VII SA/Wa 980/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. U. oraz J. U. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.U., J. U., A. R. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2013 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: przyznać M. U. oraz J. U. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100 (sto) złotych Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2013 r. odmówiono M. U. i J.U. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 2 października 2013 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw (pismo zatytułowane zażalenie) ww. od postanowienia z dnia 19 września 2013 r. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 19 września 2013 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (zob. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z treści złożonych wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką (mieszkają u syna). Wskazali, że utrzymują się z emerytury J. U. w wysokości 810 złotych i renty M. U. w wysokości 830 złotych. J. U. podał, że jest osobą starszą ma orzeczone inwalidztwo I grupy. Nie wystarcza mu środków pieniężnych na wykup lekarstw. Choruje na serce, miażdżycę, nadciśnienie oraz silną nerwicę z depresją. M. U. wskazała, że jest osobą chorą po dwóch operacjach onkologicznych. Wymaga pomocy osoby drugiej. Renta nie wystarcza na wykup lekarstw i dojazdy do lekarzy. Na mocy zarządzeń z dnia 13 sierpnia 2013 r. wnioskodawcy zostali zobowiązani do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - wskazania stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym (żywność, leki, ubrania, itp.) oraz domu (opłaty stałe, telewizja, media, inne), - podania jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadzą w obiekcie budowlanym stanowiącym przedmiot sprawy, należało wskazać także dochody uzyskiwane z tej działalności, - podania czy wnioskodawcy posiadają gospodarstwo rolne (sad), jeżeli tak to należało wskazać jego wielkość, - nadesłania dokumentu wskazującego na wysokość otrzymywanej emerytury/renty, - nadesłania kopii dokumentów poświadczających stan zdrowia wnioskodawców (np. kopie ostatnich wypisów lekarskich), - wskazania czy otrzymują świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, należało nadesłać ostatnie decyzje przyznające pomoc, - wskazania czy otrzymują pomoc od rodziny (materialna, finansowa) jeśli tak, należało wskazać na czym ona polega, - nadesłania kopii zeznania podatkowego za rok 2012, - nadesłania kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące, wszystkich osób pozostających w gospodarstwie domowym. Wnioskodawcy w odpowiedzi na ww. zarządzenie wskazali, że nie mają gospodarstwa rolnego, mieszkają u syna, który ma sad o wielkości 60 arów, na stoisku w [...] nie mają co sprzedawać. Opłata dzierżawy za stoisko to 160 złotych miesięcznie. M. U. choruje na chorobę nowotworową. Nie posiadają konta bankowego, wspomagają finansowo córkę A. R., która jest niezdolna do samodzielnego życia. Ma ona 12 letnią córkę, która ciągle musi się leczyć. Są wyczerpani finansowo i chorobowo. Zarządzeniami z dnia 7 października 2013 r. ponownie wezwano wnioskodawców do uzupełnienia, w terminie siedmiu dni, wniosków o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - wskazanie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym (żywność, leki, ubrania, itp.) oraz podanie czy ponoszą wydatki i w jakiej wysokości związane z utrzymaniem domu (opłaty stałe, telewizja, media, inne), - nadesłanie dokumentów wskazujących na wysokość otrzymywanych rent/emerytur (kopia odcinka pocztowego, ew. wyciąg z rachunku bankowego w przypadku przekazywania świadczenia na rachunek), - nadesłanie kopii orzeczeń lekarskich zaliczających M. U. oraz J. U. do I grupy inwalidztwa; Wnioskodawcy nie odebrali pism zawierających wezwanie do uzupełnienia informacji, jednakże uznano je za doręczone w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a. (z uwagi na niepodjęcie ich w terminie i ziszczenie się warunku prawem przypisanego). Pomimo upływu zakreślonego terminu wnioskodawcy nie nadesłali żądanych wyjaśnień. Biorąc pod uwagę przedstawione przez strony informacje, Sąd uznał, iż uzasadnione jest jedynie częściowe przychylenie się do wniosków o przyznanie prawa pomocy. Jak wyżej wskazano, przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest tym co zostanie przez stronę udowodnione, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i faktów przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Zauważyć należy, iż wnioskodawcy dwukrotnie byli wzywani do nadesłania dodatkowych wyjaśnień i złożenia określonych dokumentów obrazujących ich sytuację. Pierwsze wezwanie wykonane zostało częściowo, natomiast drugie nie zostało przez wnioskodawców wykonane. W oparciu o posiadane informacje, Sąd uznał, iż sytuacja materialna i życiowa M. U. i J. U. jest trudna, jednakże nie na tyle, aby skutkowało to zwolnieniem z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości. Sąd przy tej ocenie miał na względzie, iż wnioskodawcy, nie wykazali ponad wszelką wątpliwość, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowodowałoby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym własnym i rodziny. Ponadto wnioskodawcy posiadają stały miesięczny dochód, zaś koszty utrzymania ponoszone są powszechnie przez obywateli i przy ocenie możliwości finansowych nie mogą być wyjątkowo traktowane (wnioskodawcy zresztą szczegółowo takich kosztów nie przedstawili). Należy także zaznaczyć, iż na obecnym etapie postępowania jedynym obciążeniem jest obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi, który rozkłada się na troje skarżących. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.