VII SO/Wa 13/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Machlejd (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia F. Z. w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić Stowarzyszeniu F. Z. w B. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Stowarzyszenie F. Z. w B., wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zarządzeniem z dnia 19 czerwca 2015 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie wezwał stowarzyszenie do nadesłania dodatkowych wyjaśnień. W złożonym wniosku stowarzyszenie podało, że działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie jest nastawione na osiąganie zysków, działa dla dobra publicznego oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Strata finansowa z działalności Stowarzyszenia wyniosła za rok 2006 - 1 085,71 zł., 2007 - 10 178,47 zł., 2008 – 6 296,18 zł; w 2009 r. – 1 557,12 zł; w 2010 r. – 30 907,01 zł, w 2011 r. - 82 666,76 zł, w 2012 r. – 97 550,17 zł, w 2013 r. – 114 904,84 zł. Strona skarżąca nie posiada majątku (ruchomości i nieruchomości), jest zadłużona z tytułu egzekucji komorniczych na kwotę około 20 000 zł. W latach 2012, 2013 i 2014 organizacja ta nie osiągnęła dochodu. Stowarzyszenie nie ma również środków finansowych na koncie bankowym - zostało ono zablokowane tytułem prowadzonej egzekucji. Stowarzyszenie F. Z. w B. działa w formie stowarzyszenia zwykłego, celem tej działalności jest: ochrona środowiska i przyrody, ekologia, ekorozwój, demokracja, prawa człowieka itp. Środkami działania organizacji są m.in. udział w akcjach społecznych i w postępowaniach administracyjnych mających na celu ochronę środowiska lokalnego. Aktualnie w skład stowarzyszenia wchodzi trzech członków, którzy działają społecznie i nieodpłatnie, w roku 2012, 2013 i 2014 organizacja ta nie osiągnęła dochodu. Składki członkowskie nie są pobierane. Stowarzyszenie nie posiada majątku, środków trwałych oraz rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. starszy referendarz sądowy odmówił stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Stowarzyszenie wniosło w terminie sprzeciw od postanowienia z dnia 11 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że stowarzyszenie działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, działa dla dobra publicznego oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Stowarzyszenie nie posiada na koncie zgromadzonych środków finansowych. Konto to zostało zablokowane z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej kwoty 20 000 zł. Strona skarżąca od lat wykazuje stratę finansową tj. w okresie 2006 – 2013 r. Ponadto stowarzyszenie aktualnie znajduje się i podejmuje jedynie czynności zmierzające do zakończenia działalności oraz nie posiada żadnych środków pieniężnych zgromadzonych na kontach bankowych, jest zadłużone i rok 2013 zamknęło stratą w wysokości 114.904,84 zł. Wskazać należy, że jednym z celów działania stowarzyszenia jest wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi. Wskazać należy, że w skład stowarzyszenia wchodzi trzech członków, którzy działają społecznie i nieodpłatnie. Składki członkowskie nie są pobierane – powyższe informacje wynikają z wniosku PPPr stowarzyszenia z dnia 15 lipca 2015 r. (karta 82). Stowarzyszenie we wniosku tym wskazało, że: "składki byłyby złodziejstwem, porównując to do miliardowych kosztów z podatków marnotrawionych przez instytucje państwowe np. WSA. Przychody i składki to 0 zł." Zdaniem Sądu, strona skarżąca zrezygnowała z pobierania składek członkowskich, a jednocześnie nie zapewnia środków na swoją działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań. W takiej sytuacji stwierdzić trzeba, że strona skarżąca sama pozbawiła się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Stowarzyszenie posiada pełne, przewidziane ustawą, możliwości pozyskiwania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą określoną statutem działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec tego realizując cele statutowe członkowie stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08, oraz w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 133/09, członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić żadnej działalności. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Realizując cele statutowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie stowarzyszenia powinni z kolei w razie trudności w prowadzeniu działalności statutowej podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. ustalenie składek. Wskazać również należy, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Skarżące stowarzyszenie nie wykazało, by podejmowało działania mające na celu pozyskanie środków na finansowanie swojej działalności. Stowarzyszenie działając aktywnie winno również zadbać o zwiększenie źródeł finansowania. Nie można bowiem przerzucać ciężaru finansowania stowarzyszenia na Państwo, a więc finansowania działania podmiotów prywatnych ze środków publicznych. Zasadą pozostaje bowiem prowadzenie działalności osób prawnych, jak i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, na bazie ich majątku własnego. Stowarzyszenie prowadząc swoją działalność powinno zgromadzić odpowiednią kwotę pieniężną pochodzącą przede wszystkim ze składek członkowskich, a dopiero jeżeli to okaże się niewystarczające, szukać pomocy finansowej chociażby poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z tego względu stowarzyszenie powinno zapewnić odpowiednie środki na utrzymanie i bieżącą działalność przede wszystkim we własnym zakresie. Koszty sądowe, mają równorzędny charakter z innymi bieżącymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot i powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Analizując wniosek wskazać należy, że nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych na pokrycie kosztów sprawy sądowej i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Stowarzyszenie nie ustanawiając w ogóle składek członkowskich i rezygnując z ich pobierania, samo pozbawiło się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań przed sądem, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej. Przyznanie prawa pomocy w sytuacji w jakiej znajduje się stowarzyszenie prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszeń i fundacji byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Natomiast odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie – okoliczności te nie zostały jednak wykazane w niniejszej sprawie. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, jak również z faktu, iż stowarzyszenie nie wykazało, iż z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Nawet faktyczny brak środków finansowych i majątku trwałego w sytuacji niewykorzystywania przez stronę możliwości zarobkowych nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sytuacji gdy same stowarzyszenie nie stara się o ich pozyskanie. Stowarzyszenie inicjując postępowanie sądowo-administracyjne, a następnie uczestnicząc w nim powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z nim kosztów. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.