VIII SA/Wa 1085/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2011 rok 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącego M. N. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1.1. Decyzją z [...] października 2011 r., znak [...], po rozpatrzeniu odwołania M. N. (dalej: "skarżący"), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy O. (dalej: "Wójt Gminy" lub "organ I instancji") z [...] lipca 2011 r. nr [...] ustalającą podatek od nieruchomości za 2011 r. w kwocie [...] zł. 1.2. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania w niniejszej sprawie. Wyjaśnił, że w uzasadnieniu decyzji organu I instancji podano, że skarżący jest posiadaczem samoistnym nieruchomości położonej w O. przy ul. [...]. Przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Wspólnoty Gruntowej i Leśnej w O. W dniu [...] czerwca 2006 r. skarżący nabył aktem notarialnym własność nakładów znajdujących się na tej nieruchomości. Skarżący prowadził na niej do stycznia 2011 r. działalność gospodarczą. Zdaniem organu I instancji skarżący włada tą nieruchomością jak właściciel – jest posiadaczem samoistnym, wobec czego zobowiązany jest do zapłaty podatku od nieruchomości. Powierzchnię gruntów i budynków przyjęto na podstawie protokołu z kontroli. 1.3. W odwołaniu skarżący podniósł, że nabył nakłady na nieruchomość, która jest własnością Wspólnoty Gruntowej i Leśnej wsi O., nie stał się on właścicielem gruntu oraz posadowionych na nim budynków. Skarżący wyjaśnił, że jest jedynie posiadaczem zależnym tej nieruchomości, więc nie powinien podlegać podatkowi od nieruchomości, zatem decyzja została skierowana do podmiotu niebędącego stroną w sprawie. 1.4. W pierwszej kolejności organ odwoławczy zwrócił uwagę na nieprawidłowe doręczenie decyzji organu I instancji, bowiem na zwrotnym potwierdzeniu odbioru brak jest wskazania uprawnienia syna skarżącego do odbioru decyzji i zobowiązania się do oddania jej adresatowi (art. 149 Ordynacji podatkowej). Nieprawidłowe doręczenie decyzji oznacza, że termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął biegu, zatem organ odwoławczy odstąpił od ustalania, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Organ odwoławczy zauważył, że spór w sprawie dotyczy rozstrzygnięcia, na kim ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za 2011 r. W ocenie Kolegium fakt nabycia nakładów poniesionych na wybudowanie budynków i budowli świadczy o tym, że skarżący stał się ich właścicielem, a zarazem podatnikiem podatku od nieruchomości. Sporna zaś pozostaje kwestia opodatkowania gruntów. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji nie wyjaśnił powodów, dla których uznał, że w sytuacji kiedy to Wspólnota Gruntowa i Leśna jest właścicielem gruntów to skarżącego należy uznać za posiadacza samoistnego części gruntów o powierzchni [...] metrów kwadratowych (cała działka ma powierzchnię 1.890 metrów kwadratowych) i obciążył go za tą część podatkiem od nieruchomości. Organ I instancji powinien wyjaśnić, kto płaci podatek od pozostałej części gruntu. Przepis art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity Dz.U Nr 95 z 2010 r. poz. 613 – dalej: u.p.o.l. nie przewiduje możliwości wymiaru podatku od części gruntów. Ponadto organ I instancji nie wyjaśnił na jakiej podstawie wyłączył (zwolnił) z podatku od nieruchomości budynek o powierzchni 300 metrów kwadratowych. Organ odwoławczy uznając, że należy przeprowadzić postępowanie dowodowe w znacznej części uchylił decyzję organu I instancji. 2. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] listopada 2011 r. wniósł zatem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: "Sąd" lub "WSA") skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję organu odwoławczego. Wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz art. 47 § 1 i art. 48 kodeksu cywilnego poprzez wadliwe przyjęcie, że skarżący jest właścicielem budynków i budowli. Uzasadniając skargę jej autor wskazał, że zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego trwale związane z gruntem budynki i budowle są częściami składowymi gruntu i ich właścicielem może być wyłącznie właściciel gruntu. 3. Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Wyjaśnił, że nie rozpatrywał sprawy merytorycznie, nie mógł więc odnieść się do zarzutów odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. 4.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. 4.2. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest trafna o tyle, o ile słusznie uchyla wadliwą decyzję organu pierwszej instancji, prawidłowo wskazując jedną z podstaw uchylenia, to jest nierozważnie stanu posiadania samoistnego przedmiotowego gruntu. Jednak narusza prawo materialne przyjmując bezpodstawnie, że skarżący jest właścicielem przedmiotowych budynków. Stanowi to naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 47 § 1 kodeksu cywilnego w związku z art. 48 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tymi przepisami budynki jako części składowe gruntu stanowiącego własność wspólnoty gruntowej nie mogą stanowić odrębnego przedmiotu własności. Błędne ustalenie SKO, że budynki są własnością skarżącego zwalniałoby organ pierwszej instancji z ustalania, czy są one w jego posiadaniu samoistnym, zatem to naruszenie prawa mogło mieć wpływ na wynik sprawy i jako takie stanowiło podstawę do uchylenia decyzji organu odwoławczego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. 4.3. Organ odwoławczy nie odniósł się w istocie do twierdzeń skarżącego zawartych w odwołaniu, że nie jest on posiadaczem samoistnym. Bez bliższego uzasadnienia organ na podstawie faktu nabycia przez skarżącego prawa do nakładów na wybudowanie na przedmiotowej nieruchomości budynki przyjął, że skarżący jest właścicielem budynków. Organ nie wskazał podstaw prawnych i faktycznych takiego rozumowania. Organ przyjmując wadliwie, że skarżący jest właścicielem budynków, nie rozważał też kwestii posiadania samoistnego budynków Posiadanie samoistne nie jest zdefiniowane w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych, więc należy tu mieć na uwadze konstrukcję posiadania samoistnego ugruntowana w prawie cywilnym. Posiadanie samoistne to faktyczne władztwo nad rzeczą z wolą wykonywania praw wynikających z tego władztwa takich jakie przysługują właścicielowi niezależnie od tytułu prawnego do rzeczy. Tak więc na posiadanie samoistne składają się dwa elementy: faktyczne posiadanie rzeczy oraz wola posiadacza do trwałego wykonywania praw wynikających z tego posiadania w sposób przynależny właścicielowi. Z samego faktu nabycia prawa do nakładów na nieruchomość w postaci budynków nie wynika w sposób automatyczny posiadanie samoistne tych budynków, jeśli na przykład nabywca zaprzestaje mieć wolę posiadania samoistnego tych budynków, albo nabywa prawo do nakładów w celu umożliwienia czasowego użytkowania, albo też nabywa prawo do nakładów tylko jako wierzytelność. Skoro więc skarżący podnosił w odwołaniu, że nie jest posiadaczem samoistnym, to organ odwoławczy powinien zbadać i ocenić przesłanki posiadania samoistnego (faktyczne posiadania i wolę posiadania jak właściciel). Skoro tego nie uczynił, to naruszył obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy wynikający z przepisów art. 122 Op i art. 187 § 1 Op. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż przeprowadzenie postępowania bez tych uchybień mogło prowadzić do ustalenia innych podstaw opodatkowania. To naruszenie prawa stanowiło podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. 4.4. Ponadto organ odwoławczy nie dostrzegł, podobnie jak organ pierwszej instancji treści przepisu art. 6 ust. 3 u.p.o.l, zgodnie z którym: Jeżeli w trakcie roku podatkowego zaistniało zdarzenie mające wpływ na wysokość opodatkowania w tym roku, a w szczególności zmiana sposobu wykorzystywania przedmiotu opodatkowania lub jego części, podatek ulega obniżeniu lub podwyższeniu, poczynając od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło to zdarzenie. Jak wynika z treści decyzji pierwszoinstancyjnej i decyzji zaskarżonej, skarżący zaprzestał wykonywać działalność gospodarczą w styczniu 2011 r., a więc sugerować to może, że w związku z art. 6 ust. 3 u.p.o.l. od lutego 2011 r. należało zastosować inną stawkę opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Kwestia ta nie była rozważana przez organy obu instancji. Organy nie rozważyły, czy mimo znanego im faktu zaprzestania działalności gospodarczej przez skarżącego w styczniu 2011 r. przedmiot opodatkowania miał być nadal wykorzystywany na potrzeby działalności gospodarczej i czy w związku z tym nadal od lutego 2011 r., należało stosować stawki opodatkowania stosowne dla nieruchomości wykorzystywanych na cele gospodarcze. Stanowiło to naruszenie obowiązku wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy wynikającego z przepisów z art. 122 Op i art. 187 § 1 Op. Naruszenia te mogły mieć przy tym wpływ na wynik sprawy, gdyż przeprowadzenie postępowania bez tych uchybień mogło prowadzić do ustalenia innych podstaw opodatkowania. Zatem i to naruszenie prawa stanowiło podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. 4.5. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 oraz art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. Decyzją organu pierwszej instancji należało uchylić ze względu na to, że również i ona była dotknięta wskazanymi wyżej wadami, a uchylenie decyzji organu odwoławczego (uchylającej decyzję organu pierwszej instancji) powodowałoby pozostawienie wadliwej decyzji pierwszoinstancyjnej w obrocie prawnym. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 1 oraz art. 209 u.p.p.s.a.. 4.6. Ponownie rozpoznając sprawę organy przeprowadzą postępowanie unikając wyżej wskazanych uchybień. W szczególności zobowiązane będą dokonać ustaleń co do stanu posiadania samoistnego budynków i gruntów przez skarżącego rozważając obie przesłanki posiadania samoistnego (odrębnie dla budynków i odrębnie dla gruntów), to jest: faktyczne posiadanie i władztwo nad rzeczami z wyłączeniem władztwa innych podmiotów, oraz wolę posiadania tych gruntów i budynków jak właściciel. W przypadku uznania samoistnego posiadania przez skarżącego organy będą też zobowiązane rozważyć, czy po zaprzestaniu przez skarżącego w styczniu 2011 r. działalności gospodarczej istnieją podstawy do dalszego naliczania stawek podatku od budynków i gruntów takich jak przy przeznaczeniu ich na działalność gospodarczą.