VII SO/Wa 29/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Fundacji [...] "[...]" z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Fundacji [...] "[...]" z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu kosztów dozoru oraz wynagrodzenia za dozór nad pojazdem postanawia: odmówić Fundacji [...] "[...]" z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na formularzu PPF wniosek Fundacji [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy. Wniosek został złożony w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż Fundacja [...] z siedzibą w W. jest jednostką prowadzącą działalność w celu aktywizowania działań oraz tworzenia materialnych i społecznych warunków ma rzecz rozwoju sportu i kultury fizycznej (cel określony w KRS). W uzasadnieniu wniosku wskazało, że aktualny stan finansowo-majątkowy Fundacji [...] w W. uniemożliwia jej uiszczenie jakiejkolwiek opłaty od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Obecnie kwota zobowiązań obciążających Fundację przekracza 1 800 000 zł. Egzekucję komorniczą prowadzi przeciwko Fundacji Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla [...] w W., pod sygn. akt [...]. Poza tym egzekucję skarbową prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego W., zaś liczne upomnienia wystawia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - I Oddział w W.. Fundacja nie prowadzi obecnie żadnej działalności operacyjnej. W chwili obecnej Fundacja nie zatrudnia żadnego pracownika w oparciu o umowę o pracę lub inne umowy. Prezes Fundacji wykonuje swoje czynności nieodpłatnie - w związku z jej trudną sytuacją finansowo-majątkową. Fundacja nie posiada żadnego majątku trwałego, który można by spieniężyć. Z oświadczeń Prezesa Zarządu Fundacji wynika, że wartość środków trwałych Fundacji na dzień 1 lutego 2018 r. nie przekracza 3 500 zł - zaś środki trwałe poniżej ww. kwoty umarzane są w całości. Fundacja nie notuje przychodów z żadnych źródeł. Fundacja nie posiada żadnych środków finansowych. W chwili obecnej Fundacja nie posiada rachunku bankowego w żadnym banku. Na zamkniętym już rachunku bankowym Fundacji ostatni obrót miał miejsce w styczniu 2015 r. i dotyczył wypłaty zaległego wynagrodzenia na rzecz trzech pracowników. Wskazać należy, że profesjonalny pełnomocnik Fundacji nie pobiera w chwili obecnej żadnego wynagrodzenia za zastępstwa procesowe w jej imieniu. W zasadzie jedynymi wierzytelności na rzecz Fundacji są należności od Skarbu Państwa za dozór i przechowanie pojazdów na parkingu depozytowym w okresie od 1994-2014, tj. wierzytelności za czynności, które są przedmiotem m. in. skargi, co do której Fundacji wnosi o zwolnienie od opłaty sądowej, i do zakończenia postępowań administracyjnych oraz sądowo-administracyjnych w tym przedmiocie Fundacja nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi. Sytuacja finansowo-majątkowa Fundacji stała się krytyczna jesienią 2014 r., że wnioskiem z dnia [...] października 2014 r. jej Prezes złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. Jednakże postanowieniem z dnia 12 stycznia 2015 r. Sąd Rejonowy dla [...] w W., X Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych, oddalił wniosek na podstawie art. 13 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego. Przyczyną oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości było ustalenie, że majątek Fundacji "nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania". W sprawie zważono, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2013 r. poz. 1369 ze zm.) - prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym (pkt 1) może być przyznane, gdy podmiot ten wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym (pkt 2) - gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba (prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób i instytucji toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością. Działalność ta wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – również sądowych. Również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu np. z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zdaniem orzekającego, skarżąca Fundacja nie wykazała w sposób skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy sądowej. Fundacja nie przedstawiła swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Przede wszystkim należy wskazać, że wszystkie materiały złożone razem z wnioskiem nie są aktualne. Ostatnią datę noszą oświadczenia Prezesa Zarządu Fundacji, które są z kwietnia 2017 r. Pozostałe dokumenty nadesłane do sprawy to dokumenty z lat 2014 - 2016. Fundacja wskazuje, że nie posiada żadnych środków na bieżącą działalność, jednak z akt sprawy brak jest jakichkolwiek danych potwierdzających aktualną sytuację materialną strony. Ponadto należy zauważyć, że przedmiotem sprawy jest zwrot kosztów dozoru oraz wynagrodzenia za dozór nad pojazdem przechowywanym na parkingu. Brak jest danych dotyczących własności parkingu na których Fundacja przechowuje, bądź przechowywała samochody. Z akt sprawy wynika, że Fundacja domaga się zwrotu za przechowywanie 41 pojazdów oraz motoroweru i dwóch rowerów. Należy również wskazać, że zgodnie z ustawą z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz.U. z 2016 r. poz. 40) fundacja może prowadzić działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji jej celów. Z okoliczności sprawy wynika, że Fundacja [...] prowadzi działalność zarobkową (przechowywanie pojazdów), natomiast obecnie znalazła się zgodnie z oświadczeniem w trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie posiada środków na prowadzenie działalności. Zdaniem orzekającego pomimo sytuacji, w której znalazła się Fundacja, brak jest podstaw do przyznawania prawa pomocy podmiotowi, który ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a tylko z wiadomych sobie przyczyn jej nie prowadzi. Należy również zauważyć, że Fundacja nie załączyła do sprawy swojego statutu. Zatem niemożliwe w tej sytuacji jest dokonanie oceny, czy niniejsza sprawa związana jest z działalnością statutową Fundacji. Skoro Fundacja zdecydowała się na prowadzenie sprawy sądowej powinna zapewnić na ten cel środki, tym bardziej, że oczywistym jest, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy sprowadza się zatem do finansowania działalności Fundacji ze środków Skarbu Państwa. Fundacja natomiast chcąc realizować swoje cele statutowe winna zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Fundacja zatem ma realną możliwość pozyskiwania środków finansowych z przewidzianych ustawą form finansowania, a brak prowadzenia działalności gospodarczej czy brak majątku nie zwalnia jej od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Zatem stwierdzić należy, że Fundacja mając zapewnioną w ustawie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność Fundacji byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Fundacja musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której została utworzona i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków finansowych w przewidziany prawem sposób. Fundacja prowadząc swoją działalność powinna zgromadzić odpowiednią kwotę pieniężną pochodzącą przede wszystkim z działalności, a dopiero jeżeli to okaże się niewystarczające, szukać pomocy finansowej chociażby poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z tego względu Fundacja powinna zapewnić odpowiednie środki na utrzymanie i bieżącą działalność przede wszystkim we własnym zakresie. Koszty sądowe, mają równorzędny charakter z innymi bieżącymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot, w tym należnościami publicznoprawnymi i powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Pamiętać należy, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), powinna wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2006 r., str. 504). Odnosząc te okoliczności do niniejszej sprawy wskazać należy, że wpis sądowy w sprawie wynosi 200 zł. Pozostałe koszty sądowe są kosztami ewentualnymi, które nie muszą się pojawić w sprawie i są to: kwota 100 zł. opłaty kancelaryjnej za sporządzanie uzasadnienia wyroku (jeżeli uzasadnienie nie będzie sporządzane z urzędu) i 100 zł wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, jeżeli strona zdecyduje się na wniesienie skargi kasacyjnej. Koszty te jeżeli się pojawią to będą rozłożone w czasie, stąd istnieje możliwość odpowiedniego przygotowania się do ich poniesienia. Wskazać również należy, że z danych zawartych w formularzu PPF nie wynika, by Fundacja podjęła jakiekolwiek działania mogące zwiększyć jej dochody. Zatem uznano, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych na pokrycie przez wnioskodawcę kosztów postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.