VIII SA/Wa 1039/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Sławomir Fularski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2011 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów w sprawie zapytania o status pokrzywdzonego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w L. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego B. K. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją nr [...] z [...] stycznia 2009 r. Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w L. Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu biorąc za podstawę art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej Kpa) w związku z art. 31 ust. 1 pkt 1, art. 31 ust. 1 pkt 2 lit. a oraz art. 31 ust. 1 pkt. 2. lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63 poz. 424, ze zm., dalej zwana ustawą o IPN), po rozpatrzeniu wniosku B. K. (skarżącego) z dnia [...] lutego 2005 r. odmówił udostępnienia następujących zapisów i dokumentów: 1. zapisu w kartotece b. Biura "[...]" [...] - karta [...], 2. zapisu z dziennika rejestracyjnego [...] w R. do Nr [...], 3. zapisu z dziennika rejestracyjnego [...] w R., sygn. [...] do Nr [...], 4. zapisu w kartotece ogólnoinformacyjnej b. Wydziału "[...]" [...] w K. i R. – karta [...], 5. zapisu w kartotece ogólnoinformacyjnej b. Wydziału "[...]" [...] w K. i R. - karta [...], 6. zapisu w kartotece ogólnoinformacyjnej b. Wydziału "[...]" [...] w K. i R. – karta [...], 7. zapisu w kartotece ogólnoinformacyjnej b. Wydziału "[...]" [...] w K. i R.– karta [...], 8. zapisu w kartotece ogólnoinformacyjnej b. Wydziału "[...]" [...] w K. i R. – karta [...], 9. zapisu w kartotece ogólnoinformacyjnej b. Wydziału "[...]" [...] w K. i R. – karta [...], 10. informacji o osobie z komputerowego zbioru danych b. Służby Bezpieczeństwa ([...]), 11. informacji o osobie z komputerowego zbioru danych b. Służby Bezpieczeństwa ([...]), 12. zapisu w kartotece pomocniczej b. SB [...] w R. (TW według pseudonimów) - karta [...], 13. zapisu w kartotece pomocniczej b. SB [...] w R. (TW według miejsca pracy) - karta [...], 14. zapisu w kartotece pomocniczej b. SB [...] w R. (TW według miejsca zamieszkania) - karta [...], 15. zapisu w kartotece pomocniczej b. SB [...] w R. (TW według wykonywanego zawodu) - karta [...], 16. zapisu w książce ewidencji mikrofilmów b. Wydziału "[...]" [...] w R. do Nr [...] - sygn. IPN [...] [...] poz. [...], 17. kart: [...]-[...], [...]/1v, [...], [...]-[...], [...]-[...], [...]-[...], [...]-[...] z akt Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w R. o sygn. IPN [...] [...] (IPN BU [...], [...] R. [...]), 18. klatek: [...]-[...], [...]-[...], [...]-[...], [...], [...], [...]-[...] z mikrofilmu Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w R. o sygn. IPN [...] [...] (IPN BU [...], WUSW R. [...]); Decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2009 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej IPN), na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 31 ust. 1 pkt 1 oraz art. 31 ust. 1 pkt 2 lit. a) i b) ustawy o IPN, po rozpatrzeniu odwołania B. K. z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Podał, iż w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono materiały archiwalne dotyczące skarżącego, które zostały przeznaczone do udostępnienia do wglądu stronie w dniu [...] lutego 2009 r. w formie zanonimizowanych kopii. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddziału IPN odmówił udostępnienia części dokumentów z uwagi na to, że zawierały informacje wypełniające dyspozycje art. 31 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 2 lit. a i b ustawy o IPN. Prezes IPN wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o IPN, każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci o udostępnienie do wglądu kopii dotyczących go dokumentów. Stosownie zaś do art. 30 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, Instytut Pamięci udostępnia kopie dostępnych dokumentów, o których mowa w ust. 1, dotyczących wnioskodawcy, z wyjątkiem dokumentów: wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Odmowa uwzględnienia wniosku, o którym mowa w art. 30, może dotyczyć dokumentów: 1. wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji, 2. z których treści wynika, że wnioskodawca: a) był traktowany przez organy bezpieczeństwa jako tajny informator lub pomocnik przy operacyjnym zdobywaniu informacji, b) zobowiązał się do dostarczania informacji organowi bezpieczeństwa państwa lub świadczenia takiemu organowi jakiejkolwiek pomocy w działaniach operacyjnych, c) realizował zadania zlecone przez organ bezpieczeństwa państwa, a w szczególności dostarczał temu organowi informacji. Po zapoznaniu się z treścią zapisów szczegółowo wymienionych w rozstrzygnięciu decyzji, których udostępnienia odmówiono wnioskodawcy organ stwierdził, że wypełniają one przesłanki, o których mowa w art. 31 ustawy o IPN. Z analizy dokumentów wynika, że skarżący był traktowany przez organy bezpieczeństwa jako tajny informator lub pomocnik przy operacyjnym zdobywaniu informacji oraz zobowiązał się do dostarczania informacji organowi bezpieczeństwa państwa lub świadczenia takiemu organowi jakiejkolwiek pomocy w działaniach operacyjnych. Ponieważ akta dotyczące skarżącego zawierają dokumenty o których mowa w art. 31 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a i b ustawy o IPN, zasadnie odmówiono ich udostępnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wydanemu rozstrzygnięciu postawił zarzut naruszenia interesu prawnego oraz błędne ustalenie, że był traktowany jako tajny współpracownik organów bezpieczeństwa przy zdobywaniu informacji, a także zobowiązał się do dostarczenia informacji organom bezpieczeństwa i udzielać pomocy w podejmowanych przez te organy działaniach operacyjnych. Skarżący wskazał, iż przez wiele lat prowadził działalność opozycyjną (w ramach związku zawodowego "[...]"), był z tego powodu internowany oraz zwolniono go z pracy. W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt VIII SA/Wa 446/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił postępowanie w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 9 lipca 2009 r. skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1788/08 przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne następującej treści: czy przepis art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN jest zgodny z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 51 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w takim zakresie, w jakim odmawia on zainteresowanym udostępnienia dotyczących ich dokumentów. Sąd stwierdził, iż rozstrzygnięcie wskazanego pytania prawnych będzie miało istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy ze skargi skarżącego, co wyczerpuje przesłanki z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwana p.p.s.a.). Wyrokiem z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt P 37/09 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: 1. Art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424, Nr 64, poz. 432, Nr 83, poz. 561, Nr 85, poz. 571 i Nr 140, poz. 983, z 2009 r. Nr 178, poz. 1375 oraz z 2010 r. Nr 79, poz. 522 i Nr 94, poz. 602), w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 maja 2010 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 79, poz. 522), jest niezgodny z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Art. 31 ust. 2 zdanie drugie oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, są niezgodne z art. 2 oraz art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 3. Art. 32 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 4. Art. 32 ust. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, jest niezgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 5. Art. 32 ust. 8 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Postanowieniem z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 446/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podjął zawieszone postępowanie i w związku z tym sprawa ze skargi B. K. na decyzję Prezesa IPN z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] została zarejestrowana pod nową sygnaturą akt VIII SA/Wa 1039/10. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga podlega uwzględnieniu, albowiem zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 31 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN, w brzmieniu tej ustawy obowiązującym do dnia 26 maja 2010 r., odmowa uwzględnienia wniosku, o którym mowa w art. 30 tej ustawy (wniosku o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy), w zakresie dotyczącym udostępnienia dokumentów wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Decyzja ta jest równoznaczna z odmową realizacji praw określonych w art. 33 ust. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdzając niezgodność powołanego przepisu z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 października 2010 r. podkreślił, że przepis ten narusza konstytucyjne prawo dostępu każdej osoby do dotyczących jej urzędowych dokumentów i zbiorów danych, o których mowa w art. 51 ust. 3 Konstytucji. Ograniczenie to jest nadmierne i nieproporcjonalne, ponieważ istota wolności i praw, o których mowa w art. 51 ust. 4 i art. 47 Konstytucji zostaje naruszona. Trybunał wskazał, że ograniczenie dostępu do dokumentów powoduje nieuprawnione wkroczenie w autonomię informacyjną jednostki, ograniczenie środków, na podstawie których mogłaby realizować konstytucyjnie zagwarantowane prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą. A to z kolei jest równoznaczne z naruszeniem art. 51 ust. 4 Konstytucji i korespondującego z nim art. 47 Konstytucji, wyrażającego ochronę prawa do prywatności. Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należało, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji są dotknięte wadą dającą podstawę do wznowienia postępowania, określoną w art. 145a § 1 Kpa. Zgodnie z tym przepisem, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W sprawie nie budzi wątpliwości, że zaszła przesłanka określona powołanym przepisem. Z tego też względu, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę obowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważa jednocześnie, że wobec wskazanej wyżej podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji (art. 145a § 1 Kpa) zaszła podstawa umożliwiająca rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 1 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego i stwierdzeniu, że decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, Sąd zastosował art. 119 pkt 1 p.p.s.a. Wskazania przy tym wymaga, że Sąd nie stwierdził wystąpienia w sprawie przesłanek stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, o których mowa w art. 156 § 1 Kpa. W ocenie Sądu nie zachodzi również przeszkoda do rozpoznania niniejszej sprawy we wskazanym trybie na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. Utrata, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt P 37/09, mocy obowiązującej przepisu art. 32 ust. 4 ustawy o IPN, w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 maja 2010 r., nie powoduje bowiem, że sąd administracyjny nie może rozpoznać takiej sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 120 w związku z art. 119 pkt 1 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej przeprowadzą postępowanie i wydadzą rozstrzygnięcia z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt P 37/09. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w związku z art. 145a § 1 k.p.a. oraz art. 119 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości w oparciu o przepis art. 152 tej ustawy. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania wydane zostało na podstawie art. 200 p.p.s.a.