VIII SA/Wa 157/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu J. B. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 157/16 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Wnioskiem z 2 marca 2017 r. (data nadania formularza) J. B. (dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podał, iż uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,47 ha fizycznych, tj. 1,30 ha przeliczeniowych. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności; innego majątku nieruchomego i ruchomego. Utrzymuje się z pracy w rolnictwie, ale gospodarstwo przynosi niskie dochody. W gospodarstwie prowadzi tylko produkcję roślinną, nadto dotknęły go klęski żywiołowe. Podał także, iż przewlekle choruje, co obciąża go finansowo. Na leczenie wydaje około [...] zł miesięcznie, a na utrzymanie mieszkania około [...] zł miesięcznie. Pismem z 15 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) wskazanie wysokości dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego, w tym wysokości dopłat do posiadanych gruntów za 2015 r. i 2016 r.; 2) złożenie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz wszystkich dorosłych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące (historia operacji); 3) wskazanie wszystkich okoliczności uniemożliwiających uiszczenie wpisu od zażalenia; 4) udokumentowanie miesięcznych wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, gaz, wodę, itp). W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył pismo, w którym oświadczył, iż wysokość dochodu z gospodarstwa wynika z załączonych do akt dokumentów, że nie otrzymał dopłat do posiadanych nieruchomości rolnych oraz że gospodarstwo rolne dotknęła w 2015 r. susza. Ponadto podał, iż przewlekle choruje. Do pisma załączył wygenerowany elektronicznie wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że brak jest na nim operacji oraz dowody wpłat z marca i kwietnia 2017 r. za energię elektryczną w kwocie [...] zł i raty podatku rolnego w kwocie [...] zł. Postanowieniem z 18 kwietnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 157/16 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 15 maja 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie, ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy. W treści pisma przytoczył okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej, które wskazywał we wniosku i odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego. Nadto podał, że - jak wynika z przedłożonego w sprawie wyciągu z rachunku bankowego - saldo jest ujemne. Oznacza to, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżący, pomimo wezwania Sądu, nie wyjaśnił, jakie dochody osiąga z gospodarstwa rolnego (nie wynika to z załączonych do wniosku dokumentów, w szczególności decyzji o ustaleniu podatku rolnego), co uniemożliwia zestawienie tego dochodu z deklarowaną wysokością bieżących wydatków oraz wysokością kosztów do jakich jest zobowiązany (100 zł wpisu od skargi). W szczególności istnieje rozbieżność między twierdzeniem skarżącego dotyczącego braku środków finansowych, które dokumentuje elektronicznie wygenerowanym wyciągiem z rachunku bankowego, a jego oświadczeniem o kosztach miesięcznego utrzymania i dowodami opłat za energię elektryczną czy ratę podatku rolnego. W sytuacji, gdy skarżący nie określił klarownie swej sytuacji finansowej, niemożliwym uczynił weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mógłby pokryć należności sądowe. W konsekwencji skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.