VIII SA/Wa 108/18

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] sp. z o.o. z siedzibą w R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług postanawia: 1. przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę [...] ([...]) złotych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałej części. W sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług skarżąca [...] sp. z o.o. z siedzibą w R. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym spółka wskazała, że możliwość uiszczenia wpisu w wysokości określonej doręczonym jej wezwaniem jest poza zasięgiem zarówno samej spółki, jak i jej jednoosobowego wspólnika. Z formularza PPPr oraz złożonego oświadczenia wynika, że spółka wygasiła całkowicie swoja aktywność gospodarczą (do czasu zakończenia kontroli), co potwierdzają załączone zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2016-2017, wskazujące zerowe obroty. Na rachunku bankowym spółki brak jest środków. Zarządzeniem z dnia 5 marca 2018 r. [...] sp. z o.o. została wezwana stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej: p.p.s.a., w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, do nadesłania sprawozdania finansowego za lata 2016 i 2017 (bilans, rachunek zysków i strat), udokumentowania aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 12 miesięcy wraz z historią operacji, a także wyjaśnienia, z jakich źródeł jest finansowana bieżąca działalność spółki. W piśmie z dnia 17 marca 2018, uzupełnionym pismem z dnia 26 marca 2018 r. [...] sp. z o.o. podała, że aktualnie nie prowadzi żadnej działalności kreującej jakiekolwiek koszty dla spółki - spółka nikogo nie zatrudnia, wygaszone zostały wszystkie umowy (najem, obsługa księgowa). Przedstawiła wyciąg z zablokowanego konta z saldem [...] zł oraz rachunek zysków i strat z 2016-2017 r. Strona wyjaśniła jednocześnie, że nie dysponuje możliwością sporządzenia bilansu za wskazane lata z uwagi na zajęcie dokumentów źródłowych przez UKS w K. i ABW. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). W pierwszym rządzie podkreślenia wymaga, że instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny (por. postanowienie NSA z dnia 22 czerwca 2010 r. sygn. I FZ 213/10; postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2009 r. sygn. I FZ 134/09). Ma to związek z tym, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych niebędących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, nawet przy spełnianiu przez wnioskodawcę przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma charakteru bezwzględnego. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania. Ponadto, dla oceny istnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie oraz sytuacja jej wspólników (postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. II FZ 30/14; postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009 r. sygn. I FZ 70/09). Mając na uwadze powyższe, za uzasadnioną została w sprawie uznana jedynie ta część żądania przyznania prawa pomocy, która odnosiła się do zwolnienia od kosztów sądowych ze względu na wykazanie, że pokrycie przez spółkę wpisu sądowego od skargi ([...] zł) pozostaje poza jej możliwościami finansowymi. Ocenę tą należało przy tym zawęzić wyłącznie do stwierdzenia, że spółka nie ma możliwości pokrycia we własnym zakresie pełnej wysokości wpisu, co oznacza, że możliwość uiszczenia kosztów sądowych nie jest wyłączona całkowicie i nie rozciąga się na możliwość partycypowania w kosztach postępowania w zakresie opłacenia kosztów zastępstwa procesowego, jeżeli udział profesjonalnego pełnomocnika spółka uważa w sprawie za konieczny. Skarżąca zarówno w swoim wniosku, jak i dodatkowych pismach złożonych w trybie określonym w art. 255 p.p.s.a. nie wykazała, by podjęła wszystkie możliwe starania w celu zgromadzenia środków na poczet wymaganych kosztów postępowania. Szeroko akcentowany fakt braku środków wynikający z odstąpienia od prowadzenia działalności operacyjnej i oczekiwania na wyniki prowadzonego postępowania same w sobie nie mogą być uznane za odzwierciedlenie rzeczywistego braku możliwości finansowych skarżącej. Stanowią one wyraz wyrażanej przez udziałowca spółki i jej zarządzającego woli ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej, przez co niedysponowanie bieżącymi przychodami przez spółkę pozostającą podmiotem obrotu prawnego nie wynika z obiektywnej sytuacji, w jakiej bez własnego zawinienia znalazła się strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że skarżąca spółka do czasu ograniczenia swojej działalności prowadziła działalność gospodarczą o relatywnie dużych rozmiarach, przez co miała możność oraz czas na poczynienie odpowiednich kroków zmierzających do zabezpieczenia czy zgromadzenia niezbędnych środków na pokrycie kosztów swego ewentualnych udziału w postępowaniu sądowym. Podnoszona we wniosku okoliczność nieświadomego uczestnictwa w transakcjach naruszających porządek prawny z punktu widzenia zastosowania art. 246 § 2 p.p.s.a. nie jest uzasadnionym powodem wygaszenia aktywności gospodarczej, skoro pozostawanie przez spółkę w obrocie prawnym od 2012 r. jako przedsiębiorca, przy braku zainicjowania postępowania likwidacyjnego, determinuje konieczność podejmowania przez spółkę aktywnych działań nastawionych na osiągnięcie zysku, tym bardziej, że przedmiot działalności spółki jako przedsiębiorcy, co wynika z rejestru, został określony względnie szeroko. Zauważyć jednocześnie trzeba, że do wykazania przez spółkę, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nie może prowadzić stwierdzenie, że spółka nie jest w stanie, jak podaje, przedłożyć wszystkich żądanych od niej dokumentów źródłowych (m.in. bilansu za lata 2016-2017), czy też sugestia, że jej kapitał własny ma wartość ujemną. Nieprowadzenie działalności gospodarczej, jeśli ta działalność nie została zlikwidowana, nie zwalnia skarżącej spółki z przestrzegania obowiązków w zakresie sprawozdawczości i oceny tej nie zmienia zabezpieczenie dokumentacji przez uprawnione do tego organy państwowe, gdyż spółka nie wykazała, by podjęła starania o jej udostępnienie w określonej formie i działania te okazały się bezowocne. Spółka nie przedstawiła również odpowiedniej dokumentacji potwierdzającej, że jej wniosek o ogłoszenie upadłości został oddalony z uwagi na brak majątku, który można byłoby przeznaczyć na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego, co powoduje, że jej przypuszczenie odnośnie do stanu jej niewypłacalności nadać należy charakter dowolny. Powyższe prowadzi do konkluzji, że w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka nie podjęła próby uprawdopodobnienia okoliczności, na które się powołała. Istotny wpływ na przedstawioną wyżej ocenę ma równocześnie uwzględnienie tego, że spółka nie wykazała, by nie miała realnej możliwości pozyskania środków finansowych poprzez powiększenie majątku spółki w postaci m.in. wniesienia przez wspólnika (E. K. S.) dopłat. Instrument, o którym mowa w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1577), przewiduje możliwość wprowadzenia w umowie spółki obowiązku dopłaty jako dodatkowego obowiązku wobec spółki. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólnika na rzecz spółki i jak się zauważa w piśmiennictwie, jej celem jest zapobieżenie czasowym trudnościom finansowym spółki, czy też ma na celu potrzebę jej dokapitalizowania (por. A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz Aktualizowany, uwaga nr 1 do art. 177, LEX/el. 2017). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania przez spółkę wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym (por. postanowienie NSA z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. I FZ 160/16; postanowienie NSA z dnia 4 lutego 2016 r. sygn. II FZ962/15; postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2015 r. sygn. II FZ 444/15). Nawet jeżeli skarżąca spółka zaprzestała czasowo prowadzenia działalności jako przedsiębiorca, to pozostaje w obrocie i jak wskazują przedstawione wyżej uwagi, ma możliwość przynajmniej w ograniczonym zakresie w dalszym ciągu partycypować w kosztach postępowania sądowego związanego ze sposobem prowadzenia własnej działalności. Uwzględnienie tego wniosku nakazywało uznać za uzasadnione sformułowane przez spółkę żądanie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę [...] zł, zakładając, że tenże koszt, jak też koszt ustanowienia pełnomocnika, jeżeli jego udział spółka postrzega jako konieczny, pomimo nieobjęcia czynności procesowych podejmowanych przed wojewódzkim sądem administracyjnym przymusem adwokacko-radcowskim, nie jest ciężarem ekonomicznym dla wnioskującego podmiotu na tyle znacznym, by nie mógł on zostać w sprawie udźwignięty. W tych warunkach, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.