorąc pod uwagę opisane źródła dochodu skarżącego, a także majątek, zarówno nieruchomy, jak i ruchomy, nie ma podstaw, aby uznać go za osobę żyjącą w niedostatku, ubogą, zdolną do zaspokojenia wyłącznie kosztów koniecznego utrzymania. Wskazać należy, że skarżący ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas – gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające – może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1238/14, dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzyskiwane dochody przez skarżącego oraz posiadany majątek pozwalają na poczynienie oszczędności wystarczających do pokrycia wysokości wpisu sądowego od skargi. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12). Ponadto wskazać należy, że z doświadczenia życiowego wynika, że prowadzący gospodarstwo rolne część plonów przeznaczają na konsumpcję, co pozwala na zmniejszenie bieżących wydatków związanych z zakupem żywności. Nawet jednak, gdyby prowadzone przez wnioskodawcę gospodarstwo rolne nie przynosiło dochodów, lub niewysokie dochody zaspokajające tylko podstawowe potrzeby, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez wnioskodawcę innych źródeł zarobkowania. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, jak wyżej zaznaczono, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Gospodarstwem rolnym można rozporządzać w sposób przynoszący dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Wyjaśnić ponadto należy, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd z jednej strony bierze pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego i jego rodziny, a z drugiej strony także wysokość kosztów postępowania, jaki jest on zobowiązany podnieść. W przedmiotowej sprawie wpis sądowy wynosi 200 zł. Na gruncie wymienionego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy skarżący powinien wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również że podjął wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba fizyczna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków sądowych. Sama struktura wydatków ponoszonych przez D. P., widoczna na wyciągach z rachunków bankowych, które skarżący złożył do akt sprawy, wskazuje, że jest on osobą zdolną do wygospodarowania dodatkowych środków, w tym 200 zł. na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Jak wynika z wyciągu z rachunku karty kredytowej skarżący wydatkował kwoty na prywatne konsultacje lekarskie, a także na zakupy w aptekach, sklepie odzieżowym, sklepach z kosmetykami. Nie kwestionując w żadnej mierze potrzeby i zasadności wydatków związanych z troską skarżącego o własne zdrowie, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak żywność, odzież, czy też niezbędne leki. Tymczasem, możliwość ponoszenia przez skarżącego wskazanych wyżej wydatków pozwala stwierdzić, że jest on osobą zdolną do zaspokojenia koniecznych kosztów utrzymania, a ponadto do wygospodarowania dodatkowych środków pieniężnych. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Skarżący posiada stałe źródła dochodu z działalności rolniczej i najmu lokalu mieszkalnego. Dysponuje majątkiem nieruchomym, w skład którego wchodzi m.in. nieruchomość rolna o powierzchni prawie 6,5 ha. Otrzymuje płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Korzysta z limitu w rachunku karty kredytowej, który pozwala kredytować bieżące wydatki. Część wykazywanych przez niego obciążeń budżetu domowego nie stanowi koniecznych kosztów utrzymania, bowiem są to koszty prowadzenia działalności rolniczej albo nie są wydatkami o koniecznym charakterze. Inne z kolei świadczą o tym, że skarżący dysponuje środkami finansowymi, pozwalającymi w razie konieczności na poniesienie dodatkowych wydatków. W tej sytuacji należy stwierdzić, że D. P. – bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny – jest w stanie wygospodarować zarówno 200 zł. na wpis od skargi, jak i pokryć w przyszłości ewentualne pozostałe koszty postępowania sądowego wszczętego jego skargą. Konkludując należy zatem stwierdzić, że wnioskodawca nie jest osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Pokrycie dodatkowo wydatków koniecznych, do których również należy zaliczyć koszty udziału skarżącego w postępowaniu sądowym, zainicjowanym jego skargą, mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy i nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć go do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. powołane wyżej postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1238/14). W takiej sytuacji należy uznać, że skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego szczególnie trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.