VII SAB/Wa 104/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Krystyna Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi N.Z. na Rzecznika Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w przedmiocie : bezczynności organu postanawia : I. przyznać N.Z. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata, II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W dniu 21 maja 2012 r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez N. Z. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 3.225,00 złotych brutto miesięcznie. Wnioskodawczyni podała, że posiada dom o powierzchni 76 m ². Oświadczyła, że innych nieruchomości, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych nie posiada. W uzasadnieniu wniosku wskazała również, że posiada orzeczenie o zaliczeniu do II grupy inwalidzkiej na stałe, a ze względu na wiek i stan zdrowia systematycznie wzrastają ponoszone przez nią wydatki na leczenie. Dodała, iż wskutek doznanych po wypadku urazów zmuszona jest pokrywać także koszty rehabilitacji. Zarządzeniem z dnia 28 maja 2012 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku. W dniu 11 czerwca 2012 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły żądane dodatkowe wyjaśnienia. Z nadesłanych informacji wynika, że miesięczne wydatki jakie wnioskodawczyni ponosi na utrzymanie domu, takie jak: energia elektryczna, telefon, podatek, ubezpieczenie "Na życie", ubezpieczenie majątkowe, woda, wywóz nieczystości płynnych (szambo), wywóz nieczystości stałych, opał z transportem i przygotowaniem (drewno), konserwacja przewodów kominowych oraz koszty remontu domu i pomieszczeń gospodarczych, wynoszą w skali miesiąca 982,42 złotych. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż jej wydatki związane z potrzebami życia codziennego (tj. zakupem żywności, środków czystości i odzieży wynoszą 1.500,00 złotych, a koszty leczenia w tym zakup lekarstw, dojazd do lekarzy, prywatne wizyty lekarskie, rehabilitacja, itd. wynoszą 200,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawczyni podała, iż ponosi także wydatki związane z zakupem prasy i datkami na cele kultu religijnego w wysokości 150,00 złotych. W sumie miesięczne wydatki wnioskodawczyni wynoszą 2.832,42 złotych. Oświadczyła, że nie otrzymuje pomocy od organizacji społecznych, czy państwowych oraz rodziny. Nadmieniła, że wraz z mężem korzysta regularnie z pożyczek z kasy zapomogowo-pożyczkowej byłego zakładu pracy. Dodała, że ze względu na jej podeszły wiek oraz męża, jak również posiadane schorzenia wzrosnąć mogą wydatki, jakie ponosi na ochronę zdrowia. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2012 r. referendarz sądowy przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Od powyższego postanowienia N.Z. wniosła sprzeciw. Wnioskodawczyni powołała się na postanowienie z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 197/11, którym przyznano wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie całkowitym. Wskazała, że niniejsza sprawa jest tożsama ze sprawą IV SA/WA 197/11 i w jej ocenie w sprawie ma miejsce powaga rzeczy osądzonej. Ponadto podniosła, że w okresie ostatniego roku wysokość dochodów jej i męża nie uległa zmianie, a wzrosły wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 19 czerwca 2012 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym dotyczącym w niniejszej sprawie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. W ocenie Sądu wnioskodawczyni wykazała, że pomimo regularnych dochodów nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, taki wydatek przekraczałyby jej możliwości finansowe. Ze względu na zakreślenie w formularzu przez wnioskodawczynię, iż wnosi o ustanowienie adwokata i radcy prawnego z zaznaczeniem, że wybór pozostawia do uznania Sądu dokonano wyboru i ustanowiono wnioskodawczyni adwokata z urzędu. Biorąc pod uwagę dochody wnioskodawczyni i jej męża uznano, że jej ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowego w wysokości wpisu w kwocie 100 zł bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i męża. Wnioskodawczyni posiada stały dochód miesięczny uzyskiwany z tytułu emerytury, co pozwala na sukcesywne poczynienie oszczędności. Analizując wydatki wskazane w piśmie z dnia 5 czerwca 2012 r. Sąd uznał, że wnioskodawczyni wraz z mężem dysponują łącznie kwotą 3225 zł, a ich miesięczne wydatki wynoszą 2832, 42 zł. Wnioskodawczyni ma więc możliwość dysponowania wolnymi środkami finansowymi. Ponadto wnioskodawczyni, przy ograniczeniu niektórych wydatków, nie mających niezbędnego charakteru, będzie w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie i nie spowoduje to utraty jej płynności finansowej. Wysokość wyszczególnionych przez wnioskodawczynię wydatków miesięcznych może być w każdym miesiącu inna, zarówno wyższa, jak i niższa. Z pewnością jednak niektóre wydatki mogą nie pojawić się w niektórych miesiącach roku w ogóle, jak np. z tytułu opłat za węgiel czy drewno, czy też podatek od nieruchomości. Strona wnosząc do Sądu skargę musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Tylko w wyjątkowych sytuacjach może być przyznane stronie prawo pomocy poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. W szczególności prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawczyni zaś do grona takich osób nie należy. Instytucja ta nie może być natomiast nadużywana w sytuacji, gdy wnioskodawczyni ma zapewnione potrzeby bytowe i stały dochód miesięczny. Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z orzecznictwa sądowo-administracyjnego wynika, że przepisy p.p.s.a. nie określają terminów, które zawężałyby czas, w jakim strona może wystąpić z wnioskiem przyznanie prawa pomocy, ani nie zakazują występowania z takim wnioskiem wielokrotnie w toku postępowania. Strona ma możliwość złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy podczas całego postępowania (art. 243 § 1 p.p.s.a.), (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2012 r. , sygn. akt I FZ 526/11, LEX nr 1103923). Przyznane prawo pomocy może być również na każdym etapie postępowania cofnięte. W zakresie postanowień wydawanych w przedmiocie prawa pomocy, nie można mówić o powadze rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, oraz art. 260 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.