VIII SA/Wa 147/18

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub przychodach z nieujawnionych źródeł postanawia: 1. przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego do skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub przychodach z nieujawnionych źródeł skarżąca B. W. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W formularzu PPF wnioskodawczyni podała, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem. Jedyny dochód jaki rodzina uzyskuje pochodzi z jej świadczenia emerytalnego oraz prowadzonej działalności gospodarczej w łącznej wysokości [...] zł. Mąż skarżącej, jak wynika ze złożonego wyjaśnienia, pozostaje na utrzymaniu strony. Deklarowane wydatki są przeznaczone na spłatę pożyczki ([...] zł), czynsz ([...] zł), usługi tv, internet, telefon ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), wodę ([...] zł), gaz ([...] zł). Koszty wyżywienia i inne wydatki pochłaniają, według oświadczenia, kwotę [...] zł, natomiast kupno leków – [...] zł. Skarżąca wskazała, że na rachunkach bankowych posiada [...] zł oszczędności, które podlegają zajęciu. Podobnie [...] szt. Obligacji imiennych o łącznej wartości nominalnej [...] zł. Zarządzeniem z dnia 20 lutego 2018 r. skarżąca została wezwana stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej: p.p.s.a., w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, do nadesłania zeznania podatkowego za 2016 i 2017 r., wyjaśnienia jakie obiektywne przeszkody uniemożliwiają mężowi strony podjęcie pracy, złożenie wyciągów z rachunków bankowych, złożenie dokumentów potwierdzających wszczęcie postępowania egzekucyjnego, jak również udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie. Wraz z pismem z dnia 6 marca 2018 r. uzupełnionym pismami z dnia 19 i 22 marca 2018 r. skarżąca przedłożyła PIT-36 i PIT-B oraz PIT-40A (za 2016 i 2017 r.), a także dokumentację o zabezpieczeniu wierzytelności. Skarżąca przedłożyła również kopie dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków na utrzymanie w wysokości deklarowanej w formularzu PPF, wyjaśniając równocześnie, że brak zatrudnienia męża i nieuzyskiwanie przez niego własnych dochodów są spowodowane jego wiekiem ([...] lat). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena zdolności wnioskodawczyni do poniesienia kosztów sądowych w sprawie wskazuje, że skarżąca takiej możliwości jest pozbawiona. Sytuacja osobista i majątkowa wnioskodawczyni odnoszona do źródeł jej dochodów oraz struktury wydatków gospodarstwa domowego przez nią prowadzonego potwierdza, że nie jest ona w stanie samodzielnie pokryć ww. ciężaru, mając na uwadze, że wpis sądowy od skargi, uwzględniając wysokość spornej należności pieniężnej, kształtuje się na poziomie odpowiadającym w zasadzie wysokości pełnego miesięcznego dochodu członków rodziny ([...] zł). Ograniczone dochody własne nie mogłyby się zatem stać źródłem pokrycia tejże opłaty sądowej bez narażenia skarżącej na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, tym bardziej jeżeli się zważy, że to ryzyko mogłoby zaistnieć w warunkach, gdy niemożność partycypowania skarżącej w kosztach sądowych nie wynika ze sposobu gospodarowania swoimi środkami, ile odnosi się do sytuacji posiadania przez stronę względnie dużego majątku, jednakże objętego zabezpieczeniem. Powyższe uzasadnia zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego od skargi. Zawężenie żądanego uprawnienia wyłącznie do tejże opłaty sądowej ma związek z uznaniem, że pozostałe koszty sądowe łączone z prowadzonym postępowaniem mają charakter ewentualny, a ponadto – co najistotniejsze - kształtują się na poziomie znacząco niższym, przy czym ich poniesienie jej oddalone w czasie, co powinno sprawiać, że w ramach uzyskiwanych bieżących dochodów strona skarżąca powinna podjąć próbę poszukiwania koniecznych oszczędności w celu zapewnienia, by mogły zostać one samodzielnie przez nią pokryte. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. I OZ 1423/15, chcąc inicjować postępowania sądowe, strona powinna zawsze poczynić oszczędności w swych wydatkach oraz wykorzystać wszystkie możliwości w celu zdobycia niezbędnych środków zarówno na pokrycie kosztów utrzymania siebie i rodziny, jak i na spłatę swoich zobowiązań. Koszty te należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi wydatkami obciążającymi wnioskodawcę (por. postanowienie NSA z 7 marca 2013 r. sygn. II OZ 153/13). Równoważność powyższych wydatków jest motywowana niedopuszczalnością przedkładania należności prywatnoprawnej nad zobowiązaniem publicznoprawnym. Konieczność spłacania przez wnioskodawcę innych zobowiązań (np. zaciągniętej pożyczki) nie może być tym samym traktowana priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2016 r. sygn. II OZ 274/16; postanowienie NSA z dnia 3 października 2014 r. sygn. II OZ 1023/14). Wskazanie na ten aspekt sprawy łączy się z faktem, że skarżąca aktualnie z uzyskiwanego dochodu spłaca pożyczkę (rata [...] zł), w związku z czym wymagane jest, by strona tak ukształtowała w najbliższej przyszłości w toku trwającego postępowania swoje zobowiązania, by ciężar tejże pożyczki oraz ciężar zobowiązań publicznoprawnych, czego składową są wymagane do poniesienia koszty sądowe, zachowywał względną równowagę. Brak możliwości uiszczenia innej opłaty sądowej aniżeli wpis sądowy od skargi nie może być z tego powodu przez stronę wykazany argumentem odnoszącym się do konieczności uprzedniego spłacenia udzielonej stronie pożyczki. Skarżąca powinna mieć na uwadze konieczność równoważnego traktowania obu zobowiązań, co powinno prowadzić do rozważenia chociażby tego, czy wszystkie dotąd ponoszone przez stronę wydatki tak w odniesieniu do swojego przedmiotu, jak i ich jednostkowej wysokości są niezbędne. W tym zakresie oczywiste wątpliwości może budzić konieczność ponoszenia przez stronę kosztów usług świadczonych przez [...] jako dostawcę TV, internetu i połączeń telefonicznych, gdy, jak wynika z przedłożonej dokumentacji, obejmują one usługi standardu premium. Konieczne utrzymanie w znaczeniu przyjętym w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie może sprowadzać się do uznania, że usprawiedliwionymi wydatkami rodziny, które uniemożliwiają pokrycie przez jednego z członków rodziny kosztów sądowych, są wydatki na abonament platynowy tv cyfrowej, w skład którego wchodzi nie tylko szeroki pakiet programów wyświetlanych w wysokiej rozdzielczości (HD), dostęp do usługi [...], ale też korzystanie z technologii [...] ([...]). Niemożność partycypowania w pełnych kosztach postępowania nie może też być wynikiem wykazania, że korzysta się z dostępu do internetu w jednej z najszybszych wersji ofertowych, niezależnie od tego, czy wykupiona usługa miała charakter pakietowy. Wyrazić należy również zapatrywanie tego rodzaju, że o ile norma art. 219 § 1 p.p.s.a. sprawia, iż sytuacja zawodowa męża skarżącej nie wpływała w sposób zasadniczy na ocenę jej sytuacji materialnej odnoszącej się do możliwości uiszczenia wpisu sądowego od skargi z tej racji, że powyższe zobowiązanie musiało zostać pokryte niezwłocznie wraz ze złożeniem skargi, o tyle brak uzyskiwania przez męża strony dochodów - rozumiany jako stały model nieprzyczyniania się do zaspokajania przez niego potrzeb finansowych rodziny - nie może być rozważany jako okoliczność, która ma oddziaływać na możność partycypowania skarżącej w przyszłych kosztach postępowania. Znalezienie zatrudnienia przez jednego z członków rodziny, który dotąd nie pracował, zawsze w istotnym stopniu stabilizuje jej sytuację finansową, przekładającą się na ocenę spełnienia warunku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Warunek ten podlega weryfikacji, która zakłada nie tylko ocenę aktualnych zdolności płatniczych członków rodziny wnioskodawcy, którzy prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe, ale wymaga również rozważenia tego, czy zdolności te mogłyby zostać poprawione, a jeżeli tak, to, czy brak podjęcia określonych działań, które by temu służyły, ma charakter usprawiedliwiony. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że akcentowany przez skarżącą brak możliwości znalezienia przez jej męża zatrudnienia, abstrahując od tego, że nie został w jakikolwiek sposób przez stronę udokumentowany i uprawdopodobniony, nie mógł zostać uwzględniony, jeżeli się zważy, że każda osoba, gdy czynniki medyczne nie wyłączają jej z grona osób mogących pracować, jest w stanie, nawet w niewielkim stopniu poprzez pracę dorywczą lub sezonową przyczyniać się do zaspokajania potrzeb finansowych rodziny. W złożonym oświadczeniu nie zostały ujawnione zaś żadne względy, które nakazywałyby wyłączyć męża skarżącego z tej grupy osób, tym bardziej jeżeli niewątpliwym pozostaje, że dotyczy to sytuacji podmiotu, który występując o przyznanie prawa pomocy, wyraża stanowcze twierdzenie, że nie posiada zdolności do pokrycia bieżących kosztów swojego utrzymania. W tych warunkach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.