VII SA/Wa 994/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi G. P. na pismo Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] marca 2014 r. znak [...] w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia praw pacjenta postanawia: odmówić przyznania adw. I. G. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2014 r. przyznano G. P. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Na tej podstawie, po wystąpieniu Sądu do Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie, pełnomocnikiem skarżącego wyznaczona została adw. I. G. Zarządzeniem z dnia 1 października 2014 r. wezwano skarżącego reprezentowanego przez pełnomocnika do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę G. P. z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego od skargi. W dniu 5 grudnia 2014 r. adw. R. O. działająca z substytucji adw. I. G. złożyła "zażalenie" na postanowienie z dnia 24 listopada 2014 r., a następnie w dniu 19 grudnia 2014 r. skargę kasacyjną od ww. postanowienia. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Pismem z dnia 27 lutego 2015 r. adw. R. O. wniosła o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Podkreślenia wymaga, że przewidziany w art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze obowiązek Skarbu Państwa ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu dotyczy pomocy "udzielonej", a zatem powstaje w przypadku podjęcia przez adwokata czynności związanych bezpośrednio z udzieleniem pomocy stronie, dla której został on wyznaczony. W orzecznictwie akcentuje się, iż ze względu na opłacanie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu ze środków publicznych sąd / referendarz sądowy ma zarazem uprawnienie, jak i obowiązek ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Należy też podkreślić, że udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 września 2012 r. II FZ 727/12 Lex nr 1221331, z dnia 18 października 2007 r. II FZ 515/07 Lex nr 1011762, z dnia 28 maja 2013 r. II FZ 303/13 Lex nr 1318936, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r. II SA/Bk 835/07 Lex nr 479299, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2010 r. I FSK 1648/08 Lex nr 593654). Taka pomoc prawna w niniejszej sprawie nie została G. P. udzielona. Zarządzeniem z dnia 1 października 2014 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia wysłano na adres kancelarii wyznaczonego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu - adw. I. G., został on doręczony w dniu 10 października 2014 r. Wpis nie został uiszczony. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę G. P. z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego od skargi. W dniu 5 grudnia 2014 r. adw. R. O. działająca z substytucji adw. I. G. złożyła "zażalenie" na postanowienie z dnia 24 listopada 2014 r., a następnie w dniu 19 grudnia 2014 r. skargę kasacyjną od ww. postanowienia. Wywiodła w nich, że skarżącego błędnie wezwano do uiszczenia wpisu od skargi, bowiem, po pierwsze – z uwagi na treść art. 239 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skarżący nie miał obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, po drugie – G. P. w skardze zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, a jedynie na skutek omyłki w nadesłanym później formularzu zaznaczył tylko żądanie ustanowienia adwokata. Należy wobec tego zauważyć, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie było wydane na podstawie art. 53 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta pismo Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia praw pacjenta, nie zaś, jak wskazuje pełnomocnik, decyzja Rzecznika Praw Pacjenta w przedmiocie odmowy skierowania na leczenie w oddziale dziennym Wojewódzkiego Szpitala Rehabilitacyjnego w Z.. Warto wobec tego zwrócić uwagę na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2014 r. II OZ 1290/14 LEX nr 1562104, w którym stwierdzono, że norma art. 239 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie znajdzie zastosowania, jeżeli przedmiotem zaskarżenia są kwestie wynikające z przepisów dotyczących praw pacjenta. Odnośnie kwestii nierozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zawartego w skardze warto zauważyć, że w złożonym później na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zmodyfikował swoje żądanie, wnosząc jedynie o ustanowienia adwokata, natomiast Sąd/ referendarz sądowy jest związany zakresem żądania określonym przez stronę w złożonym wniosku niezależnie od tego, czy strona określiła zakres żądania w sposób przemyślany i świadomy, czy na skutek omyłki. Jeżeli nawet jednak adw. I. G. uważała, że doręczone w dniu 10 października 2014 r. zarządzenie o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi było błędne, winna była w odpowiednim czasie stosownie zareagować, a zatem złożyć zażalenie w terminie 7 dni od dnia otrzymania odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. Mogła również w tym samym terminie złożyć w imieniu skarżącego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Żadnego z takich działań adw. I. G., będąca profesjonalnym pełnomocnikiem, jednak nie podjęła. Co istotne, dopiero w dniu 14 listopada 2014 r. adw. R.O. działająca z substytucji adw. I. G. złożyła wypełniony przez G. P. na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Działania wyznaczonego pełnomocnika z urzędu nie spowodowały zatem w niniejszej sprawie poprawy sytuacji prawnej skarżącego, a wręcz przeciwnie, brak odpowiednich i adekwatnych do stanu sprawy działań pełnomocnika skutkował odrzuceniem skargi G.P.. Należy w tym miejscu podkreślić, że adwokatowi czy radcy prawnemu nie przysługuje wynagrodzenie za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, jeżeli "pomoc prawna" została udzielona stronie z uchybieniem podstawowym zasadom staranności i profesjonalizmu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 czerwca 2010 r. II FZ 143/10 LEX nr 643591, z dnia 2 października 2014 r. I FZ 321/14 LEX nr 1528763, z dnia 9 stycznia 2014 r. I OZ 1226/13 LEX nr 14521900). W ocenie referendarza sądowego odrzucenie skargi w niniejszej sprawie było konsekwencją działań pełnomocnika, które nie odpowiadały wymogom profesjonalizmu i należytej staranności. W takiej sytuacji brak jest podstaw do przyznania pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, zarówno za reprezentowanie skarżącego w pierwszej instancji, jak i za sporządzenie skargi kasacyjnej od postanowienia będącego skutkiem nieprofesjonalnych działań pełnomocnika. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), orzeczono jak w sentencji.