VII SAB/Wa 185/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kamiński ( spr.), , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Ewa Machlejd, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J. F. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział [...] postanawia odrzucić skargę. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych złoży J. F., wskazując, że w październiku 2009 r. w Oddziale [...] złożył wniosek o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W odpowiedzi dostał pismo Oddziału ZUS [...] z datą 2 lutego 2010 r. z informują o przekazaniu ww. wniosku do Wydziału Realizacji Umów Międzynarodowych I Oddziału ZUS w Warszawie oraz pismo z dnia 16 lutego 2010 r. z Wydziału Realizacji Umów Międzynarodowych I Oddziału ZUS [...] z informacją, że wniosek został zarejestrowany pod numerem [...], oraz że czas oczekiwania na załatwienie tego typu wniosku znacznie się wydłużył. Skarżący wskazał, że z przepisów prawa nie wynika by przesłanie tego typu informacji przez organ zwalnia go od zachowania terminów prawem przewidzianych do załatwienia wniosku. Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.), zw. dalej k.p.a., organy obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Wobec nie rozpatrzenia wniosku skarżącego do dnia dzisiejszego oraz brak jakiejkolwiek informacji w jego sprawie, skutkował wniesieniem skargi na bezczynność ZUS, która w tym stanie rzeczy jest uzasadniona. W odpowiedzi na skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział [...] wniósł o odrzucenie skargi. W uzasadnieniu stanowiska organ wskazał, że skarżący złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] wniosek o ustalenie prawa do amerykańskiej renty inwalidzkiej z tytułu niezdolności do pracy. Pismem z dnia 30 września 2010 r. skarżący został poinformowany przez I Oddział ZUS [...] Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych, że Oddział ten wystąpił do instytucji ubezpieczeniowej Federal Benefis Unit US Embassy w celu rozpatrzenia uprawnień do amerykańskiej renty inwalidzkiej (12 akt ZUS). Organ wskazał, że skarga na bezczynność organu dopuszczalna jest w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa. W ocenie ZUS skarga złożona przez J. F. nie stanowi skargi w rozumieniu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zw. dalej p.p.s.a. Organ wskazał, że zgodnie z art. 476 § 3 z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), zw. dalej k.p.c., i art. 83 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, ze zm.) przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie. W razie niewydania przez organ decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenia lub inne roszczenia, ubezpieczonemu przysługuje odwołanie do sądu (art. 4779 § 4 k.p.c.). Postępowanie sądowe z zakresu ubezpieczeń społecznych normuje kodeks postępowania cywilnego i sprawy te należą do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw należących do właściwości sądów rejonowych (art. 1 i art. 4778 § 1 k.p.c.) W podobnej sprawie Naczelny Sad Administracyjny, postanowieniem z dnia z 4 lipca 2006 r. sygn. akt II GSK 84/06 orzekł, że sądy administracyjne nie są właściwe do rozpatrywania spraw związanych z przekazywaniem składek na ubezpieczenia społeczne. Także z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1998 r. sygn. akt II UKN 302/98 jednoznacznie wynika, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych na bezczynność organu rentowego przysługuje skarga, o której mowa w art. 4779 § 4 k.p.c. Zatem sprawa wszczęta wskutek skargi J. F. nie należy właściwości sądu administracyjnego i wniosek o jej odrzucenie jest uzasadniony. Z ostrożności procesowej ZUS wskazał, że w dniu 15 października 2010 r. I Oddział ZUS [...] wydał decyzję znak: [...] o odmowie przyznania skarżącemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, z pouczeniem o prawie i terminie złożenia odwołania do Sądu Okręgowego Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie (k. 20 akt ZUS). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu, ponieważ bezczynność będąca przedmiotem skargi nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że rozpoznając sprawę sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy przedmiot skargi podlega kontroli tego sądu. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne został określony w ustawie z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), zgodnie z którą sądy administracyjne w zakresie swej właściwości sprawują kontrolę pod względem legalności, to jest zgodności z prawem, działań lub zaniechań organów administracji publicznej. Kontrola działalności administracji publicznej, sprawowana przez sądy administracyjne ma charakter ograniczony, co oznacza, że objęte są nią jedynie działania administracyjne wskazane w ustawie. W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W art. 3 § 2 p.p.s.a. wskazano katalog spraw, w jakich sądy administracyjne orzekają, sprawując kontrolę nad działalnością administracji publicznej. Zgodnie z tym katalogiem zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlegają: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Ponadto zgodnie z art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. W niniejszej sprawie zaskarżona bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczy nie rozpoznania wniosku J. F. o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych. Choć rozstrzygnięcia organów w tym przedmiocie zapadają na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego to zarówno postępowanie odwoławcze od rozstrzygnięć organu rentowego, jak i jego bezczynności w tym zakresie regulowane są przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. W art. 1 k.p.c. wskazano, że Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe m.in. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Na podstawie tego przepisu sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych zalicza się do spraw cywilnych, w tym na podstawie art. 476 § 3 k.p.c. do takich spraw zalicza się sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie (tak jak mamy do czynienia w niniejszej sprawie). Sprawy tego rodzaju zgodnie z art. 4778 § 1 k.p.c. podlegają kognicji właściwych sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. Jak wynika z powyższych ustaleń sąd administracyjny nie jest właściwy w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Ponadto wskazania wymaga, że w art. 4779 § 4 k.p.c. została przewidziana możliwość zaskarżenia bezczynności organu rentowego. Zgodnie z tym przepisem jeżeli organ rentowy nie wydał decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. Przepis ten nie przewiduje możliwości złożenia skargi na bezczynność organu rentowego do sądu administracyjnego lecz wskazuje drogę sądową przed sądem powszechnym, poprzez złożenie odwołania w przedmiocie bezczynności organu. Droga sądowa w tym zakresie została także wskazana w normach kompetencyjnych dotyczących Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, tj. w art. 83 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem odwołanie do sądu (powszechnego) przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Z powyższego wynika, że sąd administracyjny nie jest powołany do kontrolowania działań lub bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. A zatem wskazana w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. bezczynność organu administracyjnego nie obejmuje swoim zakresie bezczynności w sprawach cywilnych, do których zalicza się m.in. rozpoznanie wniosku o ustalenie wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy. Na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skarga podlega odrzuceniu przez sąd, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Skoro zaskarżona bezczynność jako nieobjęta zakresem właściwości sądu administracyjnego określonej w cytowanych wyżej przepisach, nie podlega rozpoznaniu przez Sąd, a to oznacza, że skargę której jest przedmiotem należało odrzucić. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.