VIII SA/Wa 140/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Elżbieta Lenart /sprawozdawca/, Protokolant Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2009 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (działającego z upoważnienia Wójta) z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Powyższe rozstrzygnięcie wydano w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne. S. R. jest matką urodzonej dnia [...] sierpnia 2003 r. M.B.. Ustawa z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych weszła w życie z dniem [...] maja 2004 r. i od tej daty organem właściwym w sprawie świadczeń rodzinnych jest wójt, burmistrz i prezydent miasta. Pierwszy wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego - po wejściu w życie ww. ustawy – S. R. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w dniu [...] sierpnia 2005 r. Dołączyła do niego zaświadczenie z Urzędu Skarbowego, z którego wynikało, że nie osiągnęła w 2004 r. żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu oraz akt urodzenia córki M. R.. Decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (działający z upoważnienia Wójta; przyznał S. R. zasiłek rodzinny na córkę M. w kwocie [...] zł miesięcznie oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie [...] zł miesięcznie - na okres zasiłkowy od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r. Następny wniosek S. R. złożyła w dniu [...] lipca 2006 r. Po rozpoznaniu tego wniosku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (działający z upoważnienia Wójta) decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] przyznał S. R. zasiłek rodzinny na córkę M. w kwocie [...] zł miesięcznie oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie [...] zł miesięcznie - na okres zasiłkowy od dnia [...] września 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. A. B. uznał M. oświadczeniem złożonym przed Kierownikiem USC w dniu [...] września 2006 r. Wobec tego decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...]Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (działający z upoważnienia Wójta) z dniem [...] października 2006 r. uchylił S. R. zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka - gdyż na córkę M. nie były zasądzone od ojca alimenty. Alimenty od A. B. na rzecz córki - płatne od dnia [...] października 2006 r. - zostały zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 2006 r. sygn. akt [...]. W dniu [...] stycznia 2007 r. S. R. złożyła kolejny wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Dołączyła do niego zaświadczenie z Urzędu Skarbowego, z którego wynikało, że nie osiągnęła w 2005 r. żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu, akt urodzenia córki M. wraz z wpisem o oświadczeniu złożonym przez A. B. dotyczącym uznania dziecka oraz swoje oświadczenie, że nie otrzymuje zasądzonych alimentów w kwocie [...] zł. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (działający z upoważnienia Wójta) decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] przyznał S. R. zasiłek rodzinny na córkę M. B. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres zasiłkowy od dnia [...] stycznia 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. Natomiast dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przyznał - z uwagi na to, że na dziecko zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne od ojca. Następną decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] przyznano na M. B. zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł - na okres od dnia [...] września 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. Pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. A. B. zakwestionował zasadność przyznania S. R. zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Oświadczył, że nie prowadził wspólnego gospodarstwa domowego z S. R. -co jest warunkiem przyznania zasiłku. Dodał, że alimenty na córkę płacił dobrowolnie -aż do czasu wydania wyroku sądowego zasądzającego alimenty. Zaś nie ujawnienie tych dochodów świadczy o wprowadzeniu w błąd urzędników gminy. Na wezwanie organu S. R. oświadczyła, że nie otrzymywała od A. B. żadnych alimentów na córkę M., zaś przekazy gotówkowe na kwotę [...] zł i [...] zł - to dobrowolne przesyłki w formie prezentu. 2 W dniu [...] lipca 2008 r. Prokuratura Rejonowa w G. wydała postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia (Sygn. akt [...]) - ze względu na brak podstaw, aby można było stwierdzić, że S. R. w celu osiągnięcia korzyści majątkowych w postaci określonych świadczeń rodzinnych wprowadziła w błąd pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.. Prokuratura w toku postępowania sprawdzającego ustaliła, że bez wątpienia S. R. jest osobą samotnie wychowującą małoletnią M. B., zaś twierdzenia A. B. jakoby uczestniczył w kosztach utrzymania małoletniej nie mają odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. umorzył postępowanie - prowadzone na wniosek A. B. - w sprawie nienależnie pobranych przez S. R. świadczeń rodzinnych na córkę M. B.. W uzasadnieniu decyzji Kierownik stwierdził, że nie znaleziono dowodów, iż S. R. pobierała świadczenie rodzinne na córkę nienależnie. Dodał, że z Sądu Rejonowego w G. przesłano kserokopie dwóch dowodów wpłat na jej rzecz - które znajdują się w aktach sprawy [...]. W związku z tym S. R. złożyła oświadczenie z którego wynika, że nie otrzymywała od A. B. żadnych alimentów na córkę M. B., zaś powyższe przekazy gotówkowe są dobrowolnymi przesyłkami od A. B. w formie w prezentu. Kierownik powołał się też na postanowienie Prokuratury Rejonowej w G. z dnia [...] lipca 2008 r. sygn. akt [...] o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie wprowadzenia w błąd pracowników GOPS w B. dla osiągnięcia korzyści majątkowej. Od powyższej decyzji A. B. wniósł odwołanie - polemizując w nim z treścią zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że łożył na utrzymanie S. R. i M. B. znaczne kwoty, przekazując z własnej woli do rak matki pieniądze na utrzymanie córki - jednakże nie określił wysokości dobrowolnie płaconych alimentów. Zarzucił też, że pracownicy GOPS w B. nie dołożyli staranności w ustaleniu stanu faktycznego przez zaniechanie uzyskania danych z Urzędu Pracy w G. o pobieranych przez S. R. świadczeniach. Ponadto poinformował, że chce skutecznie zażalić w/w postanowienie prokuratury. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...]utrzymało w mocy powyższą 3 decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Kolegium uznało, że odwołanie A.B. nie zasługuje na uwzględnienie i nie można podzielić zarzutów w nim zawartych, a zaskarżonej decyzji zarzucić naruszenia prawa. Kolegium stwierdziło, że S. R. jest matką M.B. i otrzymywała zasiłek rodzinny na córkę oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. A. B. uznał M. oświadczeniem złożonym przed Kierownikiem USC w dniu [...] września 2006 roku. Wobec tego z dniem [...] października 2006 r. S. R. utraciła prawo do zasiłku rodzinnego - gdyż na córkę nie były zasądzone od ojca alimenty. Alimenty zostały zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 2006 r. S. R. w 2006 r. nie uzyskała dochodu opodatkowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych Od dnia [...] stycznia 2007 r. przyznano S. R. zasiłek rodzinny na córkę M. w kwocie [...] zł miesięcznie - natomiast dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przyznano, gdyż na dziecko zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne. Następnie decyzją z dnia [...] września 2007 r. przyznano na M. B. zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł na okres od dnia [...] września 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. Kolegium dodało, że w myśl art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł. Kwota powyższa w rodzinie S. R. i M. B. nie została przekroczona. Stwierdziło też, że A. B. nie skonkretyzował kwot wpłacanych do rąk matki oraz oświadczył, że nigdy nie prowadził gospodarstwa domowego wspólnie z S. R. - zatem prawidłowo GOPS przyjmował, że rodzina S. R. składa się z dwóch osób. Według przepisu art. 30 ust. 2 w/w ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1. świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich 4 pobierania; 2. świadczenie rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenie w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Kolegium uznało, że zebrane przez organ pierwszej instancji dowody nie potwierdziły, że doszło do nienależnego pobrania świadczenia, dlatego też postępowanie w tej sprawie prowadzone na wniosek A. B. zostało umorzone decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Również informacja podana przez A. B. o dobrowolnie płaconych alimentów nie wnosi nowych okoliczności potwierdzających, że świadczenie rodzinne S. R. pobierała nienależnie. Nie zgadzając się z powyższą argumentacją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. A. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie obu decyzji. Zarzucił w niej, że organy I i II instancji nieprawidłowo rozpatrywały jego wniosek. Nie kwestionował on zasadności pobierania przez S. R. zasiłku rodzinnego, tyko kwestionował fakt nieprawidłowego pobierania przez nią zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Podnosił, że płacił dobrowolnie alimenty na córkę, wobec czego S. R. nie posiadała prawa pobierania zasiłku dla samotnej matki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo-administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2008 r. utrzymująca w mocy decyzję 5 Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (działającego z upoważnienia Wójta) z dnia [...] sierpnia 2008 r. umarzającą postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez S. R.. Postępowanie to zostało wszczęte na wskutek zawiadomienia A. B. kwestionującego zasadność przyznania tych świadczeń. Organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające i uznał, że decyzje przyznające S. R. zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka są prawidłowe - wobec czego umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, zaś organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną przez A. B. decyzję. Organy doręczały A. B. decyzje i traktowały go jako stronę postępowania - mimo braku u niego przymiotu strony z art. 28 kpa. Stroną - jak to określa art. 28 kpa - jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony rozstrzygają przepisy prawa materialnego, uczestniczenie jakiejś osoby w postępowaniu administracyjnym samo przez się nie czyni z niej strony. Musi ona wykazać, że ma materialnoprawny interes uczestniczenia w tej sprawie. To dopiero daje jej legitymację strony. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego panuje zgodny pogląd, że mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym to tyle, co wskazać przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którym składający wniosek opiera swoje żądanie. Przy tym interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie przymiotu strony w sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Od tak pojmowanego interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym dana osoba wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. Tak więc stroną postępowania administracyjnego oprócz osób, które uczestniczyły w pierwotnym postępowaniu w charakterze stron, mogą być i inne osoby, które - na przykład kwestionując zasadność wydanych decyzji - wykażą swój interes prawny lub obowiązek. W niniejszej sprawie organ - po otrzymaniu informacji od A. B. o ewentualnych nieprawidłowościach dotyczących przyznanych S. R. 6 świadczeniach rodzinnych - powinien przeprowadzić z urzędu postępowanie wyjaśniające i podjąć stosowną decyzję. Natomiast przed podjęciem postępowania na wniosek powinien ustalić, czy żądanie zgłoszone w tym przedmiocie pochodzi od strony postępowania. A. B. nie uczestniczył w pierwotnym postępowaniu w charakterze strony, także obecnie nie wykazał on swojego interesu prawnego lub obowiązku. Przyznanie S. R. zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka - nie wpływa w żaden sposób na sferę jego praw lub obowiązków. Również sam fakt prowadzenia postępowania na jego wniosek nie powoduje powstania u A. B. przymiotu strony tego postępowania określonej w art. 28 kpa. Skoro jednak organy traktowały A. B. jako stronę postępowania i doręczały mu decyzje, to Sąd rozpoznał merytorycznie zaskarżone decyzje. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy prawidłowo zajmowały się tylko decyzjami wydanymi po wejściu w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - to jest po dniu 1 maja 2004 r. W myśl art. 5 ust. 1 ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) z zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł. Organ pierwszej instancji właściwie ustalił, że powyższa kwota w rodzinie S. R. i M. B. nie została przekroczona. S. R. nie uzyskiwała żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu, zaś A. B. nie wykazał, że przekazywał jej miesięcznie kwotę ponad [...] zł. Fakt, że tylko matka i córka prowadziły wspólne gospodarstwo domowe nie był kwestionowany zarówno przez organ jak i przez skarżącego - który w piśmie z dnia [...] kwietnia 2008 r. stwierdził, że nigdy z S. R. nie prowadził wspólnego gospodarstwa domowego. Również fakt, że S. R. była osobą samotnie wychowującą dziecko - zgodnie z art. 3 pkt. 17 a) ww. ustawy - nie byl przez nikogo kwestionowany, w tym także przez Prokuraturę Rejonową w G.. Zgodnie z art. 7 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że ojciec dziecka jest nieznany. Zaś art. 11a stanowi, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu 7 została spełniona ww. przesłanka. Po otrzymaniu wiadomości o uznaniu dziecka, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (działający z upoważnienia Wójta) decyzją z dnia [...] października 2005 r. uchylił S. R. - z dniem [...] października 2006 r. -zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka, gdyż na córkę M. nie były zasądzone od ojca alimenty. Zaś po wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 2006 r. zasądzającym alimenty od A. B. na rzecz córki - Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (działający z upoważnienia Wójta) decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. przyznał S. R. tylko zasiłek rodzinny na córkę M. B., natomiast nie przyznał dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka - z uwagi na to, że na dziecko zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne od ojca. Tak więc - od momentu uznania córki przez A. B. – S. R. nie otrzymywała już dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, gdyż nie spełniała przesłanek wynikających z ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec powyższego zarzuty A. B. dotyczące niesłusznego przyznania S. R. dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka są zupełnie niezasadne, zaś decyzja umarzająca postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest prawidłowa. Przekonanie skarżącego, że warunkiem przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka jest prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego - nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Również podnoszony przez niego fakt, że płacił dobrowolnie alimenty na córkę - wobec czego S. R. nie posiadała prawa pobierania zasiłku dla samotnej matki - jest nieuzasadniony, gdyż ustawa uzależnia przyznanie zasiłku rodzinnego od wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę (nie może on przekroczyć kwoty [...] zł). Powyższe stanowisko jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem - vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2005 r. sygn. akt I OSK 150/05 LEX nr 192108, w którym stwierdzono: "Ustawodawca zarówno określając pojęcie 8 rodziny, jak i osobę samotnie wychowującą dziecko (art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych) uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania." Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.