VIII SA/Wa 1080/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 20 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny za odmowę zeznań oddala skargę. Postanowieniem nr [...] z [...] sierpnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: "Kierownik ARiMR", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 123 w związku z art. 88 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: "k.p.a."), nałożył na M. P. (dalej: "skarżąca") karę grzywny w wysokości [...] zł za odmowę zeznań w sprawach [...], [...],[...] na rozprawie administracyjnej w dniu [...] maja 2015 r. W dniu [...]maja 2015 r. Kierownik ARiMR pismem nr [...] wezwał skarżącą do wzięcia udziału w przesłuchaniu w charakterze świadka wyznaczonym na dzień [...] maja 2015 r. na godzinę [...] w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w B.. Przedmiotem przesłuchania miało być ustalenie okoliczności prowadzenia przez [...] s.c. samodzielnego gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko. Wezwanie zawierało pouczenie o skutkach nie stawienia się na wezwanie bez uzasadnionej przyczyny, wynikających z art. 88 kpa. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji przytoczył brzmienie art. 83 § 1-2 k.p.a. Wskazał, iż skarżąca pomimo prawidłowego wezwania, w trakcie rozprawy administracyjnej w dniu [...] maja 2015 r. odmówiła odpowiedzi na poszczególne pytania. W związku z tym uznał, że powyższe stało się podstawą nałożenia na skarżącą kary grzywny. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że nie domówiła zeznań, a jej zdaniem to organ naruszył prawo wykraczając pytaniami poza zakres określony w wezwaniu. Nadto, w ocenie skarżącej, organ nadużywa normy art. 88 k.p.a., bowiem nie zaszły przesłanki odmowy zeznań. Postanowieniem z [...] października 2015 r. Nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: "Dyrektor ARiMR", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, podzielając argumentację faktyczną i prawną organu I instancji. W uzasadnieniu Dyrektor ARiMR wskazał, iż w pierwszej kolejności należało ustalić, czy wystąpiły przesłanki umożliwiające nałożenie na świadka kary grzywny, zgodnie z art. 88 § 1 k.p.a. Podniósł, iż w rozpatrywanej sprawie przedmiotowe wezwanie do udziału w czynności zostało skarżącej doręczone osobiście w dniu [...] maja 2015 r., tym samym został spełniony warunek wynikający z art. 92 k.p.a., w myśl którego termin rozprawy powinien być tak wyznaczony, aby doręczenie wezwań oraz ogłoszenie o rozprawie nastąpiły przynajmniej na siedem dni przed rozprawą. W ocenie Dyrektora ARiMR, w tym kontekście nie można uznać, aby organ ARiMR wyznaczył termin przesłuchania w sposób uciążliwy dla świadka, tj. taki który sprawiłby mu trudności. Nadto spełniony został również warunek opisany w art. 51 § 1 k.p.a., ponieważ przesłuchanie miało odbyć się w siedzibie organu w B., tj. w miejscowości zamieszkania świadka. Organ odwoławczy ocenił, że w przedmiotowej sprawie, wobec uchylenia się skarżącej od odpowiedzi na zadane pytanie w trakcie przesłuchania, wystąpiły okoliczności uzasadniające nałożenie na skarżącą kary grzywny w wysokości [...] zł. Dyrektor ARMiR przywołał brzmienie art. 83 § 1 k.p.a., zgodnie z którym nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka strony, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony oraz jej powinowatych pierwszego stopnia, jak również osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. Nadto wskazał, iż świadek może odmówić odpowiedzi na pytania, gdy odpowiedź mogłaby narazić jego lub bliskich wymienionych w § 1 na odpowiedzialność karną, hańbę lub bezpośrednią szkodę majątkową albo spowodować naruszenie obowiązku zachowania prawnie chronionej tajemnicy zawodowej (art. 83 § 2 k.p.a.). Odnosząc się do zarzutów zażalenia organ odwoławczy wyjaśnił, iż nie do zaakceptowania jest sytuacja, że to osoba wezwana do złożenia wyjaśnień w charakterze świadka, wybiórczo decyduje w jakich okolicznościach sprawy może się stawić na wezwanie, a kiedy jest z tego zwolniona lub też odmawia złożenia wyjaśnień tj. w jakich okolicznościach jej przesłuchanie jest zbędne lub przekracza "zakres dowodu". Obowiązkiem osoby wezwanej do złożenia wyjaśnień w charakterze świadka, jest stawić się na wezwanie organu. Osobie takiej przysługuje zwrot kosztów podróży i innych należności na podstawie art. 56 § 1 kpa. Jednakże bezspornym jest, iż to organ decyduje, czy w danych okolicznościach sprawy wezwany świadek może być przesłuchany, czy też nie. Świadek, któremu nie służy prawo odmowy zeznań lub który nie skorzystał z przysługującego mu prawa odmowy zeznań, ma bowiem obowiązek składania zeznań, a w jego ramach ma obowiązek odpowiedzi na poszczególne pytania zadane mu przez strony lub organ prowadzący postępowanie. Wobec powyższego, organ odwoławczy uznał, iż wystąpiły okoliczności uzasadniające nałożenie na skarżącą kary grzywny za odmowę zeznań na rozprawie administracyjnej. Jednocześnie wskazał, iż przepis art. 88 § 2 k.p.a. przewiduje możliwość zwolnienia ukaranego od kary grzywny, jednak może to nastąpić, gdy ukarany złoży wniosek o zwolnienie od kary grzywny w ciągu siedmiu dni od daty otrzymania zawiadomienia o ukaraniu, a organ który wydał postanowienie o ukaraniu, uzna nieobecność ukaranego za usprawiedliwioną. Jednakże z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca wystąpiła do Kierownika ARiMR z wnioskiem o zwolnienie od kary grzywny. W skardze złożonej na powołane postanowienie do sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu podniosła, że w niniejszych sprawach jej przesłuchania nie mogły się odbyć w terminach wzywania jej osoby ze względu na usprawiedliwioną absencję strony, która jednocześnie żądała uczestnictwa w czynnościach przesłuchań jej osoby i wnosiła o zmianę terminu przesłuchania. Nadto skarżąca podniosła, iż organy zapominają, iż są obowiązane uczynić wszystko, aby wezwania były dla świadków nieuciążliwe oraz, że z fakultatywnego charakteru art. 88 k.p.a. wynika konieczność analizy, kiedy ten sankcyjny przepis zastosować, a kiedy nie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wskazał, że twierdzenia skargi są niezwiązane w przedmiotem postępowania i całkowicie bezpodstawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność, bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Tym samym legalność orzeczenia organu administracji publicznej oznacza jego zgodność nie tylko z prawem materialnym, ale również z przepisami postępowania. Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Kontroli Sądu w tej sprawie podlegało postanowienie Dyrektora ARiMR z [...] października 2015 r. utrzymujące w mocy postanowienie Kierownika ARiMR, którym organ ten nałożył na skarżącą karę grzywny w wysokości [...] zł za odmowę zeznań w sprawach [...],[...],[...] na rozprawie administracyjnej w dniu [...] maja 2015 r. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 88 § 1 k.p.a., zgodnie z którym kto, będąc obowiązany do osobistego stawienia się (art. 51), mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do 50 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną do 200 zł. W związku z powyższym wskazać należy, że dla zapewnienia prawidłowego przebiegu postępowania dowodowego art. 88 k.p.a. wprowadza środek przymusu w postaci kary grzywny wobec podmiotów w nim wymienionych, tj. świadka lub biegłego w sytuacji nieusprawiedliwionego niestawiennictwa na wezwanie organu albo bezzasadnej odmowy złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin bądź udziału w innej czynności urzędowej. W zakresie pojęcia innej czynności urzędowej mieści się przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka. Zgodnie z art. 83 § 1 k.p.a. nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka strony, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony oraz jej powinowatych pierwszego stopnia, jak również osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. Świadek może odmówić odpowiedzi na pytania, gdy odpowiedź mogłaby narazić jego lub bliskich wymienionych w § 1 na odpowiedzialność karną, hańbę lub bezpośrednią szkodę majątkową albo spowodować naruszenie obowiązku zachowania prawnie chronionej tajemnicy zawodowej (art. 83 § 2 k.p.a.) W kontrolowanej sprawie Kierownik ARiMR prowadząc postępowanie w przedmiocie ustalenie okoliczności prowadzenia przez [...] s.c. samodzielnego gospodarstwa rolnego, na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko, wezwał skarżąca w charakterze świadka, do udziału w rozprawie administracyjnej, ustalonej na dzień [...] maja 2015 r. na godzinę [...] w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w B.. Wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu [...] maja 2015 r. Z uwagi jednak na fakt, że skarżąca uchyliła się od odpowiedzi na zadane pytanie w trakcie przesłuchania, zasadnie, w ocenie Sądu, organy zastosowały środek przymusu w postaci ukarania skarżącej grzywną w wysokości [...] zł, stosownie do art. 88 § 1 k.p.a. Sąd zauważa, iż prawo odmowy zeznań w całości przysługuje tylko osobom bliskim strony, natomiast prawo odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania - każdej osobie, ale tylko w określonych sytuacjach (art. 83 § 2 k.p.a.). Taka sytuacja w kontrolowanej przez Sąd sprawie nie miała jednak miejsca. Jednocześnie Sąd zauważa, iż zarzuty skargi nie mają wpływu na rozstrzygnięcie. Skarżąca w wywiedzionej skardze wskazała bowiem na okoliczności, związane z brakiem stawiennictwa świadka na przesłuchanie oraz brak obecności podczas przesłuchania, podczas gdy kwestia nałożenia grzywny nie miała jakiegokolwiek związku z podnoszonymi okolicznościami. Powodem nałożenia kary grzywny w przedmiotowym postępowaniu nie był brak obecności świadka ani też nieobecność strony, a odmowa zeznań na rozprawie administracyjnej w związku z zadanym pytaniem przez przeprowadzającego przesłuchanie. Tym samym twierdzenia zawarte w skardze administracyjnej należy uznać za niezwiązane z przedmiotem postępowania i całkowicie bezpodstawne. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.