VIII SA/Wa 121/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu S. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 kwietnia 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2011 r., po wznowieniu postępowania postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, S. W. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. W uzasadnieniu podał, że jest osobą schorowaną. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Jako dochód rodziny wskazał emeryturę własną w wysokości [...] zł i żony ([...] zł), której znaczną część, jak podał przeznacza na zakup leków. Dodał, że obciążenie go dodatkową opłatą z tytułu wpisu sądowego od skargi ([...] zł) jest dla niego znacznym wydatkiem, tym bardziej, że przed tutejszym Sądem zawisły trzy inne sprawy skarżącego, w których również został zobowiązany do uiszczenia stosowanych opłat (w każdej po [...] zł). We wniosku skarżący ujawnił swój majątek w skład którego wchodzą: dom o wartości [...] zł, [...] udziału w nieruchomości rolnej o pow. [...] ha (nie wykorzystywana), dwie działki o wartości odpowiednio [...] zł i [...] zł oraz samochód osobowy o wartości [...] zł. Pismem z [...] marca 2017 r., w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "ppsa"), skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie dodatkowych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, w tym do złożenia: zaświadczenia dokumentującego wysokość pobieranych przez małżonków emerytur, wyciągów z rachunków bankowych obojga małżonków za ostatnie sześć miesięcy (historia operacji) oraz udokumentowania bieżących wydatków (zakup leków, opłat za energię, gaz i wodę). Skarżący nie odpowiedział za powyższe wezwanie. Postanowieniem z 18 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazał on spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Podtrzymał dotychczasową argumentację. W uzasadnieniu powtórzył okoliczności wskazane uprzednio we wniosku. Za niezasadne uznał wystosowane do skarżącego wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż referendarz winien ocenić merytorycznie złożony wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r, poz. 718 ze zm.; dalej: "ppsa"), m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 ppsa). Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, Sąd orzeka zaś jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ppsa). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, i która ma wykazać, że znajduje się w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Instytucja prawa pomocy skierowana jest zatem do tych osób, których sytuacja obiektywnie uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego bez pomocy państwa. Innymi słowy, aby sąd administracyjny taką obiektywną niemożność wygospodarowania środków finansowych stwierdził, musi dysponować wszystkimi istotnymi danymi, obrazującymi sytuację materialną wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd podziela pogląd, że prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, w świetle powołanego wyżej przepisu art. 255 ppsa nie ma charakteru obligatoryjnego. Jego przeprowadzenie zależy od uznania sądu rozpoznającego wniosek, czy dane w nim zawarte oraz złożone dokumenty są wystarczające dla pełnej oceny występowania przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1761/14). W niniejszej sprawie takie wątpliwości, w świetle złożonego przez skarżącego wniosku powziął starszy referendarz sądowy. W oparciu o informacje wskazane we wniosku nie jest bowiem możliwa ocena rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego z uwagi na to, iż skarżący nie podaje wyczerpujących danych na temat uzyskiwanych dochodów i posiadanego majątku. Zdaniem Sądu, w sposób uprawniony zatem zastosował w sprawie treść art. 255 ppsa. Skarżący zaś nie odpowiedział na powyższe wezwanie. Dlatego Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Tym samym w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił bowiem informacji, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Nie przedstawił zatem w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Nie odpowiedział na wezwanie Sądu przy piśmie z [...] marca 2017 r. (zob. k. 14), co sprawia, że powzięte przez tutejszy Sąd wątpliwości pozostają nie wyjaśnione. Brak było zatem podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, gdyż nie wykazał on, że nie posiada możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jego wniosku, przy równoczesnym nie odniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wniesiony sprzeciw nie podważa w żaden sposób tej oceny, gdyż stanowi co do zasady powielenie argumentacji prezentowanej na etapie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd podziela przy tym prezentowane poglądy w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którymi jeżeli wnioskodawca odmawia nadesłania dokumentów, sąd nie jest obowiązany do formułowania kolejnych wezwań do ich przedstawienia, ale dokonuje oceny w oparciu o już dostarczone materiały oraz, że brak zaspokojenia żądania sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do niewykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14 i z 4 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 959/14). Dokonując zatem takiej oceny Sąd uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z jego oświadczeń prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, zaś dochód rodziny stanowi kwota [...] zł miesięcznie. Skarżący posiada także majątek znacznej wartości, w tym nieruchomości. Nie wykazał, że w sposób obiektywny nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych tytułem pokrycia kosztów niniejszego postępowania sądowego zainicjowanego własną skargą. Dodać także należy, że za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy nie przemawia również wielość spraw sądowoadministracyjnych przez niego prowadzonych. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 ppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.