VII SAB/Wa 25/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.H. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J.H. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Głównego Inspektora Sanitarnego postanawia odmówić J.H. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SAB/Wa 25/14 wpłynął na formularzu PPF wniosek J.H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z uwagi na okoliczność, iż skarżący w niniejszej sprawie z mocy ustawy jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, wniosek rozpoznano tylko w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący podał, że gospodarstwo domowe prowadzi z córką. Wskazał, że utrzymuje się ze środków pochodzących z renty w wysokości 1 108,19 zł. W uzasadnieniu wniosku podał, że był bezrobotnym od 1 maja 2003 r. Mieszka na stancji w domu wynajętym o pow. 67 m2. Dodał, że jest osobą schorowaną, przeszedł dwa udary mózgu, których skutki nadal odczuwa. Jest osobą posiadającą trwałą niepełnosprawność, ma kłopoty z poruszaniem się. Nie prowadzi działalności gospodarczej i dochodowej. Stałe wydatki gospodarstwa domowego to miesięcznie 350 zł (podatek za nieruchomość, prąd, woda, ścieki, wywóz śmieci, energia elektryczna, gaz), leki i leczenie około 200 zł, węgiel i opał 700 zł, remonty 100 zł. Wnioskodawca nie posiada oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Córka wnioskodawcy jest studentką studiującą w [...]. Jest właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 0,34 ha przeliczeniowego. Dodatkowo studia córki generują kolejne miesięczne wydatki. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, zarządzeniem z dnia 13 lutego 2015 r. zobowiązano wnioskodawcę - w oparciu o art. 255 p.p.s.a. - do nadesłania w terminie 7 dni dodatkowych wyjaśnień w sprawie, w szczególności poprzez nadesłanie: potwierdzenia wysokości otrzymywanej renty, wyciągów z konta/kont bankowych z ostatnich 3 miesięcy o ile wnioskodawca lub córka takie posiadają, umowy najmu domu w którym wnioskodawca zamieszkuje, potwierdzenia wysokość czynszu najmu domu, zaświadczenia urzędu gminy informującego o wielkości posiadanych przez córkę skarżącego gruntów rolnych i leśnych, oświadczenia o ew. zarejestrowanych na skarżącego lub córkę pojazdów mechanicznych, zaświadczenia z uczelni potwierdzającego okoliczność kształcenia córki oraz wskazującego tryb studiów, dokumentów obrazujących wydatki jakie skarżący poniósł w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie córki (tj. koszty dojazdów, zakwaterowania, opłaty za studia, zakup materiałów edukacyjnych itp. – paragony, rachunki), oświadczenia wskazującego źródła finansowania nauki córki (dochody własne córki - np. stypendia, świadczenie pracy, itp. lub złożenie oświadczenia, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców), oświadczenia za jaką nieruchomość skarżący płaci podatek od nieruchomości, o której wspomina w formularzu, oświadczenia czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, nadesłanie ostatniej decyzji przyznającej pomoc, oświadczenia czy otrzymuje pomoc materialną bądź finansową od rodziny, bądź osób trzecich, jeśli tak wskazania na czym ona polega, nadesłania dokumentu PIT z rozliczeniem dochodów za 2013 r. wnioskodawcy oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które dokonywały rozliczenia z urzędem skarbowym. W dniu 13 marca 2015 r. wpłynęło do Sądu pismo wnioskodawcy z dnia 6 marca 2015 r. w którym wskazał, że wezwanie nie zawiera podstawy prawnej, podstawa dla ww. wezwania nie istnieje, nie został rozpoznany wniosek o wyłączenie referendarza sądowego. Z uwagi na powyższe wniósł o uchylenie ww. zarządzenia. Postanowieniem Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2015 r. sygn. akt VII SAB/Wa 25/14 odmówiono J.H. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Na to orzeczenie zostało złożone zażalenie, które Sąd potraktował jako sprzeciw. Sprzeciw został złożony skutecznie, tj. w zakreślonym terminie. W sprzeciwie J.H. wskazał, że "wnosi zażalenie na pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania." W uzasadnieniu wskazał, że referendarz żąda od wnioskodawcy niemożliwego, że działanie referendarza rażąco narusza prawo. Wnioskodawca nie ma faktur za zakup np. chleba, cukru, kaszy czy soli, bo żaden sklep ich nie wydaje. Jest to świadome i celowe utrudnianie dostępu do pomocy prawnej dla osoby żyjącej w głębokim ubóstwie a tym samym prawa do sądu. Wnioskodawca wskazał, że złożył poprawnie wypełniony formularz, zaś nie jest możliwe aby z każdego banku w Polsce przedłożyć oświadczenia żądane przez referendarza. Wskazał również, że skoro referendarz żąda takich informacji to winien wystąpić do organu podatkowego o informację o dochodach lub zyskach wnioskodawcy. Referendarz nie ma prawa, ani podstawy prawnej żądać wskazanych informacji gdyż przepisy nie zawierają takich uzupełnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawców sprzeciwu - na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie ustanowienia pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Może być więc przyznane jedynie wtedy, gdy strona nie posiada żadnych możliwości ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego bądź też jego ustanowienie spowodowałoby utratę płynności finansowej i mogłoby przyczynić się do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny. Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał dostatecznie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczyć trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne, przekonywujące, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, a to w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a, który daje podstawę do takich właśnie żądań. Powołany przepis art. 255 p.p.s.a., uszczegółowiony w § 4 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy - daje Sądowi oraz referendarzowi możliwość wezwania strony do złożenia dodatkowych informacji bądź dokumentów w sytuacji, gdy jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, co miało miejsce w niniejszej sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2005r., sygn. akt II FZ 794/05). W rozpoznawanej sprawie zarządzeniem z dnia 13 lutego 2015 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia. Skarżący uchylił się od wykazania i uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób określony w wezwaniu. Skarżący nie nadesłał żadnych wyjaśnień, co uniemożliwiło pełną ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Skarżący w formularzu PPF podał ogólnikowe informacje dotyczące stanu rodzinnego oraz dochodów z jakich utrzymuje się z córką. Złożone przez stronę oświadczenie było nieprecyzyjne i zawierało treści ze sobą sprzeczne (wnioskodawca wskazał, że ponosi koszt podatku od nieruchomości, jednakże nie wskazał posiadania żadnej nieruchomości, ponadto podał, że ponosi wspólnie z córką koszty utrzymania jej na studiach, jednakże nie wskazano jakie źródła utrzymania ma córka). Skarżący przede wszystkim nie podał czy posiada konto w jakimkolwiek banku, czy posiada jakąkolwiek nieruchomość, na jakiej uczelni studiuje córka oraz jakie koszty generuje uczęszczanie na uczelnię, nie podał czy otrzymuje jakiekolwiek wsparcie finansowe lub inne od rodziny, znajomych lub instytucji pomagających osobom ubogim - czy pobiera stałe bądź okresowe świadczenia i w jakiej wysokości. Skarżąc nie wyjaśnił czy posiada pojazdy mechaniczne. Nie podał także czy córka podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, umowy zlecenia, czy otrzymuje stypendium i w jakiej wysokości. Nie nadesłał również kserokopii zeznania podatkowego za rok 2013 r. oraz wyciągów z konta lub kont bankowych. Treść żądanych od strony informacji miała na celu ustalenie w sposób bezsprzeczny jego faktycznych możliwości finansowych. Wobec braku udzielenia odpowiedzi przez wnioskodawcę na powyższe informacje należy stwierdzić, że niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych wnioskodawcy, a w konsekwencji ustalenie czy jej sytuacja wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zaznaczyć należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). W niniejszej sprawie, na podstawie informacji podanych w formularzu, Sąd nie może prawidłowo i rzetelnie ocenić sytuacji finansowej wnioskodawcy wskutek nie udzielenia przez niego szczegółowych informacji. Wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajdują się w sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z formularza wniosku nie wynika dostatecznie dużo informacji, na podstawie których Sąd mógłby ocenić sytuację materialną wnioskodawcy w szczególności w świetle nie udzielenia dodatkowych informacji na temat całokształtu sytuacji finansowej, a zatem uniemożliwili sądowi podjęcie decyzji o przyznaniu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dopiero porównanie koniecznych wydatków z wpływami pozwoli na prawidłową ocenę możliwości materialnych strony. Podkreślić należy, że wnioskodawca otrzymuje stale rentę (wg oświadczenia bowiem nie nadesłano wycinku o podstawie naliczenia renty ani wyciągu z konta bankowego jeżeli wnioskodawca takie posiada), co z kolei skłania do wniosku, że jego sytuacja materialna jest stabilna. Renta jest bowiem stale wypłacanym przychodem, z którego skarżący żyje. Gdyby skarżący udzielił odpowiedzi w sposób do którego został zobowiązany Sąd miałby podstawy do oceny czy można skarżącego zaliczyć do osób wyjątkowo ubogich, spełniających warunek do przyznania prawa pomocy. Złożone przez skarżącego oświadczenie jest zaś niewystarczające dla ustalenia jego faktycznych możliwości finansowych. Jeszcze raz podkreślić należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia swojej sytuacji materialnej a zatem przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W związku z niewystarczającym uzasadnieniem wniosku zawartym w formularzu PPF oraz nieustosunkowaniem się skarżącego do zawartych w zarządzeniu pytań, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Sąd w sytuacji braku informacji wymaganych od wnioskodawcy, na których mógłby oprzeć orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy, uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy i zmuszony był odmówić jego przyznania. Z tych względów na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.