VIII SA/Wa 116/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu Ł. F. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 maja 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów egzekucyjnych postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, Ł. F. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest dochód z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę (1/2 etatu) w kwocie [...] zł miesięcznie. Nie posiada żadnych oszczędności. Jako majątek nieruchomy wymienił zaś lokal mieszkalny o powierzchni około [...] m2 oraz dwie działki (nr [...] oraz [...]) w K., obciążone hipoteką (nie wskazał ich powierzchni), zajęte przez komornika. Ponosi miesięczne wydatki (tj. [...] z tytułu czynszu i od [...] do [...] zł tytułem opłaty za media), które w związku z brakiem oszczędności uniemożliwiają uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Pismami z [...] marca 2017 r. i [...] kwietnia 2017 r., w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "uppsa"), starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie: 1) zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia skarżącego; 2) zeznania podatkowego skarżącego za lata 2015 – 2016; 3) złożenie wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie sześć miesięcy (historia operacji); 4) udokumentowanie, że toczy się przeciwko niemu postępowanie komornicze; 5) udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za mieszkanie, media, itp) oraz wyjaśnienie i udokumentowanie (zaświadczenie pracodawcy) w jakiej formie skarżący otrzymuje wynagrodzenie za pracę. Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżący m. in. złożył kopię zeznań podatkowych za 2016 r. (PIT – 36 oraz PIT – 36L), kopię zawiadomienia o terminie opisu i oszacowania nieruchomości przez Komornika Sądowego w sprawie sygn. akt [...] i zawiadomienie o wszczęciu egzekucji w sprawie sygn. akt [...]. Jednocześnie wyjaśnił, że z uwagi na brak rachunku bankowego płatności dokonywane są z rachunku bankowego matki skarżącego. Dodał, że od dłuższego czasu nie posiada żadnych rachunków bankowych, dlatego nie było możliwe przedłożenie żądanych wyciągów z rachunku bankowego. Postanowieniem z 20 maja 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazał on, że nie posiada środków finansowych niezbędnych do partycypowania w kosztach niniejszego postępowania sądowego. Nie przedstawił przy tym wymaganych dokumentów i informacji, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Postawił zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżący posiada możliwości finansowe pozwalające na uiszczenie wpisu sądowego od skargi ([...] zł). Oświadczył, że od [...] stycznia 2016 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej i nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 uppsa). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Instytucja prawa pomocy skierowana jest zatem do tych osób, których sytuacja obiektywnie uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego bez pomocy państwa. Innymi słowy, aby sąd administracyjny taką obiektywną niemożność wygospodarowania środków finansowych stwierdził, musi dysponować wszystkimi istotnymi danymi, obrazującymi sytuację materialną wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 uppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Nie przedstawił on bowiem informacji i dowodów, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, potwierdzających jego oświadczenie o braku środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. W szczególności nie wykazał, że z powodu trudnej sytuacji majątkowej nie posiada możliwości wygospodarowania kwoty [...] zł należnej z tytułu wpisu od skargi. Skarżący nie złożył bowiem kopii zeznania podatkowego za 2015 r. Sądowi z urzędu wiadomo zaś, że skarżący prowadził działalność gospodarczą znacznych rozmiarów (zob. akta spraw sprawy o sygn. akt VIII SA/Wa 581/15, VIII SA/Wa 876/15, VIII SA/Wa 877/15). Z akt niniejszej sprawy wynika nadto, że skarżący posiada działki stanowiące nieruchomości przemysłowe zabudowane o łącznej powierzchni [...] ha), środki transportu i jest producentem rolnym (zob. informacje Wójta Gminy W. z [...] grudnia 2015 r. oraz z [...] kwietnia 2016 r w aktach administracyjnych). Nie wskazał okoliczności towarzyszących wyzbyciu się oszczędności i majątku, które zgromadził (posiadał) w czasie prowadzenia działalności gospodarczej znacznych rozmiarów. Skoro skarżący nie przedstawił Sądowi w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, to znaczy, że nie wykazał, iż nie posiada możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jego skargi. Zaskarżone postanowienie odpowiada zatem prawu. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.