VIII SA/Wa 1075/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Wroczyński po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. D. na postanowienie Komisarza Wyborczego w R. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2017 r. M. D., skarżący postanowienie Komisarza Wyborczego w R. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu złożonym na formularzu urzędowym PPF oświadczył, że na utrzymaniu ma czworo dzieci z czego jedno studiuje poza granicami kraju, a jego dochód wynosi [...] zł. Podał, że jest właścicielem domu o wartości [...] zł, nieruchomości rolnej – 2,5 ha nieużytków i 5 ha lasu, innej nieruchomości o powierzchni 5.000 m² zabudowanej domem jednorodzinnym i budynkami gospodarczymi oraz samochodu osobowego. Posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1) i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt 2). Referendarz wskazał, że postępowanie sądowe w sprawach z zakresu wygaśnięcia mandatu radnego jest wolne od opłat sądowych, dlatego wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od tych kosztów podlegał umorzeniu. W pozostałej części referendarz uznał wniosek za nieuzasadniony, bowiem informacje w nim zawarte nie potwierdziły, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, obejmujących ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem w dniu 28 marca 2017 r. (data wpływu do Sądu) skarżący złożył sprzeciw, w którym wskazał, że posiadane oszczędności są przeznaczone na edukację dzieci, a jego obowiązkiem jest dołożenie najwyższej staranności w dążeniu do zapewnienia dzieciom godziwych warunków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny. Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W rozpoznawanej sprawie wobec braku obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu wyłącznie w zakresie częściowym - ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić , że znajduje się w sytuacji określonej tym przepisem. Należy podkreślić, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11; postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Pamiętać należy, że prawo pomocy nazywane jest "prawem ubogich". Wyjaśnić należy, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dają możliwości przyznania stronie prawa pomocy w zależności od stopnia skomplikowania sprawy, czy stopnia znajomości przez nią prawa. Powołane wyżej przepisy tej ustawy wskazują, że wniosek o przyznanie prawa pomocy rozstrzyga się jedynie w oparciu o kryteria majątkowe. W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący jest osobą dobrze sytuowaną, posiada dwa domy jednorodzinne, nieruchomości rolne oraz inną zabudowaną nieruchomość, ale przede wszystkim posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Nie wykazał przy tym, jakie istotnie ponosi koszty edukacji czwórki dzieci, w tym także koszty studiów za granicą, nie wyjaśnił także, czy w kosztach tych partycypuje drugie z rodziców. Należy zgodzić się też z referendarzem, że posiadane oszczędności i majątek skarżącego pozwalają na wygospodarowanie środków na ustanowienie zawodowego pełnomocnika z wyboru - bez uszczerbku koniecznego utrzymania. "Konieczne utrzymanie" bowiem - w rozumieniu omawianego przepisu - to nie jakiekolwiek wydatki w jakiejkolwiek wysokości, ale niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymał w mocy.