VII SAB/Wa 5/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron, , Sędzia WSA Tadeusz Nowak (spr.), Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Protokolant st. ref. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi P. S. na bezczynność Wojskowego Instytutu Medycznego w [...] skargę oddala. Skarżący P. S. złożył skargę na bezczynność Wojskowego Instytutu Medycznego, zarzucając naruszenie: 1) art. 7 i art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, 2) art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 1, art. 26 ust. 1 i art. 27 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U.2012.159) zwanej dalej u.p.p. , 3) § 78 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, żądając zobowiązania Wojskowego Instytutu Medycznego do realizacji jego żądania w przedmiocie udostępnienia kopii dokumentacji medycznej Poza sporem jest posiadanie przez Wojskowy Instytut Medyczny dokumentacji medycznej Skarżącego jak również gotowość jej udostępnienia w Wojskowym Instytucie Medycznym. Wynika to jednoznacznie ze stanowiska Wojskowego Instytutu Medycznego. Przedmiotem sporu jest forma udostępnienia dokumentacji. Wojskowy Instytut Medyczny stoi na stanowisku, że kopię dokumentacji strona może otrzymać po zgłoszeniu się osobiście do Wojskowego Instytutu Medycznego. Strona Skarżąca twierdzi,że tego rodzaju stanowisko jest nieuzasadnione. Wskazuje, że o udostępnieniu dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych mowa jest, w w art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Ale przepis ten dotyczy udostępniania dokumentacji do wglądu. Natomiast w art. 27 pkt 2 nic o siedzibie nie ma mowy a ten przepis dotyczy kopii dokumentacji medycznej. Zdaniem Skarżącego przyjąć należy, że wolą ustawodawcy było, aby w przypadku sporządzenia wyciągów, odpisów lub kopii dokumentacji udostępnienie odbywało się na takich zasadach, na jakich jest to wygodnie osobie występującej o kopie dokumentacji medycznej, albo w siedzibie zakładu opieki zdrowotnej, albo w miejscu zamieszkania albo w innym miejscu wskazanym przez osobę występującą. Skarżacy wskazał, że Wojskowy Instytut Medyczny nie sprzeciwia się przekazaniu kopii dokumentacji medycznej drogą pocztową, ale uzależnia jej zastosowanie od dostarczenia poświadczonej kopii dokumentu tożsamości jak i poświadczonego notarialnie podpisu. W odpowiedzi na skargę Wojskowy Instytut Medyczny podniósł, że w związku z ochroną danych osobowych oraz koniecznością dochowania tajemnicy lekarskiej, służbowej i zawodowej zachodzi konieczność sprawdzenia dokumentu tożsamości pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego. Podniesiono również, że kopia dokumentacji medycznej wydawana jest odpłatnie. Organ wyjaśnił, że w dniu 19 paździenika 2012 r. P. S. wniósł wezwanie do usunięcia naruszenia prawa i domagał się ponownie przesłania dokumentacji medycznej pocztą lub ewentualnie poprzez pracownika Wojskowego Instytutu Medycznego. W odpowiedzi z dnia 22 października 2012 r. (L.dz. [...]) na powyższe wezwanie, Wojskowy Instytut Medyczny poinformował, że wyda skarżącemu kopie wyniku po zgłoszeniu się osobiście do Kancelarii Medycznej [...] lub prześle drogą pocztową w/w kopię wyniku niezwłocznie po otrzymaniu od skarżącego kopii dokumentu tożsamości potwierdzonej za zgodność z oryginałem lub poświadczonego notarialnie s Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, że ustawodawca nie zapisując, że udostępnienie może odbyć się tylko w siedzibie podmiotu leczniczego dozwolił na wskazanie formy udostępnienia przez pacjenta, Wojskowy Instytut Medyczny stwierdził, że zgodnie z art. 27 powołanej wyżej ustawy, pacjent ma prawo do udostępnienia dokumentacji medycznej poprzez między innymi sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii przez podmiot leczniczy, którego własnościąjest dokumentacja medyczna, ale ta ustawa nic przesądza w jakiej formie ma nastąpić przekazanie udostępnionej dokumentacji. Słowo udostępnienie należy wiązać, zdaniem Instytutu, nie z formułą dowolności środków przekazania tej dokumentacji, a z prawem uprawnionych podmiotów - między innymi wymienionych w art. 26 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - do udostępnienia tej dokumentacji w określony sposób, a więc poprzez wgląd w siedzibie podmiotu leczniczego, czy udostępnienie poprzez sporządzenie jej wyciągów, kopii, odpisów. Należy zadać zatem pytanie, czy Wojskowy Instytut Medyczny kopiując dokumentację medyczną pacjenta i przekazując mu tą skopiowaną dokumentację medyczną po Zdaniem Instytutu, zgodnie z zasadą racjonalnego prawodawcy, logicznym wydaje się, że ustawodawca nie przewidział w art. 27 ust. 2 u.p.p., środków i form przekazywania udostępnionej dokumentacji, ponieważ ze względu na różny charakter podmiotów uprawnionych przekazanie udostępnionej dokumentacji medycznej może odbywać się w różny sposób, a podstawą działania podmiotu zobowiązanego do jej udostępnienia jest przede wszystkim zapewnienie ochrony danych zawartych w tej dokumentacji. Przykładowo na żądanie prokuratury lub sądu między i mymi kopia, 2 wyciąg lub odpis może być przekazana tym organom osobiście lub poprzez operatora pocztowego albo w inny określony sposób zapewniający zachowanie ochrony danych wrażliwych zawartych w dokumentacji medycznej. Instytut podkreślił, ze żadna ustawa nie wskazuje, ani nie nakazuje ani wyraźnie nie zezwala podmiotom leczniczym przesyłania dokumentacji medycznej pocztą. Zatem należy uznać, że ustawodawca w zakresie dostarczenia kopii, czy wyciągu, czy też odpisu pozostawił do decyzji właściciela tych dokumentów, czyli podmiotu leczniczego (wcześniej zwanego zakładem opieki zdrowotnej, zgodnie z ustawą o zakładach opieki zdrowotnej) formę i środek przekazania udostępnionego dokumentu (dokumentacji medycznej). To podmiot leczniczy (zakład opieki zdrowotnej) decyduje o możliwym sposobie realizacji obowiązku, ze względu na to, że na tym podmiocie ciąży obowiązek ochrony tych danych na podstawie art. 23 u.p.p. podmiot musi być pewny, że przekazanie udostępnionego dokumentu lub dokumentów medycznych nie naruszy obowiązku ochrony danych zawartych w dokumentacji medycznej. Podkreślić należy, że podmioty lecznicze w większości przypadków są osobami prawnymi (w tym i również Wojskowy Instytut Medyczny), a więc brak nakazu określonego zachowania w przepisach powoduje, że to podmiot ten decyduje o środkach przekazywania udostępnionych dokumentów', w szczególności, gdy żaden przepis nie zobowiązuje podmiotu leczniczego do przesyłania tych dokumentów pocztą. Powyższe,zdaniem Instytutu, znajduje między innymi potwierdzenie w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 grudnia 2.009 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej utworzonych przez Ministra Obrony Narodowej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 222, poz. 1765), w którym to w rozdziale 7 w § 57 i 58 czytamy, żeudostępnienie dokumentacji i następuje w sposób zapewniający zachowanie poufności i ochronę danych osobowych. Zatem to decyzja kierownika zakładu lub osoby przez niego upoważnionej jest podstawą przekazania (wydania) udostępnionej dokumentacji i co za tym idzie również co do środków i formy tego przekazania. Co więcej, zgodnie z § 58 ust. 2 wyżej wymienionego rozporządzenia, odmowa wydania dokumentacji wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny. Potwierdza to, że władnym do decyzji o udostępnieniu i o wydaniu udostępnionej dokumentacji jest podmiot leczniczy, który jest właścicielem dokumentacji medycznej. Instytut podkreślił, że przekazanie dokumentacji medycznej osobie nieupoważnionej może skutkować odpowiedzialnością karną np. z art. 51 ustawy z dnia 3 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r., Nr 101, poz. 926 z późn. zm.), w którym odpowiedzialność nie ogranicza się do umyślności, lecz obejmuje również swoją normą nieumyślność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie Siedmiu Sędziów, który orzekając w poprzednio obowiązującym stanie prawnym w wyroku z dnia 19 maja 2003 r., sygn. akt OSA 1/03 stwierdził, że pacjent publicznego zakładu opieki zdrowotnej ma uprawnienie do udostępnienia mu dokumentacji medycznej zbiorczej prowadzonej przez zakład opieki zdrowotnej, a w razie odmowy uznania tego uprawnienia przez zakład, może zaskarżyć czynność zakładu do sądu administracyjnego. Choć wyrok ten dotyczy zasadniczo uprawnienia wynikającego z poprzednio obowiązującej ustawy, to niektóre ustalenia dokonane przez NSA nie straciły swojej aktualności. Podkreślić zatem należy, że - jak zauważył NSA w powołanym wyroku - zakład opieki zdrowotnej jest zakładem administracyjnym, który z uwagi na unormowania stanowiące podstawę tworzenia i działalności tego rodzaju zakładów, w określonym zakresie wykonuje funkcje z zakresu administracji publicznej. Tym samym, jak przyjął NSA, stosunek prawny pomiędzy takim zakładem a pacjentem, w zakresie udostępniania pacjentowi dotyczącej jego osoby dokumentacji medycznej jest stosunkiem administracyjnoprawnym, udostępnienie zaś tej dokumentacji następuje w drodze działania (czynności) zakładu, które może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Z uwagi na tożsamość norm dotyczących obowiązku udostępniania pacjentowi dokumentacji medycznej zawartych tak w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej, jak i w obecnie obowiązującej ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, należy przyjąć, iż w obecnym stanie prawnym obowiązek jaki ciąży na podmiocie udzielającym świadczeń zdrowotnych podlega kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne. Mając bowiem na uwadze wynikające z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP prawo dostępu każdego do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych, należy przyjąć, iż możliwość szerokiego dysponowania powyższymi informacjami sprawia, że w tym zakresie podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych należy zaliczyć do kategorii władzy publicznej. Wobec powyższego należy przyjąć, że kontrola z mocy art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 (dalej: ppsa) obejmuje zatem bezczynność organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa . Skarga na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Udostępnianie dokumentacji medycznej służy realizacji prawa dostępu do informacji o stanie zdrowia pacjenta. Prawo to przysługuje w pierwszej kolejności pacjentowi, którego dokumentacja dotyczy, lecz również innym podmiotom, którym prawo to przyznaje ustawa. W niniejszej sprawie to pacjent P. S. żąda udostępnienia mu dokumentacji medycznej za pośrednictwem operatora pocztowego a wobec nie spełnienia jego żądania skorzystał z prawa do skargi. Jak już wskazano na wstępie stosunek prawny pomiędzy zakładem a pacjentem, w zakresie udostępniania pacjentowi dotyczącej jego osoby dokumentacji medycznej jest stosunkiem administracyjnoprawnym, udostępnienie zaś tej dokumentacji następuje w drodze działania (czynności) zakładu, które może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Rozpatrując więc skargę P. S. należy zauważyć, że dokumentacja medyczna jest szczególnym zbiorem danych osobowych. Informacje o stanie zdrowia zawarte w dokumentacji medycznej podlegają zaostrzonemu rygorowi ochrony prawnej, ponieważ zaliczane są do kategorii danych osobowych wrażliwych. Ustawodawca zapewnia szczególną ochronę tego rodzaju danych i dlatego w art. 27 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.) wprowadza generalny zakaz przetwarzania danych0stanie zdrowia, kodzie genetycznym, nałogach lub życiu seksualnym. Zakaz przetwarzania danych wrażliwych stanowi przejaw konstytucyjnej zasady ochrony prywatności (art. 51 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Szczególna ochrona danych o stanie zdrowia realizowana jest również poprzez obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej. Lekarz, pielęgniarka lub położna mają obowiązek zachować w tajemnicy informacje związane z pacjentem, a uzyskane w związku z wykonywaniem zawodu. W ten sposób dokumentacja medyczna podlega tajemnicy zawodowej, ponieważ zawiera tego rodzaju dane. Biorąc więc pod uwagę żądanie Strony skarżacej oraz wyjaśnienia organu, Sąd stwierdza, że sposoby "udostępniania" dokumentacji medycznej wymienione zostały w art. 27 u.p.p. Są to: 4) wgląd w dokumentację w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, 5) sporządzenie wyciągów, odpisów lub kopii oraz 6) wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia tej dokumentacji. Sąd stwierdza również, że od zakazu przetwarzania danych wrażliwych przewidziano wyczerpująco wskazane w ustawie wyjątki, których nie wolno interpretować rozszerzaj ąco. Każdorazowo upoważnienie do udostępnienia dokumentacji medycznej musi zaleźć podstawę w akcie prawnym rangi ustawy. Skoro tak to podnieść należy, że w przypadku braku określenia w ustawie sposobu wydania dokumentacji medycznej (odbiór osobisty lub za pośrednictwem poczty) można uznać za uzasadnione obawy Instytutu przekazania dokumentacji medycznej osobie nieuprawnionej. Potwierdza to § 57 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w którym wskazano, że udostępnienie dokumentacji następuje w sposób zapewniający zachowanie poufności i ochronę danych osobowych a w § 58 że odmowa wydania dokumentacji wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny. Organ administracji publicznej jest obowiązany do doręczania pism w przypadkach wyraźnie określonych w kodeksie, w szczególności w odniesieniu do decyzji i postanowień (art. 109, 125). Z natury rzeczy obowiązkiem tym są objęte pisemne wezwania (art. 54) i zawiadomienia. Z ogólnej zasady czynnego udziału stron w postępowaniu wynika, że organ administracji publicznej jest obowiązany doręczać stronom i uczestnikom postępowania także te pisma sporządzone przez organ lub wniesione do organu przez strony i uczestników postępowania, z którymi strona powinna być zaznajomiona ze względu na to, że dotyczą jej praw i obowiązków o charakterze zarówno materialnym, jak i proceduralnym. Innego rodzaju pisma należy doręczać tylko wówczas, gdy zaznajomienie z nimi stron i uczestników postępowania jest niezbędne dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast przesłanie wniosku o wydanie dokumentacji medycznej pocztą bez potwierdzenia, że wniosek składa upoważniona osoba może narazić Instytut na zarzut udostępnienia dokumentacji medycznej osobie trzeciej. Należy podnieść, że w innym przypadku nie wiadomo tak naprawdę, czy wniosek został przesłany przez osobę, która podpisuje się we wniosku, czy nie jest to np. osoba trzecia, czy też nawet osoba pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym, która w jakimś celu ma interes w tym by dowiedzieć się o chorobach pacjenta. Z całą stanowczością należy wskazać, że nieprawdą jest, że poczta dostarcza przesyłki tylko osobie wskazanej w adresie, bo powszechną praktyką jest stosowanie formuły doręczenia zastępczego, a więc pracownik poczty może również przekazać tą przesyłkę dorosłemu domownikowi lub dozorcy domu itp. W związku z tym, że Instytut wyraża gotowość wyda skarżącemu kopii wyniku po zgłoszeniu się osobiście do Kancelarii Medycznej [...] lub przesłania drogą pocztową w/w kopii wyniku niezwłocznie po otrzymaniu od skarżącego kopii dokumentu tożsamości potwierdzonej za zgodność z oryginałem lub poświadczonego notarialnie skarżącego podpisu umożliwiającego potwierdzenie, że skarżący jest osobą uprawnioną do uzyskiwania dokumentacji medycznej oznaczonej danymi: P. S. to nie można Instytutowi skutecznie zarzucić bezczynności. W ocenie Sądu, Wojskowy Instytut Medyczny zachował należytą staranność domagając się potwierdzenia tożsamości osoby będącej pacjentem Instytutu. Podkreślić w tym miejscu trzeba istnienie tajemnicy korespondencji ustanowionej przez art. 49 Konstytucji jak i przez art. 39 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe. W tej sytuacji, na podstawie art. 151 p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.