VIII SA/Wa 152/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu W. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 kwietnia 2018 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego postanowił: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2018 r. W. R. (dalej: "skarżący") złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca nie posiada żadnego własnego majątku. Oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie uzyskuje żadnego dochodu. Jako stałe zobowiązania i wydatki wnioskodawca podał opłaty za energię elektryczną, za mieszkanie w wysokości [...] zł i wodę w wysokości [...] zł. Skarżący oznajmił, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Do formularza dołączył zaświadczenie Wójta Gminy W., że nie jest podatnikiem podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na terenie gminy oraz kartę leczenia szpitalnego w okresie od 27 lutego 2018 r. do 6 marca 2018 r. Z akt administracyjnych sprawy, w tym decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] wynika, że skarżący w dniu [...] października 2017 r. opuścił zakład karny z wypłaconą kwotą depozytu sądowego [...] zł. Organ wskazał, że skarżący jest osobą bezrobotną i niepełnosprawną. Stwierdził, że skarżący zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która ponosi wszelkie opłaty związane z eksploatacją domu. Skarżący utrzymuje się zatem przy pomocy matki, która otrzymuje świadczenie z ZUS w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Matka skarżącego jest osobą starszą ([...] lat), posiadającą gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 11,8861 ha przeliczeniowego oraz jest właścicielem trzech budynków mieszkalnych o powierzchni 75 m ², 14 m ², 80 m ². Organ zaznaczył, że jedno z pomieszczeń zajmowane jest przez brata skarżącego, który prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Brat skarżącego objęty jest stałą pomocą i wsparciem Ośrodka Pomocy Społecznej, w związku z czym organowi znana jest bieżąca sytuacja rodziny. Z akt sprawy wynika, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do 31 stycznia 2019 r. oraz ma ustanowiony dozór kuratora sądowego do [...] października 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości [...] zł, co w przypadku gospodarstwa rolnego matki skarżącego o łącznej powierzchni 11,8861 ha przeliczeniowego stanowi kwotę w wysokości [...] zł ([...] x 11,8861) miesięcznie, a zatem łączny dochód wynosi [...] zł ([...] zł plus [...] zł). Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując na to, że skarżący jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") oraz odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw wskazując, że ustalony stan faktyczny przez Sąd jest niezgodny z rzeczywistym stanem faktycznym. Podkreślił, że dopóki nie znajdzie jakiejś pracy pomaga mu matka. Żadnych dochodów nie posiada, a więc wniosek o przyznanie pomocy prawnej o ustanowienie adwokata jest w pełni uzasadniony. Jednocześnie wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonego postanowienia w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz zwolnienie go z kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy wskazać, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest przecież formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Analizując jednak treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akta sprawy należy stwierdzić, że skarżący zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką i utrzymuje się przy pomocy matki, która otrzymuje świadczenie z ZUS w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Matka skarżącego posiada gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 11,8861 ha przeliczeniowego oraz jest właścicielem trzech budynków mieszkalnych o powierzchni 75 m ², 14 m ², 80 m ². Podkreślenia wymaga, na co zwrócił uwagę również starszy referendarz sądowy, że biorąc pod uwagę wielkość gospodarstwa rolnego oraz przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych uzyskiwany z 1 ha przeliczeniowego ustalany na podstawie danych statystycznych, uznać należy, że dochód uzyskiwany przez matkę skarżącego z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,8861 ha wynosi [...] zł miesięcznie. Do dochodu tego należy dodać dochód uzyskiwany przez matkę skarżącego z tytułu emerytury w wysokości [...] zł, co łącznie stanowi kwotę w wysokości [...] zł miesięcznie. Należy także podkreślić, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Sąd zauważa, że przepisy ustawy p.p.s.a. uzależniają przyznanie prawa pomocy tylko od okoliczności związanych z sytuacją materialną strony wnioskującej, a nie od charakteru sprawy oraz potrzeby udziału profesjonalnego pełnomocnika. Nadto w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 p.p.s.a. (brak związania sądu zarzutami skargi) oraz w art. 140 § 1 p.p.s.a. (obowiązek pouczenia strony o sposobie i terminie zaskarżenia orzeczenia) brak jest podstaw do uznania, że strona bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Sąd rozpoznając sprzeciw, który zasadniczo sprowadza się do gołosłownego powielania dotychczasowych oświadczeń skarżącego nie kwestionuje żadnego z argumentów przywołanych przez starszego referendarza sądowego. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego z 16 kwietnia 2018 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Należy więc uznać, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.