VIII SA/Wa 108/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 kwietnia 2018 r. o przyznaniu skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę [...] zł i odmawiającego przyznania prawa pomocy w pozostałej części w sprawie ze skargi [...] sp. z o. o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. [...] Sp. z o. o. z siedzibą w R. (dalej: "skarżąca" lub "Spółka") wystąpiła z wnioskiem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia wskazanego adwokata, tj. w zakresie całkowitym. Wyjaśniła, że konieczność uiszczenia wpisu od skargi ([...] zł) jest poza zasięgiem zarówno samej spółki, jak i jej jedynego wspólnika. Z formularza PPPr i złożonego oświadczenia wynika, że Spółka wygasiła całkowicie swoją aktywność gospodarczą (do czasu zakończenia kontroli), co potwierdzają załączone zeznania podatkowe CIT - 8 za lata 2016-2017, wskazujące zerowe obroty (na rachunku bankowym brak jest środków). Pismem z 5 marca 2018 r., w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "uppsa") Spółka została wezwana przez starszego referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku poprzez: 1) nadesłanie sprawozdania finansowego za lata 2016 i 2017 (bilans, rachunek zysków i strat), 2) udokumentowania aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, 3) nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 12 miesięcy wraz z historią operacji, a także 4) wyjaśnienia, z jakich źródeł jest finansowana bieżąca działalność spółki. Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżąca oświadczyła, że aktualnie nie prowadzi żadnej działalności kreującej jakiekolwiek koszty dla spółki, która nie zatrudnia pracowników, wygaszone zostały wszystkie umowy (najem, obsługa księgowa). Przedstawiła wyciąg z zablokowanego konta z saldem [...] zł, a także rachunek zysków i strat z lat 2016-2017. Dodała, że nie dysponuje możliwością sporządzenia bilansu za wskazane lata, gdyż całość jej dokumentacji została zabezpieczona przez UKS w K. i ABW. Postanowieniem z 24 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałej części z powodu nie wykazania spełnienia przesłanek do uwzględnienia jej wniosku w pozostałym zakresie. Dodał, że Spółka choć czasowo zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej wskutek decyzji prezesa jej jednoosobowego zarządu, to nadal pozostaje w obrocie gospodarczym. Nadto dotychczas prowadziła działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Nie wykazała, że podjęła kroki w celu należytego wypełnienia wezwania sądu do ujawnienia swojej aktualnej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wnosząc o jego zmianę, postawiła zarzut niewłaściwej oceny jej wniosku, który zasługiwał na uwzględnienie. Wykazała bowiem, iż nie jest w stanie wygenerować środków na poczet kosztów postępowania sądowego, w tym ustanowienia adwokata. Pismem z 30 maja 2018r. na zarządzenie sędziego sprawozdawcy Spółka ponownie została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie: 1) wyciągów z rachunków bankowych, których E. K. K. jest właścicielem lub współwłaścicielem za ostatnie 12 miesięcy; 2) informacji o stanie majątkowym E. K. K. (ruchomościach i nieruchomościach o wartości powyżej [...] zł); 3) wskazania źródeł utrzymania E. K. K.; 4) złożenia odpisów zeznań podatkowych (PIT) E. K. K. za lata 2016 – 2017; 5) udzielenia informacji o postępowaniach karnych (cywilnych) wszczętych przez E. K. K. przeciwko byłym udziałowcom Spółki (członkom jej zarządu) w związku z wynikami postępowania podatkowego prowadzonego wobec Spółki. Skarżąca odpowiedziała na powyższe wezwanie. E. K.. jako prezes zarządu przedstawiła swoją sytuację majątkową i okazała żądane dowody. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 uppsa). Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu. Sąd zgodził się bowiem z zaprezentowanym w nim stanowiskiem, że Spółka nie ma możliwości uiszczenia wpisu sądowego w pełnej wysokości. Stąd zasadnie przyznano zwolnienie częściowe (ponad kwotę [...] zł). Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej w pozostałym zakresie. Sąd podziela bowiem wniosek referendarza, że z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2014 r., I OZ 304/14). Zdaniem Sądu, takich okoliczności w realiach rozpoznawanej sprawy zarówno Spółka, jak i prezes jej zarządu jednak nie wskazała. Spółka dotychczas prowadziła działalność gospodarczą dużych rozmiarów, zaś wolą jej jedynego zarządzającego (i udziałowca) było, jak słusznie zauważył referendarz, ograniczenie tej działalności z niezrozumiałych względów do czasu zakończenia kontroli skarbowej. Okoliczność ta jednak sama w sobie nie może rodzić skutku w postaci konieczności obciążenia Skarbu Państwa pozostałymi kosztami niniejszego postępowania sądowego, do których uiszczenia zobowiązana jest Spółka i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Dostrzec nadto należy, że Spółka nie przedstawiła wszystkich dowodów dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Nie zabezpieczyła żadnych środków niezbędnych do kontynuowania postępowania sądowego w niniejszej sprawie pomimo tego, że dotychczas prowadziła działalność gospodarczą dużych rozmiarów. Nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek starania w celu przedstawienia dowodów, o których mowa w wezwaniu wystosowanym do niej w trybie art. 255 uppsa. Oceny tej nie zmienia wystąpienie Spółki z 11 stycznia 2017 r. do Dyrektora UKS w K. o wydanie kopii z akt postępowania podatkowego, jak również pismo procesowe z 23 września 2015 r. o zgłoszeniu udziału pełnomocnika w postępowaniach podatkowych wobec spółki (podpisane przez prezesa zarządu). Reasumując, Spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej zgromadzenie środków niezbędnych do kontynuowania zainicjowanego jej skargą postępowania sądowego ponad kwotę zwolnienia. Rolą Sądu nie jest zaś poszukiwanie za Spółkę takich dowodów lub (i) okoliczności, które świadczyłyby o konieczności przyznania jej prawa pomocy. Pomimo tego, że kwota ciążących na skarżącej zobowiązań jest niewątpliwie znaczna ([...]), to okoliczność ta nie przesądza automatycznie o tym, że należy przyznać jej prawo pomocy w całkowitym zakresie. Sąd podzielił zatem stanowisko referendarza sądowego co do tego, że obecnie sytuacja Spółki, choć trudna (spółka nie prowadzi działalności gospodarczej generującej przychody) nie oznacza, że nie jest ona w stanie w ogóle partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Tym samym uznać należało, że uiszczenie przez spółkę wpisu na poziomie [...] zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Spółka nie wykazała bowiem, iż jej sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze są na tyle złe, iż nie ma ona możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jej skargi ponad przyznaną jej kwotę zwolnienia, jak również nie wykazała konieczności uwzględnienia jej wniosku w pozostałym zakresie. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie przepisów art. 246 § 2 pkt 1 i 2 uppsa oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Konstytucyjna gwarancja prawa do sądu nie ma bowiem charakteru absolutnego. Na obecnym etapie postępowania Sąd nie posiada zaś możliwości kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Dodać należy, że Skarb Państwa nie może zostać obciążony w całości ryzykiem podjętym przez E. K. K., która nie posiadając odpowiednich środków niezbędnych do utrzymania rodziny oraz żadnego majątku, zaangażowała znaczne środki finansowe w stosunku do posiadanego majątku celem nabycia wszystkich udziałów w Spółce (wartość nominalna udziałów wynosi [...] zł), bez zabezpieczenia możliwości obrony swoich interesów, w tym pośrednio poprzez obronę interesów Spółki, która posiada znaczne zaległości podatkowe (wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie wynosi [...] zł wg skarżącej i [...] wg organu odwoławczego). Z niejasnych względów rezygnowała nadto z możliwości kontynowania działalności gospodarczej przez Spółkę w celu uzdrowienia jej sytuacji majątkowej, czyli realizacji założonego celu przez E.K. K. w dniu nabycia udziałów w Spółce. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2, a także art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego.