VIII SA/Wa 123/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 21 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...]grudnia 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 6 grudnia 2021 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania M. A. (dalej: "skarżąca", "strona") od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt", "organ I instancji") z dnia 4 października 2021 r. nr [...] orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią N. B. – orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu 17 sierpnia 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa o świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną babcią N. B.. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 2 kwietnia 2012 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]wynika, że N. B. została zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności (orzeczenie wydane na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 17 lutego 2012 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 2005r.). Decyzją z 4 października 2021 r. organ I instancji, działając m.in. na podstawie art. 3, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 26, at. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (jt. Dz.U. z 2020 r. poz. 111; dalej: "u.ś.r."), odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jako przyczynę odmowy jego przyznania wskazano brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczącą okresu powstania niepełnosprawności oraz okoliczność, iż N. B. ma córkę nie legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacji wobec matki. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa tj.: - art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że skarżąca jako wnuczka osoby niepełnosprawnej nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią. Organ odwoławczy wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z 6 grudnia 2021 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, odniosło się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13, którym orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, Kolegium podzieliło w całości pogląd w nim prezentowany, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. SKO uznało zatem, że fakt, iż niepełnosprawność N. B. nie powstała w wieku wskazanym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie mógł stanowić przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej części uzasadnienia Kolegium zauważyło, że powyższa ocena nie ma jednak znaczenia w sprawie, bowiem zaistniała inna przesłanka uzasadniająca odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zauważył, iż N. B. ma córkę H. W., nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z wywiadu środowiskowego oraz ze złożonego przez H. W. oświadczenia wynika, że ma ona [...] lat, jest na emeryturze, mieszka w [...]i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który pozostaje w zatrudnieniu. Ponadto ma dorosłe i usamodzielnione dzieci (córka przebywa w [...], zaś syn mieszka w [...]k. [...]). Małżonkowie utrzymują się z emerytury H. W. w wysokości 1200 zł miesięcznie oraz wynagrodzenia jej męża w wysokości 2500 zł miesięcznie. H.W. podała także, że odwiedza matkę raz w tygodniu. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, iż wobec powyższego, nie została spełniona przesłanka z art.17 ust. 1a u.ś.r. M. A. jest wnuczką N. B., a więc osobą spokrewnioną z babcią w dalszej kolejności niż jej córka H. W., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak zauważyło SKO tylko w takiej sytuacji możliwe byłoby zaktualizowanie obowiązku alimentacyjnego M.A. jako wnuczki względem babci. Dalej SKO odwołało się do treści art. 128 i art. 129 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wyjaśniło, iż obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Kolegium podniosło, iż sam fakt, że osoba wymagająca opieki tj. N. B. ma córkę nie legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny względem rodzica, nie czyni M. A. w chwili obecnej osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. A skoro tak - to w chwili obecnej nie należy ona do kręgu osób ustawowo uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, iż z oświadczenia H. W. z dnia 10 września 2021r. wynika, że wprawdzie jest ona osobą mającą problemy zdrowotne, to jednak nie legitymuje się aktualnie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast z woli ustawodawcy tylko legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu uprawnia krewnych spokrewnionych w dalszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem tej opieki i rezygnacją z zatrudnienia z tego powodu. Konkludując Kolegium uznało, iż w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1 a u.ś.r. Tylko legitymowanie się przez H. W. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. A. będącej wnuczką N. B.. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, który pismem z dnia 12 stycznia 2022 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję Kolegium z dnia 6 grudnia 2021 r. Wniosła o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów administracji. Autor skargi zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa tj.: 1) art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że skarżąca jako wnuczka osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego; 2) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony zarówno przez skarżącą (w skardze), jak i przez organ. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną babcią –N. B.. W niniejszej sprawie przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było stwierdzenie zaistnienia przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Sąd zauważa, iż organ I instancji, uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia, dodatkowo wskazał na nieziszczenie się w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., co prawidłowo zostało zakwestionowane przez SKO. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał bowiem, że argumentacja organu I instancji, pomijająca okoliczność utraty konstytucyjności części art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podziela wyrażone w tej kwestii stanowisko Kolegium przedstawione w zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., ww. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt. 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt. 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o., jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W myśl zaś art. 132 k.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Warunki wprowadzone w art. 17 ust. 1a u.ś.r. również uzależniają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy istnieją inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, mogące sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, jako zobowiązane na gruncie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do alimentacji w pierwszej kolejności, wyprzedzają przy tym w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoby spokrewnione w stopniu dalszym, chyba że są one małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku skarżącej nie występuje pokrewieństwo pierwszego stopnia, gdyż jest ona wnuczką N. B.. Zasadnicze znaczenie ma dla rozstrzygnięcia sprawy fakt, że ma ona córkę – H. W., która jest zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji swej matki, a więc także do zapewnienia jej opieki. A zatem skoro istnieje osoba spokrewnione w pierwszym stopniu, a więc zobowiązana do jej alimentacji, to na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec babci. Sąd zauważa, iż córka N. B. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt niniejszej sprawy nie wynika również, aby skarżąca legitymowała się orzeczeniem sądu powszechnego, zobowiązującym ją do świadczeń alimentacyjnych na rzecz babci, a skoro tak, to nie było podstaw, aby w postępowaniu administracyjnym przesądzać, że skonkretyzował się jej obowiązek alimentacyjny w rozumieniu kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie są więc spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 17 ust 1a u.ś.r., które muszą być spełnione łącznie. Wobec powyższego, mając na uwadze stan faktyczny i prawny niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, za prawidłową - w świetle obowiązujących aktualnie przepisów prawa – należy uznać odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Kontrolowana decyzja nie ma bowiem charakteru uznaniowego, lecz ma charakter decyzji związanej. W związku z tym organy orzekające nie miały żadnego luzu decyzyjnego i ściśle musiały kierować się powyższymi przepisami prawa. A skoro nie zostały łącznie spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1a u.ś.r. zmuszone były odmówić przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W świetle powyższego, zarzut skargi dotyczące naruszeniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest nieusprawiedliwiony. Organ nie naruszył także przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wydanie zakwestionowanej decyzji poprzedzone było ustaleniem wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia oraz prawidłową oceną tych okoliczności - w takim zakresie, w jakim organ orzekający w sprawie władny był tego dokonać. W tym stanie rzeczy, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniesionej w sprawie skargi i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.