VIII SA/Wa 1072/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Sędzia WSA Sławomir Fularski, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. 1.1. Zaskarżoną decyzją z [...] września 2010 r., po rozpatrzeniu odwołania K. K. (dalej: "skarżący"), Dyrektor Izby Celnej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor IC") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w R. (dalej: "organ I instancji" lub "Naczelnik UC") z [...] lutego 2008 r. Przedmiotem tych decyzji było retrospektywne zaksięgowanie należności celnych związanych z importem samochodu osobowego. 1.2. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania w sprawie oraz powołał się na ustalenia faktyczne organu I instancji. Z ustaleń tych wynika, że na podstawie zgłoszenia celnego dokonanego przez skarżącego (SAD nr [...] z [...] kwietnia 2005 r.) objęto procedurą dopuszczenia do obrotu importowany ze Sz. samochód ciężarowy marki [...]. Do zgłoszenia skarżący załączył umowę sprzedaży z [...] kwietnia 2005 r., określającą cenę zakupionego pojazdu na kwotę [...] CHF. Umowa zawierała deklarację o unijnym pochodzeniu towaru. Rewizja celna towaru przeprowadzona przez funkcjonariusza po przyjęciu zgłoszenia celnego, nie wykazała widocznych uszkodzeń zewnętrznych pojazdu. W związku z niskimi wartościami pojazdów importowanych ze Sz., Departament Kontroli Celno–Akcyzowej Ministerstwa Finansów wystąpił z wnioskiem do szwajcarskiej administracji celnej o zweryfikowanie umów kupna – sprzedaży, faktur, a także innych dokumentów, na podstawie których dokonano zakupu importowanych pojazdów samochodowych. W wyniku dokonanej weryfikacji władze celne Sz. ustaliły, że wartości samochodów wykazane w fakturach, umowach i rachunkach są zaniżone i nie odpowiadają rzeczywistym cenom rynkowym występującym w Sz.. Sporządziły wykaz nieistniejących lub nieodnalezionych firm. W wykazie znalazła się m.in. [...], tj. firma, która zdaniem organów została ujawniona jako sprzedawca w treści umowy sprzedaży, załączonej przez skarżącego do zgłoszenia celnego. Naczelnik UC decyzją z [...] lutego 2008 r. określił zatem skarżącemu kwotę długu celnego podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu ([...] zł). Uznał bowiem, że umowy sprzedaży nie można traktować jako wiarygodny dokument. Tym bardziej, że cena pojazdu określona metodą zastępczą, znacznie odbiegała od ceny wynikającej z umowy oraz zadeklarowanej przez skarżącego w zgłoszeniu. Przy ustalaniu wartości celnej importowanego pojazdu posłużył się danymi zawartymi w katalogu B INFO – EKSPERT IV – 2004, Samochody ciężarowe (s. 476). W związku z brakiem danych o wartości rynkowej w katalogu EurotaxGlass's dla wskazanego pojazdu do kalkulacji wykorzystano dane podobnego modelu, ale o rok starszego. Na tej podstawie Naczelnik UC określił ostateczną wartość celną sprowadzonego pojazdu na kwotę [...] zł. 1.3. W odwołaniu od decyzji Naczelnika UC, skarżący podniósł, że przedstawił wiarygodną umowę, w której wartość pojazdu została określona zgodnie z jego stanem technicznym i przebiegiem (prawie 500.000 km). Wystąpił zatem o uchylenie decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania celnego. Uzupełniając odwołanie skarżący wyjaśnił, że nawiązał kontakt telefoniczny ze sprzedawcą pojazdu, który oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą, ale pod zmienioną nazwą. Złożył do akt wyciąg ze sz. rejestru handlowego firmy [...] oraz oświadczenie sprzedawcy pojazdu, że jego firma w 2005 r. nosiła nazwę [...], a później nazwa została zmieniona na [...]. Skarżący załączył także pismo tłumacza przysięgłego dotyczące tłumaczenia powyższego dokumentu z języka niemieckiego. 1.4. Odnosząc się do zarzutów dotyczących przeprowadzonej weryfikacji, Dyrektor IC powołał się na dokumenty uzyskane od sz. władz celnych. Zauważył, że załączony przez skarżącego wyciąg z rejestru handlowego dotyczy firmy [...] zarejestrowanej [...] października 2005 r., a nie firmy [...] (rzekomego kontrahenta wskazanego w umowie sprzedaży). Dokumenty przedłożone przez skarżącego nie obalają zatem mocy dowodowej dokumentu władz sz.. Dyrektor IC wskazał, iż dowodami są jedynie oświadczenia złożone w trybie art. 180 § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: "O.p."). Przepis ten nie przewiduje zdaniem Dyrektora IC dowodu z pisemnych oświadczeń kontrahentów. Wywiódł następnie, że "Akceptowanie pisemnych informacji uzyskanych od różnych podmiotów gospodarczych, jako środka dowodowego w postępowaniu jest niedopuszczalnym zastępowaniem nimi dowodu z zeznań świadka, dowodu z opinii biegłego lub dowodu z dokumentu i narusza przepisy regulujące postępowanie podatkowe. Organ celny w takim przypadku nie ma możliwości sprawdzić kompetencji i wiarygodności informacji podanych przez kontrahenta". 2.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] października 2010 r. złożył więc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję Dyrektora IC. Występując o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, autor skargi powtórzył zasadnicze elementy argumentacji faktycznej oraz prawnej, prezentowane uprzednio w postępowaniu celnym. Zaskarżonej decyzji postawił zarzuty naruszenia: – art. 78 pkt 2 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19 października 1992 r. ze zm.; dalej: "WKC") poprzez przyjęcie, że zgłoszenie celne dokonane przez skarżącego było nieprawidłowe; – art. 51 ustawy z 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz.622 ze zm.; dalej: "Prawo celne") oraz art. 220 WKC poprzez przyjęcie, że była podstawa do retrospektywnego księgowania długu celnego; – naruszenie art. 199 rozporządzenia Komisji (EWG) Nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady Nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 253 z 11 października 1993 r. ze. zm.) poprzez przyjęcie, że skarżący przedstawił wraz ze zgłoszeniem nieautentyczny dokument; – art. 121 O.p. poprzez działanie organów wbrew temu przepisowi; – art. 122 O.p. poprzez niepodjęcie wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy; – art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). 2.2. Uzasadniając skargę jej autor podniósł, że organy celne nie podjęły żadnych kroków w celu rzetelnego i indywidualnego wyjaśnienia sprawy, jak i próby weryfikacji przedstawionych dowodów. Organy bezpodstawnie odrzuciły wszystkie dowody przedstawione przez skarżącego. Podniósł, iż zapłacił on za pojazd cenę wskazaną w umowie, z uwagi na stan techniczny pojazdu i jego znaczny przebieg. Dodał, że postępowanie prowadzone przez organy ścigania nie wykazało, iż umowa została sfałszowana. Krytycznie odniósł się do sposobu określenia wartości rynkowej pojazdu. Sposób prowadzenia przez organy postępowania uznał za szablonowy, oderwany od niniejszej sprawy, gdyż przedłożył uzyskane z własnej inicjatywy dowody, które pozwalały na szybkie zakończenie sprawy (umorzenie postępowania). Skoro skarżący nawiązał kontakt telefoniczny ze sprzedawcą pojazdu, przedłożył dokumenty dotyczące zmiany nazwy handlowej sprzedawcy, to postępowanie powinno zostać umorzone. 3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IC wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał jednocześnie stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie postawione w niej zarzuty okazały się zasadne. 4.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w przepisach art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). 4.2. Istotę sporu w rozpoznawanej sprawie stanowi ocena prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez organy w zakresie wartości celnej pojazdu sprowadzonego przez skarżącego ze Sz.. W szczególności, kontrola Sądu dotyczy trafności stanowiska organów celnych, które uznały, że umowa sprzedaży załączona przez skarżącego do zgłoszenia celnego, nie odzwierciedla rzeczywistości z przyczyn podmiotowych, co ich zdaniem wynika z informacji uzyskanych od władz celnych Sz.. Organ odwoławczy odmówił przy tym wiarygodności dowodom przedłożonym przez skarżącego, powołując się na art. 180 § 2 O.p. (zob. s. 11 – 12 zaskarżonej decyzji). 5.1. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, czyli art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1 – 2, art. 187 § 1, art. 191, art. 194 § 3 oraz art. 210 § 4 O.p. w związku z art. 73 ust. 1 Prawa celnego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wystąpiła zatem przesłanka przewidziana w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Dyrektor IC bezpodstawnie pominął bowiem w trakcie długotrwałego postępowania odwoławczego dowody złożone przez skarżącego, odstępując przy tym od obowiązku ich zweryfikowania. Oczywiście bezpodstawna jest argumentacja Dyrektora IC, iż wyciąg ze sz. rejestru handlowego opatrzony oświadczeniem rzekomego sprzedawcy pojazdu przetłumaczony w całości na język polski przez tłumacza przysięgłego, nie posiada żadnej mocy dowodowej. Zdaniem Sądu, dokument ten może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Dyrektor IC nie wykazał zaś, że dopuszczenie tego dowodu może być sprzeczne z prawem. Czyli przeprowadzeniu tego dowodu nie sprzeciwia się art. 180 § 1 O.p. Dyrektor IC nie wyjaśnił nadto, z jakich względów przyjmuje, że kopia wyciągu opatrzona oświadczeniem rzekomego sprzedawcy pojazdu nie może zostać dopuszczona jako dowód podlegający ocenie i weryfikacji, z uwagi na treść art. 180 § 2 O.p. Skoro skarżący podjął stosowną inicjatywę dowodową, w wyniku której uzyskał powyższy dokument, to obowiązkiem Dyrektora IC było uzupełnienie materiału dowodowego o stanowisko sz. władz celnych dotyczące ewentualnej zmiany nazwy podmiotu ujawnionego w umowie jako sprzedawca pojazdu, z uwzględnieniem aktualnej nazwy firmy sz. sprzedawcy ustalonej przez skarżącego. Tym bardziej, że postępowanie odwoławcze prowadzone było przez 30 miesięcy. Dyrektor IC nie podjął zaś żadnych działań zmierzających do tego, aby niniejszą sprawę potraktować w sposób indywidualny. Zarówno uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak i brak śladów w aktach sprawy potwierdzających stosowne działania tego organu, świadczą o tym, że rozstrzygnięcie zostało wydane bez uwzględnienia specyficznych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, związanych z inicjatywą dowodową skarżącego i jego wyjaśnieniami. Tym bardziej, że organy w uzasadnieniach swoich decyzji używają różnych danych dotyczących rzekomego sprzedawcy pojazdu, czyli [...] (zob. s. 2 zaskarżonej decyzji oraz s. 3 decyzji Naczelnika UC), gdy rzekomym sprzedawcą był [...]. Odpowiadając na zarzuty skarżącego z odwołania Dyrektor IC popełnił przy tym błąd logiczny. Skoro skarżący złożył do akt sprawy kopię wyciągu ze sz. rejestru handlowego, tj. kopię dokumentu urzędowego dotyczącego firmy, która została zarejestrowana [...] października 2005 r., a pojazd został zakupiony 6 miesięcy wcześniej ([...] kwietnia 2005 r.) to nie można wykluczyć, że oświadczenie rzekomego sprzedawcy pojazdu jest prawdziwe. Może się bowiem okazać, że pojawiła się tylko nowa nazwa przedsiębiorstwa, które uprzednio funkcjonowało legalnie w obrocie gospodarczym. Bezpodstawne (co najmniej przedwczesne) jest zatem kategoryczne stwierdzenie Dyrektora IC, że wyciąg z rejestru nie dotyczy sprzedawcy pojazdu (zob. s. 11 zaskarżonej decyzji). Obszerne uzasadnienie zaskarżonej decyzji zostało zatem sporządzone z naruszeniem art. 210 § 4 O.p., w sposób szablonowy. Także co do argumentacji związanej z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle innych stanów faktycznych od tego, jaki został ustalony w sprawie niniejszej (Sądowi z urzędu znane są inne sprawy, w których decyzje zostały wydane na podstawie podobnych okoliczności faktycznych i tych samych przepisów materialnoprawnych). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera zaś stosownego podsumowania oraz wniosków dotyczących realiów niniejszej sprawy. Naruszenie art. 210 § 4 O.p., w związku z innymi, wyżej przedstawionymi uchybieniami procesowymi, stanowi podstawę do zastosowania przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. Dowód z dokumentu urzędowego za jaki co do zasady powinien zostać uznany wyciąg ze sz. rejestru handlowego, z uwagi na treść art. 194 § 3 O.p. może bowiem zostać uznany za wystarczający do skutecznego podważenia tego, co wynika z pism sz. władz celnych. 5.2. Za chybione lub pozbawione istotnego wpływu na wynik sprawy Sąd uznał zaś pozostałe zarzuty skargi i związaną z nimi argumentację, gdyż wartość pojazdu została określona w sposób korzystny dla skarżącego, z zastosowaniem wartości pojazdu starszego od zakupionego przez skarżącego. Skarżący nie wykazał przy tym, że z uwagi na zły stan techniczny pojazdu nie nadawał się on do ruchu (nie mógł zostać zarejestrowany). Nie przedstawił dowodów świadczących o znacznym przebiegu pojazdu i konieczności poniesienia wysokich nakładów finansowych w celu remontu przedmiotowego pojazdu. Czyli w świetle oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak jest podstaw do wniosku, że wartość sprowadzonego przez skarżącego pojazdu w sposób istotny odbiegała od wartości przyjętej przez organy. Z uwagi na wskazane wyżej uchybienia procesowe, brak jest podstaw do formułowania przez Sąd wiążącego stanowiska odnośnie zasadności zarzutów materialnoprawnych. Tym bardziej, że nie zostały one uzasadnione przez autora skargi. 6. Reasumując, Dyrektor IC bezpodstawnie powołał się na art. 180 § 2 O.p., pomijając przepis § 1 oraz art. 194 § 3 O.p. Wyciąg ze sz. rejestru handlowego należy bowiem traktować jako dokument urzędowy, tak jak i pisma sz. władz celnych. Długotrwałe, a przy tym nieefektywne postępowanie odwoławcze oraz brak należytej reakcji na inicjatywę dowodową skarżącego, uzasadniają trafność zarzutów naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania, tj. art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. Ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dokonana przez Dyrektora IC została uznana przez Sąd za dowolną, z uwagi na odstąpienie od obowiązku przeprowadzenia dowodów niezbędnych do ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych. Wadliwość uzasadnienia zaskarżonej decyzji związana jest także z brakiem należytego odniesienia się przez Dyrektora IC do realiów niniejszej sprawy, choćby w podsumowaniu. Istota problemu dotyczy bowiem wiarygodności dokumentów załączonych przez skarżącego do zgłoszenia celnego, w świetle przepisów materialnoprawnych przyjętych przez organy za podstawę ich decyzji. 7. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor IC obowiązany będzie uzupełnić materiał dowodowy o wyciąg ze sz. rejestru handlowego dotyczący ewentualnej zmiany nazwy przedsiębiorstwa rzekomego sprzedawcy pojazdu, jeżeli uzna, że podstawę materialnoprawną decyzji mają stanowić powołane przez organy przepisy prawa materialnego. Przeprowadzenie tego dowodu nie będzie konieczne, jeżeli Dyrektor IC udowodni, iż przedsiębiorstwo ujawnione w treści sz. wyciągu handlowego nie funkcjonowało w legalnym obrocie prawnym pod nazwą [...]. Uzasadnienie decyzji powinno zaś zostać sporządzone w sposób umożliwiający dokonanie przez Sąd kontroli procesu myślowego osób działających w imieniu organu, z uwzględnieniem okoliczności faktycznych dotyczących niniejszej sprawy. Czyli powinno zawierać stosowne rozważania i wnioski choćby w podsumowaniu, poza częścią szablonową dotyczącą znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów postępowania i prawa materialnego, a także stosownych wyliczeń. Dyrektor IC obowiązany będzie również rozważyć, czy postępowanie powinno być prowadzone w związku z wątpliwościami natury podmiotowej, czy też z uwagi na deklarowaną przez skarżącego wartość pojazdu. Obowiązany będzie także rozważyć, czy celowe jest kontynuowanie postępowania w powyższym zakresie, z uwagi na znikomą wartość przedmiotu sporu (tj. [...] zł, jak wynika z odpowiedzi na skargę) oraz znaczny przebieg pojazdu (prawie 500.000 km według oświadczenia skarżącego). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. Sąd nie orzekał o zwrocie kosztów postępowania sądowego, z uwagi na treść art. 210 § 1 u.p.p.s.a. oraz brak stosownego wniosku strony skarżącej.