VIII SA/Wa 1138/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., po rozpoznaniu odwołania W. S. (dalej: "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy J. – [...] z [...] września 2013 r., nr [...] odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków. Zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Wnioskiem z dnia [...] września 2013 r. skarżący zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie pomocy finansowej z przeznaczeniem na pokrycie zakupu opału. Podczas wywiadu środowiskowego skarżący sprecyzował swoje oczekiwania i podał, że ubiega się o pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na częściowy wykup leków i na opał. Organ I instancji decyzjami z dnia [...] września 2013 r., nr [...] przyznał skarżącemu świadczenie niepieniężne w formie specjalnego zasiłku celowego w naturze, t.j. zakup 300 kg opału, jednocześnie decyzją nr [...] odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków. W uzasadnieniu decyzji odmownej organ stwierdził, że skarżący zamieszkuje razem z siostrą, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Zajmuje drewniany budynek bez wygód. Jego źródłem utrzymania i jedynym dochodem miesięcznym jest renta inwalidzka w kwocie [...] zł. Wysokość renty pomniejszana jest o egzekucję administracyjną z powodu niepłacenia składek do ZUS w czasie pobierania renty i prowadzenia jednocześnie działalności gospodarczej przez okres ok. 10 lat. Organ podał kwotę, jaką dysponuje z przeznaczeniem na zasiłki celowe i pomoc w naturze oraz jakie przyjął priorytety w przydzielaniu tej pomocy. W jego ocenie, biorąc pod uwagę, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe ustalone w ustawie o pomocy społecznej, t.j. [...] zł. Wobec powyższego organ rozpoznał przedmiotową sprawę w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej uznając, że sytuacja skarżącego nie kwalifikuje się, aby uznać ją za szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w w/w artykule. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że jego dochód z uwagi na potrącenia komornicze wynosi [...] zł, choruje na wiele chorób, wydatki na lekarstwa wynoszą [...] zł miesięcznie, na kartę do telefonu wydaje [...] zł, na butle gazową [...] zł, na telewizor [...] zł. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując ustalenia i wnioski organu pierwszej instancji. Kolegium przytoczyło zasady przyznawania specjalnych zasiłków celowych przewidzianych w art. 41 ustawy o pomocy społecznej oraz ogólne reguły dotyczące celów i zadań pomocy społecznej. W ich świetle i na podstawie akt administracyjnych sprawy uznano, że ze względu na stały dochód miesięczny przekraczający kryterium dochodowe oraz ograniczone możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej, nie może zostać skarżącemu przyznany zasiłek specjalny. Ponadto skarżący nie pozostaje bez wsparcia finansowego ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej. W czerwcu 2013 r. otrzymał specjalny zasiłek celowy na zakup leków a we wrześniu 2013 r. zasiłek specjalny w naturze, t.j. zakup opału. Organ podniósł, że zakup leków nie stanowi dla skarżącego szczególnej i zaskakującej sytuacji, z którą nie mógłby sobie poradzić, gdyż wykupuje leki od chwili podjęcia leczenia i czyni to regularnie, co miesiąc. Fakt, że dokonał zakupu leków jeszcze przed założeniem wniosku o przyznanie zasiłki celowego, może świadczyć o tym, że potrzebę tą mógł zabezpieczyć we własnym zakresie, bez konieczności wsparcia finansowego w postaci zasiłku celowego specjalnego. Dodatkowo organ zaznaczył, że kwota potrącana z tytułu egzekucji administracyjnej nie pomniejsza dochodu i nie może być uwzględniona przy ustalaniu wysokości dochodu miesięcznego skarżącego. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze skarżący podniósł, że jest osobą chorą, nie ma pieniędzy i nie jest w stanie sam sobie poradzić. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.; dalej: "u.p.s."). Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż skarżący domagał się przyznania pomocy finansowej na zakup leków i zakup opału. W niniejszej sprawie jest bezspornym, że skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku posiadał dochód w wysokości [...] zł, przekraczający kryterium dochodowe wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej [...] zł. Organy prawidłowo przyjęły, że kwota potrącana z tytułu egzekucji nie pomniejsza dochodu i nie może być uwzględniona przy ustalaniu wysokości dochodu skarżącego. Oznacza to, że słusznie rozważyły zasadność ewentualnego przyznania zasiłku celowego w oparciu o art. 41 u.p.s. Ustawodawca w treści powołanego przepisu art. 41 u.p.s. używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane". Oznacza, to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Należy także mieć na uwadze, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, uzależnione jest od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to, zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych. Dla przykładu można przytoczyć wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2012 r., I OSK 1623/11, w którym stwierdzono, że "brak jest uzasadnionych podstaw do wydania decyzji pozytywnej w sprawie wniosku o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, jeżeli wskazywane przez stronę okoliczności - choroba czy też duże koszty utrzymania, zadłużenie - mają charakter ogólny, nie wskazujący na istnienie wyjątkowych okoliczności, których strona nie byłaby w stanie przezwyciężyć" (LEX nr 1113249). Niewątpliwie, uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, co jest faktem notoryjnie znanym, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Analiza materiału zgromadzonego w sprawie nie pozwala na stwierdzenie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do skarżącego. Z akt sprawy wynika, iż jego sytuacja bytowa oraz zdrowotna nie zmienia się od pewnego czasu. Nie nastąpiło żadne szczególne wydarzenie, które pogorszyłoby jego dotychczasową sytuację. Korzysta z pomocy udzielanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w tym z pomocy w postaci specjalnych zasiłków celowych. Aktualna sytuacja skarżącego nie jest skutkiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych od niego niezależnych. Nie doszło do zaistnienia nagłego zdarzenia w związku, z którym skarżący znalazł się trudnej sytuacji bytowej. Niewątpliwie długotrwałe i liczne choroby skarżącego oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych skarżącego, w tym na opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Podkreślić należy, iż wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej pełnego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna, jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Nie może ulegać wątpliwości, iż wysokość dochodu skarżącego nie pozwala na jednoczesne pokrycie wszystkich, nawet niezbędnych potrzeb. Zasadnie jednak organy uznały, iż nie jest to okoliczność, która samodzielnie może wskazywać na spełnienie przesłanki szczególnie uzasadnionego wypadku. Zatem w zgodzie z prawem odmówiły skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego. Zdaniem Sądu brak jest uzasadnionych podstaw do wydania decyzji pozytywnej w sprawie wniosku o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, jeżeli wskazywane przez stronę okoliczności - choroba czy też duże koszty utrzymania, zadłużenie - mają charakter ogólny, nie wskazujący na istnienie wyjątkowych okoliczności, których strona nie byłaby w stanie przezwyciężyć. Jeszcze raz należy przypomnieć, że przepis art. 41 u.p.s. stwarza organowi pomocy społecznej możliwość (nie obowiązek) przyznania osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe m.in. specjalnego zasiłku celowego i każdy wniosek oceniany jest indywidualnie. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), oddalił skargę. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461).