VII SPP/Wa 487/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R T od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2020 r. sygn. akt VII SPP/Wa 487/19 w sprawie ze skargi R T na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2019 r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 10 marca 2020 r. sygn. akt VII SPP/Wa 487/19 starszy referendarz sądowy odmówił R T przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 23 marca 2020 r. (data nadania) R T wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając referendarzowi sądowemu niewskazanie podstawy prawnej odmowy przyznania prawa pomocy oraz naruszenie zasady nemo iudex in causa sua. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie do art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawidłowo referendarz sądowy ocenił, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że wnioskodawca wraz z żoną miesięcznie uzyskuje dochody z emerytury w łącznej kwocie 3952 zł. Z kolei miesięcznie stałe koszty utrzymania rodziny (z pominięciem kosztów zakupu wyżywienia, odzieży, środków czystości itp.) wynoszą około 2609 zł. Ponadto wnioskodawcy przysługuje prawo własności nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym oraz dwóch samochodów marki Mercedes. W całości zaaprobować trzeba ocenę dokonaną przez referendarza sądowego, że zestawienie wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę oraz dochodów rodziny nie wskazuje na brak możliwości poczynienia oszczędności pozwalających na uiszczenie kosztów sądowych w kwocie 100 zł. Zauważyć przy tym trzeba, że wnioskodawca we wniesionym przez siebie sprzeciwie w żaden sposób nie odniósł się do dokonanej przez referendarza sądowego oceny jego sytuacji finansowej i nie przedstawił żadnych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyjęcia, że ocena ta została dokonana w sposób nieprawidłowy. Brak zakwestionowania ustaleń referendarza sądowego i nieprzedstawienie okoliczności stanowiących podstawę do odmiennej oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy stanowi potwierdzenie, że sytuacja ta pozwala na uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy i jego żony. Podkreślić także należy, że strona wnosząc skargę do sądu winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą wyjątkowo trudną sytuację materialną nie są w stanie wygospodarować żadnych środków na pokrycie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu sądowym. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, by znajdował się w takim położeniu. Skarżący w sprzeciwie zarzucił, że zaskarżone postanowienie narusza zasadę nemo iudex in causa sua. Zdaniem skarżącego orzekanie przez WSA w Warszawie stanowi naruszenie tej zasady, bowiem sąd jako beneficjent opłaty sądowej nie powinien orzekać w sprawie zwolnienia strony od opłaty sądowej. Zarzut ten ocenić należy jako nieuzasadniony, bowiem przepisy p.p.s.a. określają właściwość sądu w sprawach o zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Właściwym w sprawie niniejszej jest Wojewódki Sąd Administracyjny w Warszawie i sąd ten jest niewątpliwie właściwy w zakresie rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Dodatkowo także wskazać trzeba, że zgodnie z art. 212 § 2 p.p.s.a. opłaty sądowe są dochodami budżetu państwa. Powyższe oznacza, że sąd nie jest bezpośrednio beneficjentem uiszczonych w sprawie opłat, lecz jest nim budżet państwa. W związku z powyższym, Sąd postanowił na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jak w sentencji.