VIII SA/Wa 1101/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu E. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 lutego 2017 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, E. S. (dalej: "skarżąca") wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. W uzasadnieniu podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, bez środków do życia (brak dochodów). Nie posiada żadnego majątku czy też oszczędności. Cierpi na [...] i [...]. Oświadczyła, że posiada zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek ([...] zł). Odpowiadając na dwukrotne wezwania tutejszego Sądu, wystosowane do skarżącej w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "uppsa"), m. in. wyjaśniła, że koszty jej utrzymania ponoszą dzieci, ale nie jest w stanie określić wartości tej pomocy. Z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy, także dorywczej lub sezonowej. Nie przedstawiła żądanych przez Sąd wyciągów bankowych podając, że konta bankowe zostały zablokowane przez urząd skarbowy, co wynika z akt podatkowych. Dodała, że na wyciągi z banku oczekuje się do 30 dni. Skarżąca nie korzysta ze świadczeń MOPS, gdyż "pomoc taka została jej odmówiona". Postanowieniem z 13 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazała ona spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Podtrzymała dotychczasową argumentację. W uzasadnieniu powtórzyła okoliczności wskazane uprzednio we wniosku. Podkreśliła, że nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, co wynika z materiału źródłowego przekazanego Sądowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa, właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 uppsa). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Instytucja prawa pomocy skierowana jest zatem do tych osób, których sytuacja obiektywnie uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego bez pomocy państwa. Innymi słowy, aby sąd administracyjny taką obiektywną niemożność wygospodarowania środków finansowych stwierdził, musi dysponować wszystkimi istotnymi danymi, obrazującymi sytuację materialną wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 uppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy. Skarżąca nie przedstawiła bowiem informacji, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, potwierdzających jej oświadczenie o braku środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Także na etapie sprzeciwu nie załączyła żądanych wyciągów z rachunków bankowych, mimo że od pierwszego wezwania Sądu w tym zakresie minął okres 30 dni wskazywanych przez skarżącą jako czas oczekiwania na wyciągi z banku. Zdaniem Sądu, skarżąca nie przedstawiła w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Nie wskazała wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od bliżej nieokreślonych członków rodziny. Nie przedstawiła dokumentacji bankowej pozwalającej na ocenę sposobu wywiązywania się przez skarżącą z jej zobowiązań prywatnoprawnych (kredytowych) pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, o której mowa w wezwaniach wystosowanych do skarżącej w trybie art. 255 uppsa (zob. k. 32 i k. 47). Dodać należy, że skarżąca nie wykorzystuje swoich zdolności zarobkowych i doświadczenia nabytego przy prowadzeniu działalności gospodarczej (agent/broker ubezpieczeniowy). Nie wykazała, że przyczyną likwidacji działalności gospodarczej był stan jej zdrowia. Nie wykazała także, iż stan jej zdrowia uległ pogorszeniu na przestrzeni ostatnich lat w takim stopniu, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia i wykorzystanie doświadczenia zawodowego. Tym samym brak było podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż nie wykazała ona, że nie posiada możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego (wpis od skargi wynosi [...] zł). Poza tym, wciąż istnieją wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej i faktycznych zdolności płatniczych skarżącej. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.