VIII SA/Wa 116/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku Ł. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów egzekucyjnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi Ł. F. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i utrzymuje się z wynagrodzenia w wysokości [...] zł, z czego na mieszkanie i media ponosi wydatki w wysokości [...] zł. Oświadczył ponadto, że lokal w którym zamieszkuje jest "zajęty przez komornika" a dwie nieruchomości gruntowe są obciążone hipoteką. Pismem z dnia 31 marca 2017 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie: 1) zaświadczenia o wynagrodzeniu, 2) zeznań podatkowych za 2015 i 2016 r., 3) wyciągów z rachunku bankowego, 4) wykazanie, że toczy się wobec niego postępowanie komornicze, 5) udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie. W odpowiedzi skarżący złożył zaświadczenie o dochodach, z którego wynika, że jest zatrudniony na ½ etatu z wynagrodzeniem [...] zł, zeznanie podatkowe za 2016 r. z wykazanym dochodem brutto ze stosunku pracy – [...] zł oraz przychodem z działalności gospodarczej – [...] zł przy kosztach uzyskania przychodów – [...] zł. Załączył zawiadomienie komornika sądowego o terminie opisu i oszacowania nieruchomości oraz zawiadomienie o wszczęciu egzekucji. Ponadto oświadczył, że "od dłuższego czasu" nie posiada rachunku bankowego, a bieżące zobowiązania realizuje z rachunku należącego do matki. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a.") wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym przysługuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawcy powinni poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołują, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. Oznacza to, że przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Skarżący wezwany do uzupełnienia wniosku nie wykazał w ocenie referendarza, że istotnie sytuacja rodzinna i materialna uzasadnia zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy. Jak wynika ze złożonych dokumentów skarżący poza zatrudnieniem na umowę o pracę prowadzi również działalność gospodarczą i choćby z tego powodu twierdzenia, jakoby nie posiadał on rachunku bankowego wydają się być wątpliwe. Jakkolwiek w polskim systemie prawnym nie obowiązuje norma generalna nakazująca przedsiębiorcy posiadanie rachunku bankowego, to z regulacji zawartych w różnych ustawach wynika wymóg dokonywania przez przedsiębiorcę rozliczeń bezgotówkowych. Przykładowo konieczność posiadania rachunku bankowego wynika z art. 61 § 1 Ordynacji podatkowej. Przepis ten wprowadza zasadę, że zapłata podatków przez podatników prowadzących działalność gospodarczą i obowiązanych do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów następuje w formie polecenia przelewu. Z kolei art. 47 ust. 4b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.) wprowadza wymóg posługiwania się rachunkiem bankowym przy płatnościach składek ZUS w odniesieniu do przedsiębiorcy będącego płatnikiem tych składek. W kwestii rozliczeń z kontrahentami na uwagę zasługuje art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584 ze zm.). Przepis ten stanowi, że dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy. Zatem w tym zakresie wyjaśnienia skarżącego należy uznać za niewiarygodne. Również twierdzenie, że bieżące zobowiązania skarżący reguluje z rachunku należącego do matki powoduje, że niemożliwa jest ocena jakimi faktycznie środkami finansowymi dysponuje, jak również stosunku posiadanych środków do ponoszonych wydatków. Tymczasem według złożonego oświadczenia skarżącego bieżące wydatki jakie ponosi na mieszkanie i media wyczerpują uzyskiwany dochód. Niezależnie od powyższych ustaleń wskazać należy, że skarżący jest zatrudniony na ½ etatu z wynagrodzeniem na granicy fizycznego przetrwania, przy czym nie wykazał, by z przyczyn niezależnych od niego (np. choroba) nie był stanie wykorzystywać własnych możliwości zarobkowych na wyższym poziomie. Jest to o tyle wątpliwe, że skarżący jest osobą stosunkowo młodą (37 lat), nie legitymującą się stopniem niepełnosprawności, czy innymi ograniczeniami i dotychczas prowadził działalność gospodarczą dużych rozmiarów (okoliczność znana referendarzowi z urzędu – akta sprawy VIII SA/Wa 581/15). Ponadto mimo wezwania skarżący nie złożył zeznania podatkowego za 2015 r. Należy podkreślić, że samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10 dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności nie posłużyło w dostateczny sposób wykonane przez skarżącego wezwania. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez wnioskodawcę stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji, wykonaniem nałożonego na stronę zobowiązania do uzupełnienia oświadczenia, które spowodowało, że niemożliwe jest ustalenie, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.