VII SAB/Wa 37/16

Dnia 21 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego J. L. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2018 r. w przedmiocie prawa pomocy sprawy ze skargi J. L. na bezczynność Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2018 r. odmawiające J. L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie po rozpoznaniu wniosku J. L., złożonego na formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Starszy referendarz sądowy wskazał, że brak jest uzasadnienia dla przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, ponieważ nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, jednakże pomimo pouczenia nie przedstawił istotnych informacji dotyczących sytuacji finansowej, nie podał wysokości dochodów jakie uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę, wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków w tym ponoszonych opłat oraz stanu rodzinnego i majątkowego. Skarżący w dniu 6 kwietnia 2018 r. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia wskazując, że nie stać go na ponoszenie kosztów, gdyż ma trudności z płynnością finansową i bieżącymi opłatami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosowanie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Z przepisów tych wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "gdy (osoba fizyczna) wykaże". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a. in principio, który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radca prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie nie zrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013, s. 855-856). Skarżący powinien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przedmiotowej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy i uznał, że skarżący nie wykazała w sposób należyty, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tej oceny nie zmieniają okoliczności podane w sprzeciwie. Sytuacja materialna skarżącego budzi uzasadnione wątpliwości Sądu. Nie podał on bowiem wszystkich wymaganych informacji do dokonania oceny jego sytuacji finansowej. Tym samym Sąd podziela ustalenia poczynione przez starszego referendarza sądowego zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Sąd zwraca w tym miejscu uwagę, że przyznanie prawa pomocy jest zależne od wykazania przez osobę fizyczną, nie tyle, że nie posiada żadnego majątku, ale że nie jest w stanie samodzielnie ani z pomocą najbliższych członków rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze całokształt okoliczności, słusznie referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie poprzez odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów sądowych z własnych środków i przerzucenie kosztów tego postępowania na Państwo. Referendarz sądowy zasadnie więc odmówił skarżącemu udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i w sposób właściwy stanowisko to uzasadnił. Wnioskodawca nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Stanowiska tego również nie zdołał obalić wniesionym sprzeciwem. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak na wstępie.