VII SA/Wa 992/25

WyrokWSA w Warszawie2025-05-30

Skład orzekający: Michał Podsiadło

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo zastosowało art. 138 § 2 k.p.a. (uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji) w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji nie wykazał w sposób dostateczny przesłanki wznowienia postępowania, a organ odwoławczy mógł samodzielnie ocenić zgromadzony materiał dowodowy?
Ratio decidendi
Organ odwoławczy nie może stosować art. 138 § 2 k.p.a. (uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji) jedynie z powodu niedostatecznego wyjaśnienia przesłanki wznowienia postępowania przez organ pierwszej instancji, jeśli organ odwoławczy sam dysponuje możliwością oceny zgromadzonego materiału dowodowego i nie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które przekraczałoby jego kompetencje i naruszało zasadę dwuinstancyjności. W takiej sytuacji organ odwoławczy powinien sam dokonać merytorycznej oceny sprawy.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w Warszawie, która uchyliła decyzję Burmistrza Miasta i Gminy G. K. o ustaleniu jednorazowej opłaty planistycznej i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania. Skarżący wnieśli o wznowienie postępowania przed Burmistrzem, twierdząc, że nie otrzymali pierwszej decyzji z własnej winy. Burmistrz wznowił postępowanie, uchylił swoją poprzednią decyzję i wydał nową, ustalając opłatę. SKO uchyliło decyzję Burmistrza, uznając, że nie wykazał on prawidłowo przesłanki wznowienia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję SKO, stwierdzając naruszenie art. 138 § 2 k.p.a.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Michał Podsiadło (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 maja 2025 r. sprawy ze sprzeciwu D. B. i I. H. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2025 r. znak: KOA/4403/Ar/24 w przedmiocie uchylenia decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz skarżących D. B. i I. H. solidarnie kwotę 614 (sześćset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Zaskarżoną decyzją z 8 kwietnia 2025 r. znak: KOA/4403/Ar/24, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy G. K. z [...] września 2024 r. nr [...] i przekazało temu organowi do ponownego rozpoznania. 2. Rozstrzygnięcie to wydano w następujących okolicznościach. 2.1. Decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2024 r., Burmistrz Miasta i Gminy G. K. (dalej: Burmistrz, organ I instancji) orzekł o ustaleniu jednorazowej opłaty związanej ze wzrostem wartości nieruchomości na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego względem D. B. w wysokości 70.655,55 zł i względem I. H. w wysokości 70.655,55 zł. Pismem z 19 czerwca 2024 r., D. B. i I. H. (dalej: skarżący), wnieśli o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją. Podnieśli, że nie brali udziału w postępowaniu bez własnej winy, gdyż nie otrzymali decyzji Burmistrza z [...] kwietnia 2024 r., albowiem zawierająca ją przesyłka pocztowa została doręczona L. R., natomiast adnotacja na zwrotnym potwierdzeniu odbioru zawierała nieprawidłową informację, jakoby przesyłka została doręczona adresatowi. Tym samym podnieśli, że nieprawidłowo uznano, że sporna decyzja została skutecznie doręczona stronom postępowania. Ponadto wskazali, że o wydaniu decyzji z 23 kwietnia 2024 r. strony dowiedziały się 6 czerwca 2024 r. w wyniku uzyskanej informacji mailowej. W związku z tym, postanowieniem z [...] lipca 2024 r. znak: [...], Burmistrz wznowił postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej ww. decyzją. 2.2. Decyzją z [...] września 2024 r. nr [...], Burmistrz: 1) uchylił swoją ww. decyzję z 23 kwietnia 2024 r. oraz 2) ustalił z urzędu jednorazową opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wobec D. B. w wysokości 70.655,55 zł i wobec I. H. w wysokości 70.655,55 zł. 2.3. Skarżący odwołali się od tej decyzji, zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 36 ust. 4 oraz art. 37 ust. 1, 6, 12 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez przyjęcie, że nastąpił wzrost wartości nieruchomości będący następstwem uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W związku z powyższym zarzucono również naruszenie przepisów procedury administracyjnej, w tym art. 6-7a, 11, 77 § 1, 2 i 4, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarzucili ponadto brak wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy treścią operatów szacunkowych sporządzonych na zlecenie organu w 2014 r. a operatem szacunkowym sporządzonym w 2023 r" na potrzeby ustalenia jednorazowej opłaty planistycznej. 2.4. Wydając zaskarżoną decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. powołało się na art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570). 2.4.1. Kolegium oceniło, że analiza akt rozpatrywanej sprawy nie pozwala na uznanie, że w toku postępowania wznowieniowego organ I instancji dokonał prawidłowej weryfikacji zaistnienia przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a w konsekwencji również nie zbadał jej ewentualnego wpływu na zakończone postępowanie. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika bowiem, że organ I instancji w istocie ograniczył się do stwierdzenia, że faktycznie doszło do naruszenia art. 43 k.p.a., i tym samym decyzja z [...] kwietnia 2024 r. nie została skutecznie doręczona. Następnie uzasadnienie decyzji zawiera obszerne wyjaśnienia wskazujące na zasadność ustalenia jednorazowej opłaty planistycznej, gdy tymczasem winno skupić się przede wszystkim na wykazaniu, że strony faktycznie nie brały udziału w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] kwietnia 2024 r., co stanowi zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., podstawę do uchylenia decyzji z 23 kwietnia 2024 r. Zdaniem Kolegium, dopiero po wykazaniu, iż faktycznie w sprawie zaistniała przesłanka wznowieniowa, organ może przystąpić do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Natomiast Burmistrz bez uprzedniego stwierdzenia istnienia – ponad wszelką wątpliwość – przesłanki wznowieniowej dokonał merytorycznego rozstrzygnięcia. 2.4.2. SKO podkreśliło, że organ I instancji nie dokonał oceny występowania przesłanki wznowieniowej w oparciu analizę całości akt prowadzonego postępowania. Jak wskazał bowiem sam pełnomocnik skarżących, pominięcie strony w postępowaniu wyraża się poprzez brak udziału w strony na poszczególnym etapie postępowania, jak również w niedoręczeniu stronie decyzji administracyjnej. I właśnie powyższą kwestię organ I instancji pozostawił poza zakresem badania. Natomiast SKO, analizując materiał dowodowy zebrany w przedmiotowej sprawie stwierdziło, że większość przesyłek adresowanych do skarżących odbierana była przez L. R. W odniesieniu do każdej z tych przesyłek, osoba przekazująca przesyłkę zaznaczała, iż przesyłkę odbiera adresat, natomiast odbierająca L. R. tego nie kwestionowała sygnując to swoim podpisem umieszczonym na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Pomimo powyższego, organ I instancji nie uznał, tego za brak prawidłowego doręczenia, nie zgłosił w tym zakresie czynności reklamacyjnych i prowadził dalej postępowanie w sprawie ustalenia opłaty planistycznej. 2.4.3. Organ odwoławczy stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, iż L. R. nie przekazała skarżącym przesyłki zawierającej decyzję z [...] kwietnia 2024 r. Jak bowiem wykazała analiza akt niniejszej sprawy, w następstwie odbioru pisma z 16 stycznia 2024 r. przez L. R., skarżący podjęli stosowne działania, związane z czynnym uczestnictwem w prowadzonym postępowaniu, zgłaszając swoje niezadowolenie z faktu naliczenia jednorazowej opłaty związanej ze wzrostem wartości nieruchomości. Następnie upoważnili również L. R. do odbioru – w ich imieniu – kopii operatu szacunkowego sporządzonego na potrzeby niniejszego postępowania. Wart zauważenia jest również fakt, że już po wydaniu decyzji z [...] kwietnia 2'024 r. i jej odbiorze przez L. R., skarżący pismem z 24 maja 2024 r. wnieśli o udostępnienie kopii operatu sporządzonego 21 lipca 2014 r. na potrzeby sprzedaży działki przez Gminę G. K.. Powyższy dokument został przesłany skarżącym przy piśmie z 4 czerwca 2024 r. które również odebrała L. R. Treść ww. dokumentu została wykorzystana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co przemawia za twierdzeniem, że przesyłka została przekazana skarżącym. 2.4.4. Na tej podstawie SKO stwierdziło, że trudno uznać za wiarygodne twierdzenia, iż skarżący do dnia 6 czerwca 2024 r. nie posiadali wiedzy o wydaniu decyzji z [...] kwietnia 2024 r. Powyższe w żaden sposób nie zostało zweryfikowane przez organ I instancji, który bez dokonania analizy przedwcześnie uznał, iż zaistniała przesłanka wynikająca z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. uzasadniająca wydanie decyzji w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. W ocenie Kolegium, organ I instancji winien przeanalizować, czy rzeczywiście skarżący nie posiadali wiedzy o spornej decyzji wcześniej niż jak to zostało wskazane we wniosku o wznowienie postępowania. Przeprowadzona powyżej analiza prowadzi bowiem do wniosku, iż nie można ponad wszelką wątpliwość przyjąć twierdzeń skarżących, że o ww. decyzji dowiedzieli się dopiero 6 czerwca 2024 r., skoro wszelka odbierana przez L. R. korespondencja powodowała po stronie skarżących działania obrazujące, iż byli oni w posiadaniu informacji o przebiegu przedmiotowego postępowania. Kolegium stwierdziło, że z okoliczności sprawy nie wynika ponad wszelką wątpliwość, że brak udziału stron postępowania nie wynika z winy stron. Kolegium podkreśliło, że strony skarżące nie wykazały faktu niezawinionego przez siebie braku udziału w tym postępowaniu, co jest równoznaczne z brakiem podstaw do uchylenia ostatecznej decyzji Burmistrza z [...] kwietnia 2024 r. w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. 2.4.5. W ocenie SKO, skoro decyzja organu I instancji w sposób niedostateczny wyjaśnia ziszczenie się przesłanki wznowienia i przechodzi w konsekwencji do drugiej części (rozstrzygnięcia co do meritum), organ odwoławczy nie może całkowicie wyręczyć organu I instancji w dokonaniu ustaleń w zakresie przyczyn wznowienia, bowiem naruszyłby zasadę dwuinstancyjności wyrażona w art. 15 k.p.a. Powyższe zaś czyni uzasadnionym zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. Kolegium wskazało, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji weźmie pod uwagę stanowisko zawarte w niniejszej decyzji i wyda rozstrzygnięcie zgodne z wymogami procedury administracyjnej. 3. Pismem z 22 kwietnia 2025 r., skarżący skierowali do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od ww. decyzji Kolegium, zarzucając jej wydanie z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, pomimo tego że brak było przesłanek do zastosowania powołanego przepisu i błędne przyjęcie przez SKO, że akta przedmiotowej sprawy nie pozwalają na uznanie, że w toku postępowania wznowieniowego organ I instancji dokonał prawidłowej weryfikacji zaistnienia przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a w konsekwencji również nie zbadał jej ewentualnego wpływu na zakończone postępowanie. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak również o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżących, w tym kosztów zastępstwa procesowego. 4. W odpowiedzi na sprzeciw, organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 5. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zgodnie zaś z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Z art. 151a § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. 5.1. Kontrola sądowa przeprowadzona w oparciu o wskazane wyżej kryteria wykazała, że zaskarżona sprzeciwem decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. 6. Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W myśl art. 138 § 2a k.p.a., jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów. Stosownie zaś do art. 138 § 2b k.p.a., przepisu § 2 nie stosuje się w przypadkach, o których mowa w art. 136 § 2 lub 3 k.p.a. organ odwoławczy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy wydaje decyzję, o której mowa w § 1 albo 4. 6.1. W orzecznictwie podkreśla się, że "przesłanki określone w art. 138 § 2 k.p.a. nie mogą być rozpatrywane samoistnie, lecz ich treść winna być interpretowana łącznie z przepisem art. 136 k.p.a., określającym granice postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym, w których mieści się przeprowadzenie dowodu lub kilku dowodów. W sytuacji zatem, gdy przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania na podstawie art. 136 k.p.a. umożliwiłoby prawidłowe załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym, bądź też nie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, podjęcie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uznać należy za równoznaczne z naruszeniem tego przepisu" (wyrok NSA z 19 września 2017 r. sygn. akt I OSK 517/17, LEX nr 2424889). Zatem zgodnie z art. 136 § 1 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Natomiast w myśl art. 136 § 2 k.p.a. jeżeli decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, na zgodny wniosek wszystkich stron zawarty w odwołaniu, organ odwoławczy przeprowadza postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli przyczyni się to do przyspieszenia postępowania, organ odwoławczy może zlecić przeprowadzenie określonych czynności postępowania wyjaśniającego organowi, który wydał decyzję. 6.2. Z przytoczonych przepisów wynika zatem, że decyzja kasacyjna może zostać wydana "w szczególności wówczas, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w całości lub prowadził postępowanie wyjaśniające, lecz nie ustalił istotnej części okoliczności faktycznych sprawy (a z uwagi na zasadę dwuinstancyjności nie jest możliwe uzupełnienie postępowania dowodowego w oparciu o art. 136)" (zob. A. Golęba [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2019, art. 138). Analiza art. 138 § 2 w związku z art. 136 k.p.a. prowadzi zatem do wniosku, że możliwość wydania decyzji kasacyjnej występuje w sytuacji, w której rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy byłoby nie do pogodzenia z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (zob. wyrok NSA z 3 marca 2020 r. sygn. akt II GSK 3928/17, LEX nr 3038246). Toteż jeżeli zakres koniecznego uzupełnienia postępowania dowodowego wskazuje, że organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające odnośnie kwestii mogących mieć bezpośredni wpływ na treść decyzji, przyjęcie koncepcji, że organ odwoławczy jest władny wydać decyzję rozstrzygającą sprawę co do jej istoty prowadziłoby do sytuacji, w której sprawa de facto byłaby rozstrzygana w jednej instancji, co pozbawiałoby stronę prawa do dwukrotnego rozpoznania sprawy i mogłoby być zwalczane wyłącznie w postępowaniu sądowoadministracyjnym (zob. wyrok NSA z 3 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2456/16, LEX nr 2299924). 7. Zaskarżona decyzja została wydana w toku postępowania administracyjnego wznowionego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. 7.1. Zgodnie z art. 15 k.p.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada dwuinstancyjności sprowadza się do tego, że po wniesieniu środka zaskarżenia dana sprawa jest ponownie, merytorycznie, rozpatrywana przez organ drugiej instancji. Pamiętać przy tym należy, że na każdym etapie postępowania, a więc także w postępowaniu odwoławczym, organ administracji jest obowiązany badać legitymację podmiotu występującego o wszczęcie postępowania, tj. czy może on być stroną postępowania administracyjnego, z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego, znajdujących zastosowanie w danej sprawie (por. wyroki NSA z 17 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1471/13, LEX nr 1675970 oraz z 4 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 226/15, LEX nr 2170774). Należy wyjaśnić, że jeżeli organ odwoławczy nie podziela oceny organu I instancji co do uznania wnioskodawcy za stronę postępowania zwyczajnego, lub też jeśli uważa, że okoliczność ta nie została dostatecznie wyjaśniona, to może w trybie art. 50 k.p.a. wezwać podmiot wnioskujący o wznowienie postępowania do złożenia wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie. Działanie takie mieści się bowiem – w ocenie Sądu – w granicach uzupełniającego postępowania dowodowego, które organ odwoławczy może przeprowadzić w warunkach art. 136 § 1 k.p.a. Zatem obowiązujące przepisy nie uniemożliwiały organowi odwoławczemu dokonania samodzielnej weryfikacji, czy wnioskodawcy powinni byli zostać uznana za stronę postępowania zakończonego wydaniem przez Burmistrza decyzji nr [...] z [...] kwietnia 2024 r. 7.2. Wymaga podkreślenia, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, rzeczywistym motywem wydania decyzji kasacyjnej przez Kolegium, był brak dokładnego omówienia w uzasadnieniu decyzji z [...] września 2024 r. wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Innymi słowy, Kolegium potwierdziło, że materiał dowodowy niezbędny do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego został już zgromadzony, a do wyjaśnienia pozostają nie tyle okoliczności faktyczne, co ocena skutków prawnych wynikających z już zgromadzonych dowodów. W ocenie Sądu, w postępowaniu odwoławczym organ II instancji korzysta z pełnej kompetencji do oceny dowodów zgromadzonych już w sprawie, nawet jeśli nie wszystkie te dowody zostały ocenione przez organ I instancji lub gdy z uzasadnienia decyzji wydanej w I instancji nie wynika, czy zostały one wzięte pod uwagę. Należy bowiem zauważyć, że skoro ustawodawca w art. 136 k.p.a. umożliwia organowi odwoławczemu przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, tj. zgromadzenie nowych dowodów, to tym bardziej dopuszczalne jest przeprowadzenie przez organ odwoławczy oceny dowodów już zgromadzonych w aktach sprawy. 7.3. Sąd przypomina, że organ odwoławczy ma nie tylko prawo ale i obowiązek formułowania własnych ocen prawnych stanu faktycznego wynikającego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Dlatego też fakt, że organ I instancji nie ocenił stanu faktycznego przez pryzmat wszystkich adekwatnych i możliwych do zastosowania norm prawnych nie uzasadnia wydania decyzji w warunkach art. 138 § 2 k.p.a. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Kolegium wskazuje dokładnie okoliczności, które w jego ocenie pominięto przy ustaleniu, czy skarżący nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym bez własnej winy. Nie ma zatem przeszkód, aby to SKO dokonało oceny, czy w analizowanym przypadku wystąpiła przesłanka wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Należy przy tym pamiętać, że Kolegium może również zgromadzić nowe dowody, gdyby te już zgromadzone w sprawie nie okazały się wystarczające. Istotne w sprawie jest to aby nie przekroczyć granic uzupełniającego postępowania dowodowego z art. 136 k.p.a. Sąd zauważa przy tym, że w zaleceniach dla organu I instancji, Kolegium nie sformułowało dotychczas żadnych wytycznych dotyczących poszukiwania nowych dowodów – nakazał jedynie ponowną ocenę już zgromadzonych. Zagadnienia dotyczące sposobu doręczania skarżącym pism w postępowaniu zwyczajnym, wynikają wprost z zawartości akt administracyjnych sprawy. Zatem w zasadzie poszukiwanie dodatkowych dowodów może nie być niezbędne. 7.4. Jeżeli natomiast celem działania organu odwoławczego, realizowanym przez wydanie decyzji kasacyjnej, było obejście zakazu reformationis in peius z art. 139 k.p.a., to należy przypomnieć, że stwierdzona przez organ odwoławczy zasadność orzeczenia na niekorzyść strony odwołującej się, nie stanowi ustawowej przesłanki do wydania decyzji z art. 138 § 2 k.p.a. W tym celu należy wykazać naruszenie przepisów postępowania przez organ I instancji, przy jednoczesnym stwierdzeniu, że zakres sprawy konieczny do wyjaśnienia, przekracza prawne umocowanie organu odwoławczego. W realiach niniejszej sprawy, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje wystarczających podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., choć Sąd nie może oczywiście wykluczyć, że takie podstawy istnieją. Nie jest jednak rolą sądu administracyjnego zastępowanie SKO w realizacji przysługujących temu organowi kompetencji, lecz kontrola legalności ich wykonywania. Toteż ponownie rozpoznając sprawę, organ rozważy zastosowanie środków działania przewidzianych w art. 136 i art. 138 k.p.a. i wyda stosowne rozstrzygnięcie, uzasadniając je w odpowiedni sposób. 7.5. Na zakończenie Sąd wyjaśnia, że wbrew intencji autora sprzeciwu, wywołane nim postępowanie sądowe nie służy merytorycznemu rozpoznaniu sprawy. Sąd ocenia wyłącznie to, czy organ odwoławczy wykazał istnienie przesłanek do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Rozpoznając analizowany sprzeciw, Sąd nie mógł zatem władczo wypowiadać się o tym, czy względem skarżących wystąpiła podstawa wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Orzeczenie w tym zakresie należy do właściwego organu administracji, a Sąd mógłby wypowiedzieć się w tym zakresie dopiero na etapie skargi na postanowienie o odmowie wznowienia postępowania lub na decyzję administracyjną, o której mowa w art. 146 w zw. z art. 151 k.p.a. 8. W związku ze stwierdzeniem, że wydając zaskarżoną decyzję, organ odwoławczy naruszył art. 138 § 2 k.p.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. Z tych przyczyn, Sąd orzekł, jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło